Chiến sự Trung Đông nổi bật với tin Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ra điều trần trước Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Mỹ vào ngày 2-6 về chiến sự Iran.
Ngoại trưởng Mỹ điều trần trước Uỷ ban Thượng viện
Lần đầu tiên ra điều trần công khai trước quốc hội kể từ khi chiến sự Iran bắt đầu, Ngoại trưởng Rubio cho biết nhóm đàm phán của Tổng thống Donald Trump không đề nghị giảm nhẹ các biện pháp trừng phạt Iran để đổi lấy việc mở lại eo biển Hormuz, theo hãng tin Reuters.
Ông Rubio nói rằng trước tiên Iran phải tuyên bố eo biển Hormuz đã được mở cửa, không thu phí, và rằng Tehran sẽ gỡ bỏ thủy lôi và không bắn vào tàu thuyền.
Ông Rubio nhấn mạnh rằng bất kỳ biện pháp giảm nhẹ trừng phạt nào đều gắn liền với việc Tehran từ bỏ chương trình hạt nhân. Tuy nhiên, ông Rubio nói rằng sẽ chỉ có việc nới lỏng trừng phạt đối với Iran nếu họ đồng ý từ bỏ các hoạt động hạt nhân.
"Iran bị trừng phạt vì họ sở hữu uranium được làm giàu cao. Iran bị trừng phạt vì các hoạt động hạt nhân của họ. Nếu họ đồng ý từ bỏ những điều đó, sẽ có việc nới lỏng trừng phạt gắn liền với cam kết và tuân thủ các thỏa thuận đó" - ông Rubio nói.
Ngoại trưởng Rubio cho biết các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran sẽ “rất phức tạp về mặt kỹ thuật” và có thể kéo dài nhiều tháng, đồng thời cho hay giai đoạn này sẽ phụ thuộc vào việc Iran mở lại eo biển Hormuz.
“Giai đoạn 2 là họ phải cam kết đàm phán rất cụ thể về… việc xử lý lượng uranium được làm giàu cao vẫn còn được chôn sâu trong một ngọn núi nào đó. Họ phải đồng ý đàm phán về những hạn chế nghiêm ngặt và lâu dài, và/hoặc hủy bỏ hoạt động làm giàu uranium ở nước họ” - ông Rubio nói.
“Rõ ràng, đây là những vấn đề kỹ thuật cao, vì vậy tôi không nghĩ rằng có thể giải quyết chúng trong 5 ngày. Điều đó sẽ đòi hỏi một nhóm chuyên gia họp trong khoảng thời gian 30, 60, 90 ngày và làm việc để đi đến các chi tiết, nhưng họ phải cam kết sẵn sàng làm điều đó” - ông Rubio nói thêm.
Ngoại trưởng Rubio cho biết Tehran đã “đồng ý đàm phán về một số khía cạnh trong chương trình hạt nhân của họ” nhưng không cung cấp chi tiết về những khía cạnh nào. Nhà ngoại giao Mỹ lưu ý rằng bất kỳ cuộc đàm phán nào cũng “không đảm bảo rằng cuối cùng sẽ dẫn đến một thỏa thuận có thể chấp nhận được đối với Thượng viện hoặc người dân Mỹ".
Cũng tại Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Mỹ, Ngoại trưởng Rubio nói rằng Lãnh tụ tối cao Iran - ông Mojtaba Khamenei vẫn còn sống và “ngày càng tham gia” vào các cuộc đàm phán.
Đàm phán giữa Israel và Lebanon kết thúc ngày đầu tiên
Đài CNN dẫn lời một quan chức Israel rằng các cuộc đàm phán giữa Israel và Lebanon đã kết thúc trong ngày 2-6 và sẽ tiếp tục vào ngày 3-6.
Đài truyền hình Al Manar thuộc sở hữu của lực lượng Hezbollah ngày 2-6 đưa tin nhóm vũ trang này đã nhận được hai đề xuất ngừng bắn từ Mỹ để chấm dứt giao tranh với Israel và cho biết đang thảo luận về một đề xuất do Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra.
Al Manar cho biết Hezbollah đã bác bỏ đề xuất đầu tiên, mà theo đài này là từ Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio và cho biết nhóm vũ trang được Iran hậu thuẫn đang thảo luận về đề xuất thứ hai do ông Trump đưa ra.
Bản tin này đánh dấu lần đầu tiên Hezbollah thừa nhận thỏa thuận ngừng bắn mà ông Trump thông báo trước đó một ngày.
Đề xuất đầu tiên nêu rõ rằng Israel sẽ không tấn công quận Dahieh ở Beirut - một thành trì của Hezbollah - để đổi lấy việc nhóm này không tấn công Israel.
Sau khi Hezbollah bác bỏ đề nghị đó và đe dọa tiếp tục tấn công Israel, Mỹ đề xuất rằng nếu Hezbollah không tấn công Israel, Israel sẽ không tấn công Dahieh trong nhiều ngày, Al Manar đưa tin. Đài này cho rằng đề xuất thứ hai kêu gọi một "lệnh ngừng bắn toàn diện" có hiệu lực sau 48 đến 72 giờ có thể bao gồm miền nam Lebanon.
Hezbollah đang liên lạc với chính phủ Lebanon và nhấn mạnh vào "một lệnh ngừng bắn toàn diện", Al Manar đưa tin.
Ngoại trưởng Rubio cáo buộc Iran đang cố gắng “cản trở” các nỗ lực ngoại giao giữa Israel và Lebanon và can thiệp vào vấn đề này để giành công lao nếu một thỏa thuận hòa bình được ký kết.
“Chúng tôi đang cố gắng xem các cuộc đàm phán giữa Lebanon và Israel là riêng biệt và tách rời khỏi Iran, và điều Iran muốn làm là trộn lẫn tất cả lại với nhau” - ông Rubio nói trước Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Mỹ ngày 2-6.
Theo ông Rubio, Iran đang “cố gắng cản trở bất kỳ nỗ lực nào mà Israel và Lebanon có thể hợp tác và kéo dài nó, để nếu một thỏa thuận được đạt được vào một thời điểm nào đó trong tương lai, họ có thể giành công lao vì đã gây sức ép để đạt được điều đó”.
Nhà ngoại giao hàng đầu của Mỹ lưu ý rằng “có một chính phủ ở Lebanon” mà Mỹ sẽ làm việc cùng. Ông cho biết một thách thức còn lại là “phi quân sự hóa và vô hiệu hóa Hezbollah, đồng thời củng cố chính phủ hợp pháp của Lebanon”.
Mỹ bắn tên lửa vào tàu chở dầu hướng tới cảng Iran
Ngày 2-4, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết quân đội Mỹ đã "vô hiệu hóa" một tàu chở dầu đang hướng tới một cảng dầu của Iran bằng cách bắn vào con tàu bằng tên lửa Hellfire.
Thông cáo của CENTCOM cho biết tàu M/T Lexie mang cờ Botswana đang di chuyển "vùng biển quốc tế hướng tới đảo Kharg". Thủy thủ đoàn của tàu "đã phớt lờ nhiều cảnh báo" và không tuân thủ các mệnh lệnh của Mỹ về việc thực thi lệnh phong tỏa đối với các tàu đi đến và đi từ các cảng của Iran, theo CENTCOM.
"Một máy bay của Mỹ cuối cùng đã vô hiệu hóa con tàu bằng cách bắn một tên lửa Hellfire vào phòng máy của tàu, ngăn không cho tàu chở dầu đến được Iran" - CENTCOM cho biết.
Quân đội Mỹ cũng đã vô hiệu hóa một tàu đang hướng tới Iran vào cuối tuần trước.
Thông cáo của CENTCOM cho biết 6 tàu đã bị vô hiệu hóa kể từ khi lệnh phong tỏa các cảng biển của Iran ở eo biển Hormuz bắt đầu vào tháng 4 và 122 tàu đã phải chuyển hướng.
Trong khi đó, Công ty Vận tải biển Địa Trung Hải (MSC) đã xác nhận rằng tàu Sariska V của họ đã bị trúng 2 vật thể phóng tại cảng Umm Qasr (Iraq) ngày 1-6.
Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKM) là đơn vị đầu tiên đưa tin về vụ tấn công ở phía đông nam Umm Qasr, nhưng không nêu tên con tàu.
IRGC sau đó tuyên bố đã nhắm mục tiêu vào tàu Sariska V "thuộc sở hữu của Mỹ" sau một vụ tấn công vào một tàu Iran gần Oman.
MSC cho biết các cuộc tấn công là "hoàn toàn phi lý dựa trên những cáo buộc của IRGC vì MSC là một hãng vận tải thương mại trung lập, không có liên hệ gì với Hoa Mỹ hay Israel".
MSC cho biết thêm rằng công ty này có trụ sở và đăng ký tại Thụy Sĩ và thuộc sở hữu hoàn toàn của Ý.
Mỹ trừng phạt sàn giao dịch tiền điện tử lớn nhất Iran
Chính quyền Tổng thống Trump đã áp đặt các lệnh trừng phạt hôm 2-6 đối với sàn giao dịch tiền điện tử lớn nhất Iran mang tên Nobitex như một phần của chiến dịch gây áp lực chống lại Tehran.
Lệnh trừng phạt nhắm vào Giám đốc điều hành của Nobitex và 3 người đồng sáng lập, cũng như 3 sàn giao dịch tiền điện tử khác của Iran.
Bộ Tài chính Mỹ cáo buộc Nobitex “tạo điều kiện cho các khoản thanh toán liên quan đến các hoạt động khủng bố của Iran, các nỗ lực trốn tránh lệnh trừng phạt và các giao dịch liên quan đến Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC)”.
“Nobitex cũng giúp Ngân hàng Trung ương Iran tiếp cận hàng trăm triệu USD bằng stablecoin được sử dụng để hỗ trợ giá trị đồng rial Iran đang giảm mạnh, đồng thời cho phép những người trong chế độ tiếp cận các sàn giao dịch tài sản kỹ thuật số quốc tế và trốn tránh các lệnh trừng phạt trên nhiều khu vực pháp lý” - theo Bộ Tài chính Mỹ.
Các biện pháp trừng phạt được công bố trong bối cảnh những nỗ lực ngoại giao đang diễn ra cho đến nay vẫn không đạt được thỏa thuận chấm dứt cuộc chiến của Mỹ với Iran.
