Báo chí cách mạng Việt Nam đang thực hiện bước chuyển mang tính lịch sử. Tại TP.HCM - cái nôi báo chí sôi động nhất cả nước - bước ngoặt này được thể hiện bằng việc thành lập Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình TP.HCM.
Nhân 101 năm ngày Báo chí cách mạng Việt Nam, ông Trần Trọng Dũng, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam phụ trách phía Nam, kỳ vọng mô hình mới sẽ giúp báo chí TP.HCM bứt phá mạnh mẽ, phát triển theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, đa phương tiện, tiếp tục khẳng định vai trò là lực lượng tiên phong trên mặt trận tư tưởng, văn hóa và truyền thông trong kỷ nguyên mới.
Khai thác đúng thế mạnh của mô hình đa phương tiện
. Phóng viên: Thưa ông, việc TP.HCM sắp xếp lại hệ thống báo chí và thành lập Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình TP.HCM được đánh giá là bước ngoặt lịch sử. Ông đặt kỳ vọng gì vào sự thay đổi này?
+ Ông Trần Trọng Dũng: Mô hình Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình hợp nhất không phải là câu chuyện hoàn toàn mới, nó đã được triển khai trên cả nước, mở đầu là tỉnh Quảng Ninh. Đây là định hướng chiến lược chung, nằm trong Quy hoạch phát triển và quản lý báo chí toàn quốc đã được các cấp có thẩm quyền thông qua. Theo đó, việc mỗi địa phương hình thành một cơ quan báo chí đa phương tiện là xu thế tất yếu. Với các đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM, mô hình này phải mang tầm vóc của các cơ quan báo chí chủ lực, đa phương tiện - đa nền tảng, thích ứng với xu hướng thời đại.
Ở giai đoạn đầu, việc chuyển đổi sẽ không tránh khỏi những khó khăn, bỡ ngỡ và bất cập mang tính cơ học. Tuy nhiên, xét về lâu dài, tôi kỳ vọng mô hình tổ hợp này sẽ phát huy tối đa các mặt mạnh dựa trên bốn trụ cột cốt lõi.
Trước hết, mô hình mới giúp báo chí thích ứng với sự thay đổi hành vi của công chúng. Người dân ngày nay đã thay đổi cách tiếp nhận thông tin. Thay vì đọc báo in, nghe đài hay xem tivi truyền thống theo khung giờ, họ chủ yếu khai thác thông tin từ các nền tảng số, đặc biệt là mạng xã hội.
Tại TP.HCM, dù các cơ quan báo chí có tiềm lực mạnh nhưng sản lượng và doanh thu báo in đều sụt giảm sâu. Trong khi đó, nhu cầu thông tin trên không gian số tăng nhanh. Nếu không chủ động thay đổi phương thức tiếp cận, báo chí sẽ tự đánh mất khán thính giả, đồng nghĩa với việc khó hoàn thành nhiệm vụ chính trị là đưa chủ trương, thông tin chính thống đến với nhân dân.
Từ ngày 1-7, Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình TP.HCM trực thuộc Thành ủy TP.HCM sẽ chính thức đi vào hoạt động. Cơ quan này có tám đơn vị trực thuộc, gồm bốn phòng chức năng là Văn phòng, phòng Thư ký - Biên tập; phòng Kỹ thuật - Công nghệ - Chuyển đổi số; phòng Kế hoạch - Đầu tư; một đơn vị sự nghiệp là Trung tâm Đào tạo và Truyền thông, ba cơ quan báo chí là báo Sài Gòn Giải Phóng, báo điện tử Tuổi Trẻ, Đài Phát thanh và Truyền hình TP.HCM.
Tổng giám đốc Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình TP.HCM là ông Lê Văn Minh, Thành ủy viên, Bí thư Đảng ủy phường Diên Hồng. Bốn phó tổng giám đốc gồm ông Nguyễn Khắc Văn, Quyền Tổng Biên tập báo Sài Gòn Giải Phóng; ông Cao Anh Minh, Tổng Giám đốc Đài Phát thanh và Truyền hình TP.HCM; ông Trần Xuân Toàn, Phó Tổng Biên tập báo Tuổi Trẻ và ông Tô Đình Tuân, Tổng Biên tập báo Người Lao Động.
Trụ cột thứ hai là tối ưu hóa nguồn lực và hình thành khối tài sản số dùng chung. Khi quy về một mối, nguồn lực đầu tư từ ngân sách và xã hội sẽ được tập trung chuyên sâu, tránh tình trạng xé nhỏ, dàn trải cho quá nhiều tờ báo lẻ như trước. Đặc biệt, hệ thống cơ sở dữ liệu của các cơ quan sẽ được đồng bộ, tạo thành một nguồn tài sản số khổng lồ. Từ đây, PV, biên tập viên có thể dễ dàng khai thác, tác nghiệp đa loại hình trên cùng một nền tảng tư liệu chung.
Mô hình này cũng nâng cao năng lực bảo vệ bản quyền và an ninh mạng cho báo chí TP - vốn là bài toán đau đầu suốt nhiều năm qua. Với vị thế của một cơ quan báo chí hợp nhất lớn mạnh, chúng ta đủ tư thế và sức nặng để tổ chức bảo vệ bản quyền bài bản, thậm chí ngồi vào bàn đàm phán sòng phẳng với các ông lớn công nghệ xuyên biên giới như Google hay Meta. Đồng thời, hệ thống an ninh mạng cũng sẽ được đầu tư đồng bộ ở cấp độ cao nhất.
Cuối cùng, việc hợp nhất sẽ giải quyết bài toán kinh tế báo chí một cách toàn diện. Các doanh nghiệp khi thực hiện chiến dịch truyền thông, quảng cáo chỉ cần làm việc với một đầu mối là một cơ quan báo chí lớn. Lúc này, hình ảnh thương hiệu đã có thể lan tỏa đồng bộ trên tất cả nền tảng từ báo in, báo điện tử, phát thanh cho đến truyền hình, mạng xã hội.
Phát huy các chuyên trang chuyên sâu
. Sau khi bộ máy mới ổn định, ông kỳ vọng diện mạo báo chí TP.HCM sẽ thay da đổi thịt ra sao để vừa phục vụ tốt chính quyền, người dân, doanh nghiệp, vừa giữ được nét đặc trưng?
+ Tinh gọn bộ máy không có nghĩa là cào bằng hay xóa bỏ bản sắc. Kỳ vọng lớn nhất của tôi là bên cạnh ba cơ quan báo chí lớn giữ vai trò hạt nhân gồm báo Sài Gòn Giải Phóng, báo điện tử Tuổi Trẻ và Đài Phát thanh và Truyền hình TP.HCM, Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình TP.HCM mới sẽ xây dựng và phát triển được các chuyên trang, chuyên đề chuyên sâu.
Các chuyên trang này phải dựa trên việc kế thừa, phát huy những thế mạnh cốt lõi của các tờ báo đã được sắp xếp nhưng có thương hiệu lâu đời và tệp độc giả trung thành.
Cụ thể, cơ quan mới cần tập trung phát triển chuyên trang về giới và gia đình trên nền tảng của báo Phụ Nữ TP.HCM, chuyên trang về lao động và công đoàn từ nền tảng báo Người Lao Động, chuyên trang tư pháp và pháp luật từ nền tảng báo Pháp Luật TP.HCM. Cùng với đó, xây dựng các chuyên đề kinh tế sâu sắc từ nền tảng của Tạp chí Kinh tế Sài Gòn, hay về du lịch từ Tạp chí Du lịch…
Các chuyên trang về thiếu niên - nhi đồng trên nền tảng các ấn phẩm Khăn Quàng Đỏ, Mực Tím, Rùa Vàng; trang về kinh tế doanh nghiệp, khoa học, công nghệ, giáo dục trên nền tảng các tạp chí Doanh nhân Sài Gòn, Khoa học Phổ thông, Giáo dục.
Cách làm này giúp giữ gìn, tiếp nối được những thương hiệu báo chí có bề dày lịch sử và quan trọng hơn là giữ chân, phát huy được nguồn nhân lực giỏi, các cây bút tên tuổi của những cơ quan nêu trên.
TP.HCM sẽ có một hệ sinh thái báo chí đa dạng, nhiều sắc màu, có đầy đủ diễn đàn và góc nhìn chuyên biệt cho mọi tầng lớp nhân dân từ thanh niên, thiếu niên, phụ nữ cho đến công nhân, người lao động. Chắc chắn một hệ thống báo chí đa dạng về góc nhìn nhưng thống nhất về tư tưởng sẽ là công cụ đắc lực hỗ trợ cho chính quyền trong quản lý, là tiếng nói tin cậy của người dân và là bệ đỡ truyền thông mạnh mẽ cho doanh nghiệp.
. Để tạo ra sự đột phá thực sự chứ không chỉ là sự thay đổi về mặt cơ học trên sơ đồ tổ chức, theo ông, báo chí TP.HCM cần có định hướng phát triển như thế nào?
+ Chúng ta phải định vị rõ rằng mục tiêu cốt lõi của thành lập cơ quan báo chí mới và tinh gọn bộ máy là nhằm nâng cao tính hiệu lực, hiệu quả của báo chí, chứ không phải tinh gọn theo kiểu cắt giảm nhân sự đơn thuần. Hiệu quả ở đây phải được đo lường cụ thể trên ba phương diện chính là hiệu quả thông tin tuyên truyền, hiệu quả xã hội và hiệu quả kinh tế.
Đầu tiên, thông tin đưa ra phải đảm bảo các tiêu chí trung thực, chính xác, nhanh nhạy và khách quan. Trong kỷ nguyên số, thông tin chính thống phải đi trước một bước để định hướng dư luận, thay vì chạy theo mạng xã hội.
Đối với xã hội, báo chí phải thực hiện được chức năng dẫn dắt, định hướng dư luận xã hội, tạo ra sự đồng thuận cao với các chủ trương, chính sách lớn. Đặc biệt, báo chí phải nâng cao năng lực phản biện xã hội khoa học, xây dựng, trở thành cầu nối vững chắc giữa ý Đảng và lòng dân.
Cuối cùng là hiệu quả kinh tế đối với chính cơ quan báo chí. Bản thân đơn vị mới phải tự chủ, vận hành như một thực thể kinh tế báo chí hiện đại, có nguồn thu vững chắc từ các dịch vụ truyền thông đa nền tảng để từ đó tái đầu tư cho công nghệ và con người.
Thay đổi nhận thức và tư duy tác nghiệp
. Đứng trước nhưng thay đổi đó, người làm báo TP.HCM cần phải thay đổi tư duy và kỹ năng như thế nào để không bị tụt hậu?
+ Công nghệ hay mô hình tổ chức dù hiện đại đến đâu cũng chỉ là công cụ, con người mới là yếu tố quyết định thành bại. Trong bối cảnh mới, người làm báo không thể chối bỏ hay lãng quên những giá trị nền tảng của báo chí truyền thống nhưng buộc phải thay đổi mạnh mẽ về mặt nhận thức và tư duy tác nghiệp.
Hiện nay, các tòa soạn hiện đại đã bắt đầu áp dụng triệt để tư duy “đi một về bốn”. Nghĩa là PV được cử xuống hiện trường phải có năng lực tư duy đa phương tiện, vừa viết bài cho báo điện tử, vừa thực hiện audio cho bản tin phát thanh, vừa quay clip cho bản tin truyền hình và trích xuất những nội dung ngắn gọn để phát trên các nền tảng mạng xã hội.
Tất nhiên, việc chuyển đổi từ PV đơn nhiệm sang đa nhiệm, trang bị cả về kỹ năng công nghệ lẫn kiến thức chuyên sâu về chính trị, kinh tế, xã hội không phải là câu chuyện một sớm một chiều. Điều này đòi hỏi sự chủ động, quyết liệt từ hai phía.
Về phía tòa soạn, phải chủ động tổ chức các chương trình đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng thực chiến một cách thường xuyên, hấp dẫn, sát với thực tế dòng chảy báo chí số. Đó là lý do trong cơ cấu tổ chức của Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình TP.HCM có riêng một trung tâm đào tạo và truyền thông. Còn về phía người làm báo, mỗi nhà báo phải có tinh thần tự học, tự bồi dưỡng, tự làm mới mình mỗi ngày để bắt kịp yêu cầu khắt khe của tòa soạn và thị hiếu của công chúng.
. Để mô hình mới này vận hành trơn tru và đạt được những kỳ vọng như ông vừa chia sẻ, cơ quan quản lý báo chí cần có những thay đổi, đột phá nào về cơ chế quản trị?
+ Để mô hình báo chí đa phương tiện đi vào hoạt động thực chất và hiệu quả, tôi cho rằng các cơ quan quản lý cần mạnh dạn thực hiện một cuộc cách mạng trong phương thức quản trị báo chí, tập trung vào hai yếu tố then chốt.
Thứ nhất là tăng cường trao quyền tự chủ. Mô hình mới cần được giao quyền tự chủ cao nhất có thể, từ chủ động quyết định, sắp xếp bộ máy nhân sự phù hợp với năng lực cho đến tự chủ trong định hướng nội dung thông tin sáng tạo. Sáng tạo là sinh mệnh của báo chí, vì vậy PV phải được tạo không gian tự do tìm tòi đề tài, dấn thân và tác nghiệp trong khuôn khổ pháp luật.
Yếu tố tiếp theo là tối giản hóa các thủ tục hành chính không cần thiết, ứng dụng công nghệ số vào quản lý để tăng tính linh hoạt, tốc độ và hiệu quả xử lý công việc.
Tuy nhiên, dù mô hình vận hành có thay đổi ra sao, phương thức quản trị có hiện đại thế nào thì báo chí vẫn phải giữ vững bản chất cách mạng, là công cụ tuyên truyền sắc bén trên mặt trận tư tưởng của Đảng và Nhà nước, phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân.
. Xin cảm ơn ông.
Trân trọng đóng góp của những người làm báo
Quy luật của một cuộc cải cách lớn luôn đi liền với sự sàng lọc, thay đổi và việc có những người dừng lại hay những người bước tiếp là điều hoàn toàn tự nhiên. Tôi muốn nhấn mạnh rằng dù lựa chọn của mỗi người là gì, tất cả các anh chị - những người đã cùng các tờ báo của mình lớn lên cùng TP thân yêu đều rất xứng đáng được trân trọng. Những đóng góp, những thanh xuân và tinh thần nhiệt huyết của các anh chị dành cho nghề báo sẽ là nguồn động viên cho những người bước tiếp.
Đối với những đồng nghiệp sẽ khép lại một chặng đường để mở ra một cánh cửa khác phù hợp hơn cũng là một lựa chọn dũng cảm. Tôi tin rằng dù ở đâu, bản sắc, đạo đức nghề nghiệp và cái chất của người làm báo TP.HCM vẫn vẹn nguyên trong lòng họ một cách tử tế, kiêu hãnh nhất.
Với đội ngũ bước tiếp, họ đang mang trên vai sứ mệnh viết tiếp trang sử mới cho báo chí TP.HCM nhưng với một tâm thế và một công cụ hoàn toàn khác. Tôi mong các bạn sẽ bản lĩnh hơn, học hỏi hơn, sẵn sàng thay đổi để tái sinh trong một môi trường đa nhiệm. Qua đó, người làm báo TP.HCM sẽ tiếp tục tạo nên những giá trị đột phá, đưa con thuyền báo chí TP vươn xa hơn trong kỷ nguyên mới.
Ông TRẦN TRỌNG DŨNG, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam phụ trách phía Nam
*****
Diện mạo mới, tâm thế mới của báo chí TP.HCM
Suốt 51 năm qua, báo chí TP.HCM cùng với báo chí cả nước đã không ngừng trưởng thành và phát triển vượt bậc. Từ đội ngũ nhân sự, trình độ tác nghiệp cho đến hạ tầng kỹ thuật - công nghệ đều có những bước tiến dài mang tính đột phá.
Mang trên mình trách nhiệm cao cả trước Đảng và nhân dân, những người làm báo luôn sẵn sàng dấn thân, không quản ngại khó khăn gian khổ để thâm nhập thực tế. Họ đắm mình vào từng hơi thở của cuộc sống mới, phản ánh sinh động và kịp thời sự phát triển không ngừng về mọi mặt kinh tế - xã hội của một đô thị năng động bậc nhất cả nước.
Từ ngày 1-7, báo chí TP.HCM sẽ chính thức bước sang một trang hoàn toàn mới với việc thành lập Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình TP.HCM. Việc sắp xếp, giải thể một số cơ quan báo chí cũ không nằm ngoài mục tiêu tinh gọn bộ máy, tạo ra một mô hình báo chí mới chủ lực, đa phương tiện với nhiều loại hình và cơ quan trực thuộc.
Với việc chú trọng giữ lại nguồn nhân lực hoạt động báo chí chất lượng cao, giàu tâm huyết với nghề, đồng thời tăng cường tính chuyên nghiệp của đội ngũ làm báo đa phương tiện, mô hình này chắc chắn sẽ góp phần cống hiến to lớn hơn nữa cho sự phát triển bền vững của TP.HCM.
Trước bước chuyển mình mang tính lịch sử này, tôi kỳ vọng diện mạo mới của báo chí TP.HCM sau khi sắp xếp sẽ ngày càng hiện đại, sắc bén nhưng cũng không quên đi sự gần gũi, gắn bó mật thiết với bạn đọc, người dân và cộng đồng doanh nghiệp.
Báo chí không chỉ đơn thuần là kênh thông tin mà phải là kênh phản biện xã hội khách quan, mang tính xây dựng cao, giúp các chủ trương và cơ chế đặc thù của TP.HCM đi vào cuộc sống một cách hiệu quả nhất.
Đồng thời, báo chí phải thực sự là người bạn đồng hành tin cậy, biết thấu cảm, phản ánh sát sao và chân thực những thuận lợi lẫn khó khăn của người dân và doanh nghiệp.
Báo chí trong bối cảnh mới cũng cần phải chủ động tạo ra các không gian tương tác số hiện đại. Đây sẽ là diễn đàn trực tuyến thuận tiện để người dân dễ dàng hiến kế, đóng góp các sáng kiến xây dựng TP, là nơi doanh nghiệp tìm thấy các giải pháp phát triển và cũng là kênh hữu hiệu để chính quyền kịp thời lắng nghe, tháo gỡ các vướng mắc cơ chế.
Trong không gian phát triển mới với sự hỗ trợ của công nghệ hiện đại, mỗi nhà báo phải tự mình bước ra khỏi vùng an toàn của phương thức làm báo truyền thống để phấn đấu trở thành những nhà báo đa năng, làm chủ công nghệ dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và các công cụ truyền thông đa phương tiện. Giữa kỷ nguyên số đầy biến động ấy, điều quan trọng nhất là người làm báo càng phải giữ vững được lòng trung thực, đạo đức nghề nghiệp và cái tâm trong sáng của mình.
Ông NGUYỄN TẤN PHONG, Chủ tịch Hội Nhà báo TP.HCM
