Tuần qua, Iran đã đưa ra đề xuất 14 điểm mới đến Mỹ thông qua bên trung gian Pakistan trong bước đi ngoại giao mới nhất nhằm đạt được giải pháp chấm dứt vĩnh viễn cuộc chiến. Theo hãng thông tấn Tasnim của Iran, đề xuất 14 điểm được xây dựng nhằm phản hồi đề xuất 9 điểm của Mỹ.
Đề xuất 14 điểm của Iran là gì?
Nếu như đề xuất của Mỹ có mục tiêu chính là hướng đến một thỏa thuận ngừng bắn 2 tháng thì đề xuất mới của Iran tập trung vào việc chấm dứt chiến tranh thay vì kéo dài thời gian ngừng bắn và muốn tất cả các vấn đề được giải quyết trong vòng 30 ngày, theo kênh Al Jazeera.
Đề xuất 14 điểm của Iran yêu cầu các đảm bảo chống lại các cuộc tấn công trong tương lai, rút quân Mỹ khỏi khu vực xung quanh Iran, giải phóng các tài sản bị đóng băng trị giá hàng tỉ USD của Iran và dỡ bỏ các lệnh trừng phạt, bồi thường chiến tranh, chấm dứt mọi hành động thù địch, bao gồm ở Lebanon, và “một cơ chế mới cho eo biển Hormuz”.
Ngày 3-5, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran - ông Esmaeil Baghaei nói rằng “đề xuất 14 điểm” của Iran không bao gồm vấn đề hạt nhân. “Kế hoạch 14 điểm của chúng tôi chỉ tập trung vào việc chấm dứt chiến tranh và không đề cập vấn đề hạt nhân. Ở giai đoạn này, trọng tâm của chúng tôi là các chi tiết cụ thể về việc chấm dứt chiến tranh trong khu vực, bao gồm Lebanon” - ông Baghaei cho biết.
GS Paul Musgrave tại ĐH Georgetown (Qatar) cho biết Iran đã “giảm nhẹ” đề xuất của mình. “Các báo cáo cho thấy có sự giảm nhẹ trong đề xuất, hay đúng hơn là sự chuẩn bị cho việc thảo luận đề xuất. Cụ thể, phía Iran có thể đã từ bỏ điều kiện tiên quyết rằng Mỹ phải chấm dứt việc phong tỏa từ xa đối với giao thông của Iran [ở eo biển Hormuz]” - ông Musgrave nhận định.
“Tuy nhiên, ngoài điều đó, nhiều nội dung được cho là có trong đề xuất bao gồm việc duy trì khả năng làm giàu uranium có chủ quyền của Iran, chương trình hạt nhân của nước này và, tất nhiên, cái mà họ khéo léo gọi là ‘cơ chế kiểm soát’ đối với hoạt động vận chuyển hàng hải ở eo biển Hormuz” - theo GS Musgrave.
Ông Musgrave cho rằng hai vấn đề lớn nhất mà Mỹ và Iran vẫn “còn cách xa nhau” là làm giàu uranium và chuyển giao uranium được làm giàu cao.
Trong khi đó, chuyên gia Kenneth Katzman tại Trung tâm Soufan (Mỹ) nói rằng sự thiếu tin tưởng của Iran đối với Tổng thống Mỹ Donald Trump vẫn là trở ngại lớn hơn. Ông cũng cho biết mặc dù cả hai bên đều “thất vọng”, nhưng không bên nào có khả năng từ bỏ các cuộc đàm phán trong tương lai gần.
Phản hồi của Mỹ
Ngày 2-5, Tổng thống Trump cho biết ông sẽ xem xét đề xuất hòa bình mới của Iran, nhưng bày tỏ sự hoài nghi về triển vọng khi để ngỏ khả năng sẽ tấn công Iran trong tương lai.
“Tôi sẽ sớm xem xét kế hoạch mà Iran vừa gửi cho chúng tôi, nhưng không thể tưởng tượng rằng nó sẽ được chấp nhận vì họ vẫn chưa phải trả giá đủ lớn cho những gì họ đã gây ra cho nhân loại và thế giới trong 47 năm qua” - ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social.
Đến ngày 3-5, ông Trump cho biết các đại diện Mỹ "đang có những cuộc thảo luận rất tích cực" với Iran khi hai nước trao đổi các đề xuất hòa bình, theo đài CNN.
“Tôi biết rằng các đại diện của tôi đang có những cuộc thảo luận rất tích cực với Iran, và những cuộc thảo luận này có thể dẫn đến điều gì đó rất tích cực cho tất cả” - ông Trump đăng trên mạng xã hội Truth Social.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran cho hay Mỹ đã phản hồi đề xuất của Iran thông qua Pakistan và Tehran đang xem xét câu trả lời của Washington.
