Nhân kỷ niệm 71 năm Ngày Thầy thuốc Việt Nam (27-2-1955 – 27-2-2026), câu chuyện về những bác sĩ của Trung tâm Pháp y tỉnh Đồng Nai thêm một lần được nhắc đến với sự trân trọng đặc biệt.
Nếu các bác sĩ lâm sàng nỗ lực giành giật sự sống cho người bệnh, thì những người làm pháp y lại lặng lẽ đi tìm sự thật, góp phần bảo vệ công lý và giữ vững trật tự xã hội.
Sẵn sàng bất kể ngày hay đêm
Dịp này, phóng viên báo Pháp Luật TP.HCM có cuộc trò chuyện với Bác sĩ CKI Võ Thanh Hòa, Phó Giám đốc Trung tâm Pháp y tỉnh Đồng Nai, để lắng nghe những chia sẻ về công việc đặc thù của các giám định viên pháp y. Qua câu chuyện của ông, hình ảnh những “chiến sĩ áo trắng” thầm lặng phía sau mỗi bản kết luận phục vụ công lý càng hiện rõ.
Với họ, không có khái niệm giờ hành chính. Mỗi khi có trưng cầu từ cơ quan điều tra, dù đêm khuya, rạng sáng hay ngày lễ, Tết, giám định viên lập tức lên đường. Có những cuộc gọi đến lúc nửa đêm, có những ngày đang quây quần bên gia đình cũng phải gác lại để thực hiện nhiệm vụ.
“Chúng tôi xác định đây là công việc đặc thù, gắn chặt với tiến độ điều tra. Khi đã chọn nghề, phải chấp nhận hy sinh và xem đó là mệnh lệnh công tác” – bác sĩ Hòa chia sẻ.
Tinh thần sẵn sàng ấy không chỉ xuất phát từ kỷ luật nghề nghiệp mà còn từ trách nhiệm trước pháp luật và sự thật khách quan. Mỗi kết luận giám định không đơn thuần là văn bản chuyên môn, mà có thể quyết định số phận một con người; là căn cứ để khởi tố, truy tố, xét xử; là cơ sở minh oan cho người vô tội hoặc xử lý đúng người, đúng tội.
Chính vì vậy, sự chính xác và khách quan là yêu cầu tuyệt đối. Người làm pháp y hiểu rằng chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể để lại hệ lụy lớn cho cả gia đình, thậm chí ảnh hưởng đến toàn bộ quá trình tố tụng.
Giữ y đức giữa áp lực và hy sinh
Theo bác sĩ Võ Thanh Hòa, công việc pháp y luôn đối mặt với nhiều áp lực: môi trường độc hại, cường độ làm việc cao, những vụ án dễ gây ám ảnh tâm lý và cả sức ép dư luận trong các vụ trọng án. Tuy nhiên, nguyên tắc bất di bất dịch vẫn là độc lập, khách quan, trung thực, dựa trên chứng cứ khoa học và quy định pháp luật.
“Y đức trong giám định pháp y trước hết là sự chính xác và trung thực tuyệt đối. Không để bất kỳ tác động nào làm sai lệch kết luận chuyên môn” – ông nhấn mạnh.
Phía sau những bản kết luận tưởng chừng khô khan là không ít hy sinh đời thường. Có người nhiều năm chưa đón giao thừa trọn vẹn bên gia đình vì nhiệm vụ. Bữa cơm tất niên vội vàng, lời chúc Tết ngắn ngủi rồi lại lên đường. May mắn thay, gia đình luôn là hậu phương vững chắc, thấu hiểu và tự hào về công việc thầm lặng ấy.
Từ hiện trường căng thẳng đến những vụ án giáp Tết
Trong 20 năm gắn bó với nghề, bác sĩ Hòa cùng các cộng sự của Trung tâm Pháp y tỉnh Đồng Nai đã đi qua không ít vụ việc phức tạp, mỗi vụ đều để lại những ký ức riêng. Trong số đó, ông nhớ nhất là vụ việc xảy ra cách đây khoảng 10 năm tại xã Đăk Lua, huyện Tân Phú.
Khi đoàn công tác đến hiện trường để khám nghiệm tử thi, do quá bức xúc trước cái chết của nạn nhân, nhiều người dân đã vây kín khu vực, thậm chí cản trở lực lượng chức năng thực hiện nhiệm vụ. Phải mất gần 5 giờ đồng hồ cùng chính quyền địa phương kiên trì giải thích, thuyết phục, tổ công tác mới có thể thực hiện nhiệm vụ. Theo ông, ngoài chuyên môn vững vàng, kỹ năng đối thoại, giữ bình tĩnh trước đám đông cũng là yêu cầu bắt buộc đối với giám định viên pháp y.
Một vụ khác xảy ra tối 15-2-2018 (mùng 1 Tết Mậu Tuất) tại Công ty TNHH 101 (trò chơi bắn cá) ở trung tâm TP Biên Hòa. Ngay sáng hôm sau, trung tâm tiếp nhận trưng cầu giám định thương tật cho nhiều nạn nhân. Dù là ngày đầu năm mới, các giám định viên vẫn làm việc xuyên Tết để kịp thời ban hành kết luận phục vụ điều tra.
Gần đây nhất, ngày 14-2-2026 (27 tháng Chạp), đơn vị tiếp nhận giám định trong vụ cố ý gây thương tích do mâu thuẫn nợ nần, các đối tượng sử dụng cả bình xịt hơi cay và súng. Nhận thấy tính chất nghiêm trọng, trung tâm khẩn trương thăm khám, ban hành kết luận ngay trong ngày để cơ quan điều tra kịp thời khởi tố trước kỳ nghỉ Tết kéo dài.
Trong hai thập niên gắn bó với nghề, điều đọng lại với bác sĩ Hòa không chỉ là áp lực mà còn là ý thức trách nhiệm nặng nề khi mỗi kết luận có thể tác động trực tiếp đến sinh mệnh, danh dự và số phận con người.
“Nhân Ngày Thầy thuốc Việt Nam 27-2, chúng tôi mong xã hội có cái nhìn đầy đủ, khách quan hơn về nghề pháp y. Chúng tôi không trực tiếp cứu chữa bệnh nhân như nhiều đồng nghiệp khác, nhưng vẫn là thầy thuốc, làm việc bằng kiến thức chuyên môn, lương tâm nghề nghiệp và tinh thần phụng sự pháp luật, góp phần giữ gìn công lý và sự bình yên cho cộng đồng” – bác sĩ Hòa bày tỏ.
