Dựng bia tưởng niệm ở những vị trí cần thiết, đặc biệt là các di tích lịch sử - văn hóa để vinh danh công trạng, ngợi ca và tri ân công đức các bậc tiền bối, anh hùng liệt sĩ đã có những cống hiến xuất sắc vì nước vì dân là hoàn toàn chính đáng. Việc lập đền, dựng bia như vậy phải được nghiên cứu hết sức nghiêm túc, công phu, cẩn trọng, đặc biệt là nội dung văn bia.
Ở nước ta, thời Nho học còn thịnh hành, người được giao trách nhiệm viết văn bia là các bậc khoa bảng tài danh, học vấn uyên thâm, đạo đức hơn người, nhân cách vượt trội, nên họ đã để lại cho hậu thế không ít văn bia có giá trị nhiều mặt. Ngày nay, nối tiếp và phát huy truyền thống đó cũng đã có những bài văn bia đầy ắp hơi thở thời đại có sức truyền cảm và gây xúc động lòng người sâu sắc, mạnh mẽ như văn bia ở đền tưởng niệm Bến Dược, Củ Chi (TP.HCM). Ở Thừa Thiên - Huế, văn bia tại nghĩa trang liệt sĩ TP Huế cũng có giá trị tương tự.
Tuy nhiên, khi xây dựng các công trình tưởng niệm, dựng bia, viết và khắc văn bia không phải ai cũng làm nghiêm túc và cẩn trọng. Ở Huế đã có không ít tiếng xì xào không hay lắm về văn bia ở đền Huyền Trân (mới xây dựng năm 2008). Gần đây là bia đá và rùa đá cổ bị đập bỏ để làm lại hoàn toàn mới ở khu vực Hòn Rùa trên đèo Hải Vân (thuộc thị trấn Lăng Cô, tỉnh Thừa Thiên - Huế). Đó là tấm bia tân tạo với hai mặt chữ Hán và chữ Việt mà nội dung vừa sai lạc nghiêm trọng, vừa không khớp nhau đến mức không thể nào chấp nhận được. Chẳng lẽ đó lại là công trình để lại cho mai sau?
Lời dạy của cha ông ta đã thành chân lý cho mọi thời đại: “Trăm năm bia đá thì mòn...”. Xin đừng biến bia đá thành bia miệng!
Theo LÊ VĂN THUYÊN - tổng thư ký Hội Khoa học lịch sử Thừa Thiên - Huế (Tuổi Trẻ)
