Hàng ngàn người tranh mua nhà ở xã hội: Nút thắt ở đâu?

Tọa đàm "Gỡ vướng để khơi thông nguồn cung nhà ở xã hội" do báo Tuổi Trẻ phối hợp Kim Oanh Group tổ chức chiều 20-4 có sự tham dự của đại diện Liên đoàn Lao động, sở ngành và chuyên gia, doanh nghiệp. Tọa đàm tập trung nhận diện điểm nghẽn pháp lý và tín dụng nhằm tháo gỡ khó khăn cho các dự án nhà ở xã hội.

Nghịch lý cung cầu và giấc mơ an cư của công nhân

Theo ông Nguyễn Văn Hải, Ủy viên Ban Thường vụ Liên đoàn Lao động TP.HCM, kết quả khảo sát từ 200.000 công nhân lao động cho thấy một thực tế đầy bất ngờ khi có tới 95% người lao động mong muốn được mua nhà ở thay vì đi thuê.

Mong mỏi có một mái ấm ổn định là khao khát mãnh liệt của đa số đoàn viên đang phải sinh sống trong các khu nhà trọ tự phát, chật hẹp và xuống cấp. Thế nhưng, với mức thu nhập bình quân khoảng 10 triệu đồng/tháng, sau khi trừ các chi phí sinh hoạt tối thiểu, một công nhân chỉ có thể dư -6 triệu đồng.

Bài toán tích lũy để mua một căn nhà giá khoảng 1 tỉ đồng trở thành giấc mơ xa vời khi người lao động phải mất ít nhất 20 năm mới có đủ tiền, trong khi giá bất động sản liên tục tăng nhanh.

Trước thực trạng này, Liên đoàn Lao động TP.HCM đã chủ động ký kết thỏa thuận chiến lược với các tập đoàn như Hoa Sen, LNT 7979 và Phú Cường để triển khai khoảng 80.000 căn nhà ở xã hội trong giai đoạn 2026-2030. Điển hình là dự án Hoa Sen An Hạ với quy mô 1.785 căn nhằm mục tiêu cung cấp sản phẩm thuê mua phù hợp nhất với túi tiền công nhân.

"Dù đã có những nỗ lực từ phía tổ chức Công đoàn, việc tiếp cận thông tin và vốn vay vẫn là rào cản lớn. Nhiều công nhân phản ánh các gói vay ưu đãi hiện có thủ tục quá rườm rà, thời gian trả góp chưa đủ dài khiến áp lực tài chính hằng tháng vượt quá khả năng chi trả thực tế" - ông Hải chia sẻ.

Tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý khơi thông nguồn cung nhà ở

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Lê Hữu Nghĩa, Tổng Giám đốc Công ty Lê Thành, thẳng thắn chỉ ra những bất cập khiến nguồn cung nhà ở xã hội luôn trong tình trạng nhỏ giọt.

Dù Nhà nước đã triển khai gói tín dụng 145.000 tỉ đồng với lãi suất ưu đãi cho chủ đầu tư là 6,1%/năm nhưng doanh nghiệp vẫn rất khó tiếp cận. Trong khi đó chi phí đầu vào như vật liệu xây dựng tăng từ 10% đến 30% trong khi giá bán nhà ở xã hội bị khống chế ngay từ đầu, gây áp lực tài chính nặng nề.

Đặc biệt, thủ tục pháp lý chồng chéo đang là nút thắt nghiêm trọng nhất. Ông Nghĩa cho biết thay vì mất một năm như trước, hiện nay phải mất tới ba năm mới hoàn thành một dự án do quy trình rà soát phức tạp.

Một nghịch lý là trong khi nhà ở thương mại chỉ cần một bước cấp phép, nhà ở xã hội lại phải thực hiện hai bước do cơ quan quản lý thường xuyên thẩm tra lại toàn bộ chi tiết thiết kế cơ sở dù đã được đơn vị tư vấn độc lập xác nhận kỹ thuật. Tình trạng vừa rà soát vừa cấp phép này khiến mọi điều chỉnh nhỏ đều buộc doanh nghiệp thực hiện lại từ đầu, làm tăng chi phí và đẩy giá thành lên cao.

Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP.HCM (HoREA), bổ sung thêm những bất cập từ việc thay đổi chính sách.

Việc Luật Nhà ở 2023 bỏ tiêu chí cư trú dẫn đến tình trạng người dân cả nước đổ dồn đăng ký mua nhà tại thành phố, gây áp lực cực lớn và quá tải cho các chủ đầu tư trong việc lập danh sách đối tượng đủ điều kiện.

Ông Châu kiến nghị cần xem xét lại mức lãi suất vay ưu đãi cho người mua nhà ở mức 5,4%/năm vì vẫn còn khá cao so với mức 4,8% trước đây. Đồng thời, sớm tháo gỡ khó khăn cho các dự án cải tạo chung cư cũ để tạo quỹ đất sạch cho phát triển đô thị.

Để hiện thực hóa mục tiêu 28.500 căn hộ trong năm 2026, các chuyên gia và đại diện sở ngành tại tọa đàm thống nhất cần đơn giản hóa tối đa thủ tục hành chính, tăng cường ưu đãi thuế và kéo dài thời gian trả góp cho người lao động. Chỉ khi các nút thắt về cơ chế và dòng vốn được khơi thông đồng bộ, giấc mơ có nhà của hàng triệu công nhân mới có thể trở thành hiện thực.