Ngày 12-4, Quốc hội (QH) thảo luận tại hội trường về dự án Luật Thủ đô (sửa đổi). Nội dung được nhiều đại biểu (ĐB) quan tâm, nêu ý kiến liên quan đến những quy định mang tính đột phá, phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho chính quyền thủ đô.
Đảm bảo minh bạch, gắn trách nhiệm với người đứng đầu
Theo ĐB Tạ Văn Hạ (đoàn Đà Nẵng), Hà Nội dự kiến được trao 192 thẩm quyền. Trong đó, 50 thẩm quyền kế thừa Luật Thủ đô cũ và Nghị quyết 115; 57 thẩm quyền là quy định của các cơ quan quản lý nhà nước cấp trên và 85 thẩm quyền mới chưa có trong quy định của pháp luật hiện hành.
“Đây là một sự phân quyền rất mạnh mẽ” - ông Hạ nhấn mạnh.
Tuy nhiên, ĐB đoàn Đà Nẵng cho rằng đi đôi với phân quyền mạnh thì phải kiểm soát quyền lực chặt chẽ. “Tôi đề nghị Hà Nội cần đánh giá đầy đủ năng lực thực thi của bộ máy cán bộ, nhất là đội ngũ cán bộ tham mưu xây dựng chính sách pháp luật” - ông Tạ Văn Hạ đề nghị.
Mặt khác, cần thiết lập cơ chế kiểm tra, giám sát hiệu quả, đảm bảo công khai, minh bạch, gắn với trách nhiệm của người đứng đầu. Cùng với đó, cần làm rõ cơ chế đánh giá, tổng kết thí điểm, đảm bảo các chính sách được triển khai có kiểm soát, sơ kết, tổng kết kịp thời để hoàn thiện và nhân rộng mô hình cho phù hợp.
Cùng quan tâm nội dung này, ĐB Trịnh Xuân An (đoàn Đồng Nai) cho rằng đây là lần đầu tiên chúng ta trao một khối lượng thẩm quyền rất lớn cho chính quyền đô thị thủ đô và trung tâm của sự phân quyền, trao quyền đó chính là HĐND TP Hà Nội.
Theo dự thảo luật, HĐND TP được giao trên 130 thẩm quyền, đầu việc, nhiệm vụ trải rộng trên hầu hết lĩnh vực, từ bộ máy công vụ, quy hoạch đô thị, đầu tư, tài chính, khoa học công nghệ. Đặc biệt, dự thảo luật còn trao cho HĐND được ban hành cơ chế đặc thù và thí điểm rất nhiều chính sách mới.
Đánh giá đây là “hướng đi rất đúng”, tuy nhiên, ĐB cho rằng khi trao cho HĐND thủ đô một khối lượng công việc như của một cơ quan lập pháp đô thị thì thiết chế thực hiện quyền lực đó phải được nâng cấp tương xứng, nếu không sẽ rất khó bảo đảm được chất lượng quyết nghị, thẩm định và giám sát, đặc biệt là việc kiểm soát quyền lực.
Muốn thực hiện tốt được quyền lực được giao, ông Trịnh Xuân An kiến nghị luật cho phép HĐND được nâng tỉ lệ ĐBQH chuyên trách và phải có những bộ máy đầy đủ. Đồng thời, phải tăng mạnh năng lực của bộ máy tham mưu, giúp việc và phản biện chính sách cho HĐND TP và phải có những cơ chế để HĐND TP chủ động trong việc kiểm soát, giám sát và thực hiện chức năng kiểm soát của mình.
ĐB Trần Hoàng Ngân (đoàn TP.HCM) bày tỏ trăn trở về điều khoản tại dự thảo cho phép Hà Nội được “quy định biện pháp đặc thù để tổ chức, hướng dẫn thi hành luật, nghị quyết của QH khác hoặc chưa có quy định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ, cơ quan ngang bộ”.
Ông đề nghị chỉ giới hạn trong một số lĩnh vực như tổ chức bộ máy, văn hóa, y tế, giáo dục, khoa học công nghệ để đảm bảo kiểm soát an toàn.
“Ngoài ra, có một bất lợi là dù có nghị định, thông tư hướng dẫn của Chính phủ, doanh nghiệp, người dân Hà Nội vẫn chờ xem HĐND TP Hà Nội có ban hành hướng dẫn khác hay không để triển khai” - ông Trần Hoàng Ngân phân tích.
Thiết lập mô hình thể chế phát triển mới
Trao đổi cuối phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh việc sửa đổi Luật Thủ đô lần này là một bước tiến mang tính lịch sử, nhằm thiết lập mô hình thể chế phát triển mới và chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang kiến tạo và quản trị phát triển.
“Quan điểm xuyên suốt được quán triệt là trao quyền mạnh hơn, phân cấp, phân quyền triệt để và trách nhiệm giải trình rõ ràng, gắn với phương châm Hà Nội quyết, Hà Nội làm, Hà Nội chịu trách nhiệm” - Bộ trưởng Bộ Tư pháp nói.
Về yêu cầu giao quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực, ông Hoàng Thanh Tùng cho biết dự thảo luật đã cố gắng thiết kế các cơ chế kiểm tra, giám sát công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình một cách có hệ thống, đủ mạnh để tương xứng với việc phân quyền rất mạnh mẽ cho TP.
Cụ thể là cơ chế giám sát đa tầng và thẩm quyền giám sát, kiểm tra của QH, Ban Thường vụ của QH, Hội đồng Dân tộc, các ủy ban QH, của Chính phủ, của các bộ như quy định trong dự thảo luật.
Dự thảo luật cũng áp dụng tư duy quản trị hiện đại thông qua nguyên tắc “6 rõ”: Rõ người, rõ việc, rõ quy trình trách nhiệm, rõ thời gian, rõ kết quả và rõ hiệu quả.
Bộ trưởng Bộ Tư pháp cũng cho hay dự thảo luật quy định trách nhiệm giải trình ở mức cao và tăng cường tính minh bạch thông qua cơ chế báo cáo tức thời, giải trình bắt buộc và công khai để nhân dân giám sát.
Cùng với đó, ngăn chặn nguy cơ buông lỏng quản lý thông qua quy định cấm phân cấp, ủy quyền tiếp đối với những thẩm quyền đặc biệt vượt trội được QH trao.
Tăng cường trách nhiệm giải trình
Tiếp thu ý kiến ĐB, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ rà soát danh mục lĩnh vực Hà Nội được ban hành cơ chế khác luật; quy định rõ hơn các lĩnh vực cụ thể để tập trung khắc phục các điểm nghẽn trong phát triển thủ đô.
Cùng với đó, sẽ quy định “cứng” việc ban hành cơ chế khác luật không được hạn chế quyền con người, quyền công dân, trái Hiến pháp. “Đây là ranh giới pháp lý quan trọng nhất để bảo đảm sự an toàn của thể chế thí điểm” - ông Tùng nói thêm.
Ngoài ra, Bộ trưởng Bộ Tư pháp cũng nhấn mạnh việc tăng cường trách nhiệm giải trình, “điểm dừng thí điểm” và trách nhiệm báo cáo định kỳ với QH và Chính phủ.
