Nâng doanh thu miễn thuế cho hộ kinh doanh ở mức nào sẽ phù hợp?

Theo quy định hiện hành, từ đầu năm 2026, hộ và cá nhân kinh doanh có doanh thu từ 500 triệu đồng một năm trở xuống sẽ không phải nộp thuế giá trị gia tăng (GTGT) và thuế thu nhập cá nhân (TNCN). Tuy nhiên, mức này đang được xem xét điều chỉnh tại Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế TNCN, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) và Luật Thuế GTGT.

Cụ thể, Bộ Tài chính đề xuất không quy định cứng ngưỡng doanh thu miễn thuế trong luật, mà giao Chính phủ quyết định theo từng thời kỳ. Lý do được Bộ này đưa ra khá rõ ràng, là do nền kinh tế biến động mạnh, chi phí đầu vào thay đổi liên tục, nên một số con số cố định có thể nhanh chóng trở nên lạc hậu.

Bộ Tài chính nhấn mạnh, việc điều chỉnh ngưỡng này nhằm hỗ trợ hộ kinh doanh quy mô nhỏ và trung bình thấp, đặc biệt với các nghề có biên lợi nhuận thấp. Đây là một trong những thay đổi mang tính nguyên tắc, thay vì đóng khung chính sách trong luật vốn khó sửa đổi nhanh, Nhà nước muốn tạo dư địa linh hoạt hơn trong điều hành.

Việt Nam hiện có khoảng 3-4 triệu hộ kinh doanh, trong đó có hơn 2 triệu hộ khai thuế ổn định, đóng góp khoảng 2% tổng thu ngân sách. Hộ kinh doanh đóng vai trò quan trọng trong việc tạo việc làm và duy trì sức sống nền kinh tế.

Mức 500 triệu chưa sát thực tế

Trước đề xuất điều chỉnh này, chị Nguyễn Thị Tâm, chủ cửa hàng tạp hóa tại Hà Nội cho biết, doanh thu mỗi năm khoảng 600-700 triệu đồng nhưng lợi nhuận thực chỉ 70-80 triệu đồng do biên lãi thấp và chi phí đầu vào tăng nhanh.

Chị Tâm đánh giá mức 500 triệu đồng chưa sát với thực tế chi phí ngày một leo thang. "Cửa hàng tạp hóa lãi rất mỏng, nhiều tháng chỉ hòa vốn. Theo tôi nên cân nhắc mức 700 triệu-1 tỉ đồng để phù hợp với sức chịu đựng của hộ kinh doanh hiện nay", chị Lan nói.

Tương tự, anh Nguyễn Xuân Thắng, chủ cửa hàng sửa chữa xe máy ở Hà Nội cho hay, doanh thu mỗi năm khoảng 1 tỉ đồng nhưng chi phí linh kiện, thuê mặt bằng và nhân công khiến lợi nhuận không còn bao nhiêu. Theo anh, mức 500 triệu đồng chưa phản ánh đúng đặc thù của ngành nghề có chi phí cao. Điều này dẫn tới nghịch lý, đánh thuế theo doanh thu trong khi lợi nhuận thấp khiến nhiều hộ cảm thấy chưa công bằng.

Anh Nguyễn Văn Sơn, chủ một cửa hàng ăn uống tại Hà Nội cho biết với mặt bằng giá cả và chi phí thuê mặt bằng hiện nay, doanh thu vài trăm triệu đồng mỗi năm không đồng nghĩa với lợi nhuận cao.

“Với hộ kinh doanh nhỏ, gọi là lợi nhuận nhiều khi chưa phải lợi nhuận. Đó chỉ là tiền công của chính chủ hộ. Nếu một hộ buôn bán cả năm, sau khi trừ hết chi phí mà phần còn lại chỉ ngang một người đi làm công ăn lương chưa phải đóng thuế TNCN, thì bản chất là chưa có lãi để đánh thuế. Đó chỉ đang lấy công làm lãi thôi”, anh Sơn nói.

Anh Sơn kể, anh mới kê khai thuế với doanh thu 600 triệu đồng/năm, tuy nhiên chỉ lãi 80 triệu đồng do chi phí nguyên liệu, tiền thuê mặt bằng, tiền điện nước và nhân công đều tăng. Trong khi đó phải đóng thuế khoảng 20 triệu đồng.

“Doanh thu 500-700 triệu đồng/năm nhưng sau khi trừ chi phí thì lợi nhuận không còn nhiều. Nếu ngưỡng miễn thuế được nâng lên thì các hộ kinh doanh nhỏ sẽ có thêm điều kiện duy trì hoạt động”, anh Sơn chia sẻ.

Anh Sơn kiến nghị nâng ngưỡng miễn thuế cho hộ kinh doanh lên mức 2-3 tỉ đồng. Bởi theo anh, mức giảm trừ gia cảnh hiện là 15,5 triệu đồng/tháng cho người nộp thuế và 6,2 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc. Nghĩa là, một người nuôi 2 con thì thu nhập trên 27,9 triệu đồng/tháng mới phải nộp thuế TNCN.

Trong khi đó, với hộ kinh doanh, sau khi trừ đi các chi phí cho giá vốn, mặt bằng, hao mòn, lương nhân công… thì phần thu nhập của chủ hộ chỉ khoảng 15% doanh thu. Ví dụ lấy ngưỡng miễn thuế là 3 tỉ thì phần thu nhập của chủ hộ tương đương 450 triệu đồng/năm, tức 37,5 triệu/tháng; còn nếu lấy ngưỡng 2 tỉ thì thu nhập của chủ hộ khoảng 25 triệu/tháng.

“Nếu ngưỡng chịu thuế là 3 tỉ thì thu nhập của chủ hộ vượt mốc thu nhập của người làm công ăn lương có 2 người phụ thuộc. Nhưng như vậy thì người làm kinh doanh mới có vốn để tiếp tục quay vòng tái sản xuất hoặc đầu tư phát triển hơn”, anh Sơn nói.

Bên cạnh việc điều chỉnh ngưỡng miễn thuế, anh Sơn cho rằng cần đơn giản hóa thủ tục kế toán, sổ sách để hộ kinh doanh có thể dễ dàng tuân thủ, thực hiện và không phải tốn chi phí để thuê kế toán chuyên nghiệp.

Áp dụng ngưỡng miễn thuế cho cả thuế thu nhập và VAT

Nhiều chuyên gia đề xuất nâng mạnh ngưỡng chịu thuế. Ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas đánh giá mức 500 triệu như quy định là chưa phù hợp bởi nếu dưới 500 triệu, hộ kinh doanh chỉ được miễn thuế TNCN, còn với thuế GTGT, vượt 500 triệu sẽ phải chịu thuế từ đồng doanh thu đầu tiên.

Theo đó, ngưỡng phù hợp để có thể hỗ trợ cho hộ kinh doanh cũng như đủ lợi nhuận để thực hiện nghĩa vụ thuế mà ông Tuấn đề xuất thấp nhất là phải 1 tỉ đồng. Theo ông Tuấn, mức 1 tỉ đồng cũng phù hợp với quy định bắt buộc phải xuất hoá đơn điện tử kết nối với cơ quan thuế tại Nghị định 70/2025.

Nói thêm, ông Tuấn cho rằng dự thảo Luật sửa đổi sẽ có nội dung quy định doanh thu miễn thuế TNDN với doanh nghiệp quy mô nhỏ. Do đó, ngưỡng doanh thu miễn thuế của hộ kinh doanh cũng cần được thiết kế tương thích, áp dụng cho cả hộ kinh doanh nhóm 2 và nhóm 3, tức là các hộ có doanh thu dưới 50 tỉ đồng. Điều này giúp đảm bảo nguyên tắc công bằng, nhất quán trong chính sách thuế giữa các khu vực kinh tế.

Ông Tuấn dẫn thống kê cho thấy 90-95% người khởi nghiệp thua lỗ và rời thị trường sau 3 năm. “Với hộ kinh doanh, họ phải gánh toàn bộ nghĩa vụ thuế dù không có lãi khi nộp thuế theo tỷ lệ doanh thu. Như vậy là thiếu công bằng”, ông Tuấn nói và cho rằng ngưỡng tính thuế của hộ kinh doanh cần được tính toán để cho thấy sự đồng hành của Nhà nước.

Theo ông Tuấn, cần tính đến chi phí tuân thủ chính sách thuế của hộ kinh doanh. Trong bối cảnh Nhà nước đẩy mạnh hóa đơn điện tử và minh bạch nền kinh tế, hộ kinh doanh phải đầu tư thiết bị như máy tính tiền, phần mềm kế toán, hóa đơn điện tử, chữ ký số… Do đó, ngưỡng miễn thuế cần đủ lớn để hộ kinh doanh có thêm nguồn lực tuân thủ chính sách.

Bên cạnh đó, chính sách thuế cần đảm bảo công bằng với người có thu nhập từ tiền lương, tiền công. Người làm công ăn lương ít phải chịu rủi ro như hộ kinh doanh, trong khi mức doanh thu miễn thuế 500 triệu đồng chưa chắc tạo ra thu nhập sau thuế tương đương với người làm công. Tuy nhiên, chi phí sinh hoạt của các nhóm đối tượng lại tương đồng, vì vậy, cần có chính sách hỗ trợ hợp lý hơn đối với hộ kinh doanh.

Lý giải thêm, vị chuyên gia so sánh với Thái Lan, ngưỡng miễn thuế của hộ kinh doanh là 1,2 tỉ đồng, tính quy đổi theo thu nhập bình quân đầu người tương đương thì ít nhất Việt Nam phải là 750 triệu đồng. Hoặc như Malaysia, ngưỡng miễn thuế của là khoảng 2,7 tỉ đồng, tính quy đổi tương đương thì Việt Nam sẽ khoảng 1 tỉ đồng. Trung Quốc có mức miễn thuế cho cá nhân, hộ kinh doanh gần 4,5 tỉ đồng, so sánh với thu nhập bình quân thì ngưỡng miễn thuế tương đương 1,5 tỉ đồng.

“Đề xuất của Bộ Tài chính là tín hiệu rất đáng mừng, chúng ta kỳ vọng mức mới sẽ là 750 triệu hoặc 1 tỉ. Việc miễn thuế sẽ áp dụng cho cả 2 sắc thuế TNCN, GTGT và chỉ tính thuế cho phần vượt ngưỡng”, ông Tuấn nói.

Cũng kiến nghị ngưỡng miễn thuế cho hộ kinh doanh ở mức 1 tỉ đồng, song, TS Nguyễn Quốc Việt - Đại học Quốc gia Hà Nội - lưu ý mọi điều chỉnh ngưỡng chịu thuế cần dựa trên dữ liệu kịch bản và đánh giá đầy đủ tác động. Theo đó, chính sách cần đảm bảo công bằng giữa các hộ kinh doanh và người làm công.

Đặc biệt là nguy cơ doanh nghiệp chuyển sang hình thức hộ kinh doanh để hưởng ưu đãi, hoặc tách nhỏ hoạt động nhằm né thuế. Đây là vấn đề từng xảy ra trong thực tế khi chính sách ưu đãi không được thiết kế hợp lý, nó có thể tạo ra động lực lách luật.

Về phía cơ quan soạn thảo, ông Lưu Đức Huy, Phó Cục trưởng Cục Quản lý, giám sát chính sách thuế, phí và lệ phí (Bộ Tài chính) cho biết, nếu dự án Luật sửa đổi, bổ sung các luật thuế được Quốc hội thông qua, giao thẩm quyền xác định các ngưỡng miễn thuế nêu trên cho Chính phủ, Chính phủ dự kiến có thể sẽ nâng mức doanh thu miễn thuế với hộ kinh doanh lên tối đa 1 tỉ đồng.

Quy định mức doanh thu chịu thuế theo nhóm ngành

Ngoài ra, nhiều ý kiến nhận định chính sách thuế không thể "cào bằng", bởi một ngưỡng doanh thu phù hợp cho ngành này có thể bất hợp lý với lĩnh vực khác, tùy thuộc chi phí và biên lợi nhuận thực tế.

Theo ông Nguyễn Văn Phụng - nguyên Cục trưởng Cục Thuế Doanh nghiệp lớn (Tổng Cục Thuế) - việc quy định chung 1 ngưỡng miễn thuế áp dụng cho tất cả ngành nghề là chưa phù hợp. Bởi, thực tiễn kinh doanh các ngành nghề có mức lãi gộp khác nhau nên để bảo đảm công bằng thì phải quy định mức doanh thu không tính thuế phù hợp với từng ngành nghề.

Về mặt kỹ thuật lập pháp, ông Phụng đề xuất Quốc hội nên quy định mức khung từ 1-5 tỉ, giao Chính phủ quy định cụ thể. "Nhà nước đánh thuế là dựa vào phần giá trị thặng dư hay giá trị mới tạo ra của nền kinh tế. Với mỗi người dân cần quy định họ có thu nhập đến mức nào đó thì mới áp thuế".

Đồng quan điểm, theo ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng (Trường Đại học Nguyễn Trãi), chính sách mới cần thiết kế ngưỡng doanh thu chịu thuế theo nhóm ngành. Nhà điều hành cũng nên cân nhắc yếu tố vùng miền bởi chi phí sinh hoạt khác nhau sẽ có ngưỡng doanh thu khác nhau.

Ngoài ra, theo ông Huy, khoảng điều chỉnh theo hướng tiệm cận 700 triệu đến 1 tỉ đồng/năm có thể tạo ra sự phân tách hợp lý giữa nhóm kinh doanh nhỏ mang tính sinh kế và nhóm có quy mô thương mại rõ rệt.

Điều này không chỉ giúp giảm áp lực tuân thủ cho các hộ nhỏ mà còn cho phép cơ quan quản lý tập trung nguồn lực vào nhóm đối tượng có tác động lớn hơn đến ngân sách.

Dù vậy, theo vị chuyên gia, điều quan trọng không chỉ nằm ở con số mà còn ở cách tiếp cận tổng thể. Việc điều chỉnh ngưỡng cần đi kèm với đơn giản hóa chế độ kế toán, phát triển các công cụ hỗ trợ kê khai thân thiện và tăng cường kết nối dữ liệu.

“Khi hộ kinh doanh có thể dễ dàng theo dõi doanh thu, chi phí và nghĩa vụ thuế của mình, sự minh bạch sẽ không còn là gánh nặng mà trở thành một phần tự nhiên của hoạt động kinh doanh”, ông Huy nhấn mạnh.