Hôm nay (16-5), Nghị định 98/2026 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo trợ, trợ giúp xã hội và trẻ em có hiệu lực, thay thế Nghị định 130/2021.
So với nghị định cũ, nghị định mới bổ sung hàng loạt hành vi vi phạm mới, đồng thời tăng mạnh nhiều mức xử phạt liên quan trẻ em, người khuyết tật, cứu trợ xã hội và nạn nhân mua bán người…
Tăng mạnh phạt vi phạm về trẻ em
Một trong những điểm đáng chú ý nhất nằm tại Điều 24 Nghị định 98/2026, với hành vi lợi dụng hình ảnh, thông tin cá nhân của trẻ em để tạo ra nội dung gây tổn hại đến sự phát triển thể chất và tinh thần của trẻ hoặc để trục lợi có thể bị phạt từ 40-50 triệu đồng nếu chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.
Đây là nội dung hoàn toàn mới so với Nghị định 130/2021 khi trước đây chưa có quy định riêng xử phạt hành vi khai thác hình ảnh trẻ em trên mạng xã hội để “câu view”, livestream bán hàng hay tạo nội dung phản cảm.
Cũng tại Điều 24, với hành vi bắt trẻ em làm công việc gia đình quá sức, quá thời gian, ảnh hưởng đến việc học tập, vui chơi, giải trí, ảnh hưởng xấu đến sự phát triển của trẻ em sẽ bị xử phạt từ 20-30 triệu đồng. Trong khi nghị định cũ các hành vi này chỉ bị xử phạt từ 3-5 triệu đồng.
Còn với hành vi tổ chức, ép buộc trẻ em đi xin ăn; cho thuê, cho mượn trẻ em hoặc sử dụng trẻ em để xin ăn; dẫn dắt, rủ rê, xúi giục, dụ dỗ, lôi kéo, kích động, lợi dụng, ép buộc làm trung gian giao dịch hoạt động bóc lột trẻ em; dẫn dắt, rủ rê, xúi giục, dụ dỗ, lôi kéo, kích động, lợi dụng, bắt trẻ em lao động trái quy định của pháp luật được nâng lên 30-40 triệu đồng.
Nghị định 130/2021 quy định mức phạt cho các hành vi trên là từ 10-15 triệu đồng và từ 20-25 triệu đồng. Như vậy, nhiều mức phạt đã tăng gần gấp ba lần.
Ngoài phạt tiền, Nghị định 98/2026 còn bổ sung biện pháp khắc phục hậu quả như buộc nộp lại toàn bộ số lợi bất hợp pháp có được từ hành vi vi phạm và buộc chi trả chi phí khám chữa bệnh cho trẻ em nếu gây tổn hại sức khỏe.
Không chỉ siết các hành vi bóc lột trẻ em, nghị định mới còn mở rộng xử lý các vi phạm liên quan đời sống riêng tư của trẻ em.
Từ Điều 25 đến Điều 27, Nghị định 98/2026 bổ sung nhiều hành vi bị xử phạt như công khai thông tin cá nhân của trẻ; đăng tải hình ảnh, clip trẻ em trái phép; tiết lộ hồ sơ học tập, bệnh án, hoàn cảnh riêng tư của trẻ em trên mạng xã hội.
Đây được xem là thay đổi đáng chú ý trong bối cảnh thời gian qua xuất hiện nhiều vụ việc trẻ em bị bạo hành, xâm hại hoặc có hoàn cảnh đặc biệt bị lan truyền hình ảnh, clip trên Facebook, TikTok, YouTube.
Một điểm mới khác nằm tại Điều 4 Nghị định 98/2026 khi lần đầu tiên bổ sung quy định xử phạt vi phạm hành chính bằng phương thức điện tử. Theo đó, dữ liệu điện tử, clip, hình ảnh, livestream… có thể được sử dụng làm căn cứ xử phạt.
So với Nghị định 130/2021, đây là thay đổi lớn nhằm phù hợp với thực tế nhiều hành vi xâm phạm trẻ em hiện nay diễn ra trên môi trường mạng.
Siết hành vi trục lợi, kỳ thị
Nghị định mới cũng siết mạnh các hành vi liên quan cứu trợ xã hội. Từ Điều 10 đến Điều 14, nhiều hành vi mới được bổ sung xử phạt như tráo đổi hàng cứu trợ; phân phát sai đối tượng; chiếm dụng tiền cứu trợ; để thất thoát, hư hỏng hàng cứu trợ; sử dụng tiền cứu trợ sai mục đích; lợi dụng thiên tai, dịch bệnh để trục lợi chính sách hỗ trợ.
Ngoài phạt tiền, người vi phạm còn bị buộc nộp lại toàn bộ khoản lợi bất hợp pháp có được từ hành vi vi phạm.
Đáng chú ý, Nghị định 98/2026 còn bổ sung hoàn toàn mới nhóm hành vi liên quan nạn nhân mua bán người.
Theo Điều 8 và Điều 9, các hành vi giả mạo là nạn nhân mua bán người để hưởng hỗ trợ; cản trở việc hỗ trợ nạn nhân; tiết lộ nơi ở, hình ảnh, số điện thoại, tài khoản mạng xã hội hoặc hồ sơ của nạn nhân đều có thể bị xử phạt hành chính.
Trong khi đó, Nghị định 130/2021 chưa có quy định riêng về nhóm hành vi này.
Đối với các cơ sở trợ giúp xã hội, từ Điều 15 đến Điều 18, Nghị định 98/2026 tăng mạnh trách nhiệm quản lý và chăm sóc đối tượng bảo trợ xã hội. Nhiều hành vi bị nâng mức xử phạt hoặc bổ sung mới như không bảo đảm điều kiện chăm sóc; để xảy ra bạo lực trong cơ sở; bỏ mặc đối tượng bảo trợ; sử dụng kinh phí hỗ trợ sai mục đích; tiếp nhận, quản lý đối tượng không đúng quy định.
Trong nhiều trường hợp, ngoài phạt tiền còn có thể bị đình chỉ hoạt động.
Một nhóm quy định mới đáng chú ý khác nằm từ Điều 19 đến Điều 22 liên quan người khuyết tật.
Theo đó, các hành vi kỳ thị, xúc phạm người khuyết tật; cản trở người khuyết tật kết hôn; cản trở quyền nuôi con hợp pháp hoặc từ chối cung cấp dịch vụ trái quy định vì lý do khuyết tật đều có thể bị xử phạt hành chính.
Đây là nhóm hành vi trước đây chưa được quy định cụ thể trong Nghị định 130/2021.
Ngoài ra, Điều 23 Nghị định 98/2026 cũng tăng mức xử phạt đối với nhiều hành vi liên quan chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em như bỏ mặc trẻ em, không thực hiện nghĩa vụ chăm sóc, đối xử tồi tệ với trẻ hoặc không bảo đảm điều kiện học tập, sinh hoạt tối thiểu cho trẻ em.
Không chỉ tăng tiền phạt, Điều 5 Nghị định 98/2026 còn mở rộng thêm nhiều biện pháp khắc phục hậu quả như buộc hoàn trả kinh phí trợ cấp đã nhận sai; buộc gỡ bỏ thông tin vi phạm; buộc xin lỗi công khai; buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp; buộc chi trả chi phí khám chữa bệnh.
Ngoài ra, theo Điều 6 Nghị định 98/2026, mức phạt tối đa trong lĩnh vực bảo trợ xã hội và trẻ em là 50 triệu đồng đối với cá nhân và 100 triệu đồng đối với tổ chức.
