Sinh năm 1943, bà xuất thân từ dòng dõi hoàng tộc, hậu duệ đời thứ 16 của vua Minh Mạng, là cháu ruột của Giáo sư Tôn Thất Tùng. Bà từng được ghi danh vào sách Guiness Việt Nam là người biết 16 nghề. Bốn nghề trên là những nghề bà điêu luyện nhất và đam mê nhất.
Nữ doanh nhân xuất sắc
Vẫn quý phái dù đã gần kề cái tuổi “thất thập cổ lai hy”, bà khiến người đối diện cảm phục với lối nói chuyện có duyên. Nắm trong tay số vốn hàng chục tỉ đồng nhưng trông bà vẫn rất giản dị.
Quan niệm “nhất nghệ tinh, nhất thân vinh” áp đặt cho người phụ nữ này xem ra không đúng. Bởi bà có thể làm giàu từ nhiều nghề. “Hiểu thấu đáo về nghề và giữ chữ tín trong kinh doanh chính là chìa khóa thành công trong công việc” - bà quan niệm.
Bà Tôn Nữ Hà đang dạy nấu ăn cho một người nước ngoài. Ảnh: TRIỆU SƠN
Nhà hàng Tịnh Gia Viên mang lại doanh thu lớn nhất cho bà trong tháng. Ra đời năm 1993 tại kiệt 28 (đường Lê Thánh Tôn, TP Huế), chỉ sau một thời gian đi vào hoạt động, nhà hàng này đã trở thành điểm đến quen thuộc của hàng ngàn lượt khách trong và ngoài nước. Nhà hàng chuyên phục vụ các món ăn cung đình và truyền thống xứ Huế. Không chỉ quản lý nhân viên ở nhà hàng, bà còn tự tay làm ra các món ăn đặc sắc với vai trò bếp trưởng. Tài nấu ăn của bà đã đưa thương hiệu Tịnh Gia Viên lên vị trí hàng đầu của cả nước, được UNESCO tặng danh hiệu “Doanh nghiệp văn hóa - UNESCO Việt Nam 2009”, “Cúp vàng Phát triển bền vững vì sự nghiệp xanh Việt Nam”, “Cúp vàng Du lịch xanh Việt Nam”.
Với hoài bão mở rộng thương hiệu, khi có được số vốn trong tay, bà tiếp tục mở thêm nhà hàng thứ hai. Ở đó, bà đã khéo léo lồng ghép không gian vườn cổ với hàng chục cây cảnh đẹp mắt vào nhà rường Huế để tạo cảm giác thoải mái cho du khách đến thưởng thức cơm vua. Bà tâm sự: “Kinh doanh cũng có nghệ thuật của nó. Ban đầu, tôi cũng chẳng biết gì về cây cảnh hay nhà rường. Để thực hiện ý đồ của mình, tôi cũng phải nghiên cứu và dần am hiểu về nó”.
Nem công - một món ăn tiến vua Nguyễn do bà Hà phục dựng thành công. Ảnh: TRIỆU SƠN
Đệ nhất món ăn cung đình
Nấu ăn cung đình không chỉ đòi hỏi một bàn tay khéo léo, đầu óc thẩm mỹ và tài năng tiết chế dinh dưỡng, mà còn đòi hỏi ở đầu bếp khả năng làm việc nhanh chóng. Những yếu tố đó hội đủ trong bà Tôn Nữ Hà, người phụ nữ hiếm hoi ở Huế còn biết nấu các món ăn tiến vua ngự thiện.
Ở người phụ nữ này là sự gặp gỡ của cổ truyền và hiện đại. Từ nhỏ, bà được thụ hưởng sự giáo dục từ các cô vốn là những đầu bếp trong Thượng Thiện Đội - chuyên nấu ăn cho vua Nguyễn. Học được những bí kíp nấu ăn mà không phải ai cũng có, cộng thêm khả năng tổng hợp tốt, bà đã sớm trở thành “bàn tay vàng” lừng danh khắp nơi. Nhiều món ăn ghi đậm dấu ấn của Tôn Nữ Hà mà chỉ có bà mới có thể làm được như nem công chả phượng, chả phụng hoàng múa, nem rán hình con công, cơm hình kim quy, voi phủ phục đồng cỏ, gỏi đu đủ hình rồng bay... Những món ăn sáng tạo này, chỉ nhìn thôi cũng đủ thấy ngon chứ chưa nói đến ăn.
Bà còn là một chuyên gia sinh vật cảnh nổi tiếng ở Huế. Ảnh: TRIỆU SƠN
Thán phục tay nghề của Tôn Nữ Hà, giới ẩm thực của nhiều quốc gia như Mỹ, Tây Ban Nha, Ý, Pháp, Ukraine, Mông Cổ… đã mời bà về thỉnh giảng. Đến mỗi nước, bà lại cố gắng làm rạng danh nghệ thuật ẩm thực Việt và được nhiều chuyên gia trao tặng những giải thưởng cao quý như “Người thầy đầu bếp nghệ thuật”, “Bàn tay vàng”.
Song hành với đam mê nấu ăn, bà còn đam mê nhiếp ảnh. Ở lĩnh vực này, bà cũng được tấn phong là nghệ sĩ nhiếp ảnh, được Hội Nghệ sĩ nhiếp ảnh Việt Nam cấp tước hiệu “Nghệ sĩ nhiếp ảnh Việt Nam” A. VAPA. Trong vô vàn tác phẩm, bà ưng ý nhất bức Thần thái dương ở Bạch Mã và Mây đầu non ở Aroàng. “Có lẽ xuất phát từ niềm đam mê sâu sắc với nấu ăn mà tôi tìm tới nhiếp ảnh. Ban đầu tôi chỉ chụp món ăn, thấy mê rồi trở thành nghệ sĩ nhiếp ảnh khi nào không hay” - bà chia sẻ.
Theo bà, phải đi vào cuộc sống để nắm lấy cái khổ, cái sung sướng của người dân thì mới có được khoảnh khắc đẹp. “Diễn tả được cảm xúc, tôi thấy sung sướng lắm. Một đời phấn đấu, dù già yếu nhưng làm được gì là tôi làm. Sau khi cơ nghiệp để lại cho con cháu không còn dang dở, tôi sẽ làm từ thiện và chú tâm sáng tác” - bà nói.
Giữ lửa hạnh phúc gia đình
Cuộc sống hiện đại khiến người phụ nữ càng trở nên bận rộn. Thời gian cho gia đình do vậy cũng ít hơn. Với bà Tôn Nữ Hà, dù bận bao nhiêu cũng phải cân bằng được thời gian dành cho công việc và cho gia đình.
Theo bà, để nắm chắc thành công thì người phụ nữ phải trau dồi những kiến thức cho ngành nghề mình đang theo đuổi. Quan trọng nhất là phải đam mê vì đó là động lực đi đến mục đích mà mình muốn. Bà cho biết: “Không phải nấu ăn dở mà vì nấu ăn cung đình đòi hỏi kỳ công nên nhiều lúc tôi nản lắm. Để trở thành một chuyên gia ẩm thực hôm nay, tôi đã học được hai chữ “kiên nhẫn”. Nếu đã nghĩ đến một việc thì mình cần làm việc đó cho bằng được”.
Giấy công nhận doanh nghiệp Tịnh Gia Viên đạt chuẩn doanh nghiệp văn hóa do UNESCO cấp. Ảnh: TRIỆU SƠN
Nói về việc nấu ăn của người phụ nữ trong cuộc sống gia đình, bà nói: “Phụ nữ chính là người giữ lửa. Bởi người chồng khi thấy vợ mình nâng niu bữa ăn, tươm tất trong từng cử chỉ, từ ánh mắt đến đôi bàn tay thì sẽ thấy hạnh phúc lắm”. Bà lý giải, nấu ăn là nơi thư giãn tinh thần tuyệt vời. Những ngày nghỉ hay lễ tết, những món ăn tự làm sẽ kéo các thành viên trong gia đình gần bên nhau. Chồng chuẩn bị, vợ nấu, con dọn mâm, không khí thêm đầm ấm. Bà khể khả: “Phụ nữ hiện đại rất năng động. Họ có thể kiếm ra tiền như người đàn ông, làm những vị trí cao trong xã hội thì nấu ăn có gì là khó. Có nhiều phụ nữ cho rằng vì họ quá bận nên cho chồng con ăn cơm hộp. Theo tôi, đó không phải là nguyên nhân”.
Không chỉ giỏi giang trong làm kinh tế, bà còn chu toàn trong chăm sóc gia đình, nuôi dạy con thành đạt. Con trai đầu của bà hiện là một tiến sĩ y học đạt danh hiệu “Huy chương Tuổi trẻ dũng cảm”. Con gái Tuệ Minh có trong tay hai bằng cử nhân, đang là giám đốc Công ty Quà Việt. Cô Tĩnh Hải là thạc sĩ ẩm thực, mở trường quốc tế ẩm thực để tiếp tục theo đuổi nghiệp của mẹ.
Giới ẩm thực hẳn chẳng lạ gì với câu nói bất hủ của bà Tôn Nữ Hà: “Học chữ, học nghĩa mới khó. Học nấu ăn chẳng khó gì!”.
TRIỆU SƠN
(Nguyệt san Pháp Luật TP.HCM số 160)
