Những ngày chuyển quân tập kết - Bài 3: Đổi tiền Cụ Hồ

Những ngày đầu tháng 11-1954, các tốp xuồng ba lá, tam bản hai chèo, ghe mui ống chở đội quân văn nghệ từ các hướng sông rạch miền Tây đổ về ngã tư Phó Sinh (Bạc Liêu).

Tập thể nghệ sĩ vừa phục vụ lễ mừng Độc lập 2-9 ở Cà Mau được tổ chức lại mang phiên hiệu mới: Đoàn Văn công nhân dân Nam bộ. Họ lên bờ xốc lại ba lô nặng trĩu kèm theo nhạc cụ vào đóng quân dọc nhà dân.

Tập họp văn nghệ sĩ ra Bắc

Gốc gác cơ quan thì đủ cả, từ Long Châu Hà, miệt thứ Thới Bình-U Minh thượng, hạ cho đến Đầm Dơi, Cái Nước vòng qua Rạch Giá-Giồng Riềng, Bà Đầm-Thác Lác, Nàng Mao, Vị Thanh quành ra Nước Đục-Long Mỹ, thẳng xuống Ngã Năm-Trà Lồng, Trà Cú.

Trước lạ sau quen, họ bắt chuyện sôi nổi. Một người chỉ tay về phía mấy vị trung niên: Ông thấp người mà chắc nịch là kép độc cải lương Ba Du, còn ông đứng kế bên là kép cải lương Tám Danh nổi tiếng trong tuồng Tứ đổ tường trước năm 1945.

Đi thẳng tới dãy nhà đằng kia là nhóm nhạc sĩ, ca sĩ, kịch sĩ, cải lương đủ thứ: Quốc Hương, Xuân Mai, Khánh Vân, Phan Vũ, Hoàng Việt, Đắc Nhẫn, Trần Kiết Tường, Văn Luyện, Thanh Cao, Thanh Sử, Tăng Minh Thành, Lê Ngọc, Chi Lăng, Ngọc Cung, Phạm Ngọc Truyền, Nguyễn Ngọc Bạch, Can Trường, Phi Nga, Lê An, Mỹ Lan, Tường Vân.

Họ kể cho nhau nghe đủ thứ chuyện, từ lúc có lệnh đình chiến 11-8 thi hành Hiệp định Genève rồi tiếp quản hai thị trấn Giá Rai, Cà Mau, mừng lễ Độc lập đến lúc khẩn trương lên đàng làm công tác đặc biệt.

Công tác đặc biệt sáng hôm sau được phổ biến: Thành lập đơn vị văn nghệ mới tuyển chọn từ anh chị em ba khu 7, 8, 9 thành phiên hiệu chung Đoàn Văn công nhân dân Nam bộ để ra Hà Nội kịp tham gia Đại hội Văn công toàn quốc cuối tháng 12.

Qua một đêm nửa thức nửa ngủ, sáng hôm sau tập họp sớm điểm danh rồi hành quân về địa điểm bến tàu. Ghe xuồng lại tấp nập khua dầm, tung mái chèo nối đuôi nhắm về hướng Ba Đình-Cạnh Đền.

In bạc và đổi tiền

Một hoạt động sôi nổi đầy ắp kỷ niệm cho đến ngày anh chị em lên chuyến tàu tập kết cuối cùng ở sông Ông Đốc là công tác đổi tiền Cụ Hồ.

Giấy bạc Cụ Hồ của trung ương gửi vô phát hành ở vùng giải phóng Nam bộ từ năm 1949 cùng phiếu tiếp tế có giá trị lưu hành của các tỉnh miền Tây.

Sau những ngày đầu kháng chiến, vùng chiến sự hình thành thế cài răng lược. Ở vùng giải phóng, lương thực, hoa màu, cá mắm, gia súc dồi dào nhưng thiếu hàng tiêu dùng công nghệ phẩm. Ngược lại, ở vùng tạm chiếm không đủ thực phẩm.

Địch buộc phải mua hàng hóa ở vùng giải phóng bằng tiền Đông Dương ngân hàng. Đồng bào gọi đó là bạc xanh (giấy màu xanh). Ngân hàng của ta lấy độc trị độc đóng dấu Ủy ban kháng chiến hành chánh Nam bộ đỏ chói lên tờ bạc Đông Dương để biến thành bạc lưu hành của ta.

Đồng thời ta in và phát hành giấy bạc Cụ Hồ ở Đồng Tháp Mười, sau đó chuyển nhà in xuống miền Tây. Rừng U Minh sau ngày tóm thâu đại bác 105 ly lịch sử (chiến lợi phẩm trận Tầm Vu) được chọn làm nơi in giấy bạc Cụ Hồ.

Đợt đầu xưởng in ra giấy bạc thành phẩm nhưng chưa sắc sảo, lại mày mò cải tiến kỹ thuật in tiếp trên giấy đặc biệt của xưởng giấy Hòa Bình. Soi giấy bạc lên thấy bóng ngôi sao năm cánh, mọi người hét lên: “Đã quá trời ông địa luôn!”.

Địch bất ngờ tăng giá đồng bạc Đông Dương từ một đồng đổi 12 franc Pháp xuống còn một đồng đổi 10 franc. Lập tức ta phản đòn, huy động cán bộ xuống cơ sở mở chiến dịch tuyên truyền vạch trần âm mưu của địch phá giá đồng bạc để cướp tiền dân ta, mở rộng phạm vi lưu thông tiền Cụ Hồ, phát hành tờ séc 5.000 đồng, 10.000 đồng có ghi tên người mua.

Bỗng có lệnh đình chiến, tập kết chuyển quân. Ngân hàng mở chiến dịch thu hồi hết tiền Cụ Hồ mà không để dân chịu thiệt. Cán bộ ngân hàng các tỉnh trực tiếp mở chốt ở các cửa khẩu, thông báo rộng rãi trong dân mang tiền đến đổi.

Tại bàn đổi tiền, nghe bà con bàn nhau giữ lại tiền mình mà nghèn nghẹn trong ngực. Bà con nói: “Không đổi tiền mình là để còn hình ảnh Cụ Hồ trong nhà mà thờ. Mình có lúa có khoai, heo gà đổi chác chẳng sợ đói, còn hình ảnh Cụ Hồ, cơ quan đi hết rồi biết tìm kiếm ở đâu?”.

Đến ngày cán bộ ngân hàng lên tàu đi tập kết, công tác đổi tiền kết thúc mỹ mãn.

MINH TRỊ (Trưởng tổ văn nghệ Ban chuyển quân tập kết)