Ngày 14-1, báo Pháp Luật TP.HCM tổ chức talkshow “Tuyên chiến với vấn nạn trộm chó mèo”, tiếp nối loạt bài điều tra “Thâm nhập đường dây mèo tặc”.
Chương trình có sự tham gia của bà Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM; ông Trần Phú Cường, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y TP.HCM; Trung tá Phạm Quốc Cường, Phó Đội trưởng Đội Hình sự Đặc nhiệm Phòng Cảnh sát Hình sự (PC02) Công an TP.HCM; luật sư Đoàn Thị Hồng Linh, Đoàn Luật sư TP.HCM và ông Phạm Hoàng Khải, quản lý kênh YouTube Fahoka.
Tại talkshow, các khách mời đã cùng xem lại clip điều tra do báo Pháp Luật TP.HCM tổ chức thực hiện, qua đó phác họa rõ nét phương thức hoạt động tinh vi, manh động của các đường dây trộm chó mèo hiện nay.
Thực trạng nhức nhối từ các đường dây trộm chó mèo
Thời gian qua, tình trạng trộm cắp, mua bán, giết mổ và tiêu thụ chó mèo trên địa bàn TP.HCM diễn biến phức tạp, gây bức xúc trong dư luận. Không chỉ đơn thuần là hành vi xâm phạm tài sản, trộm chó mèo còn để lại những tổn thương tinh thần sâu sắc đối với người nuôi thú cưng, nhất là trẻ em và các gia đình xem chó mèo như thành viên trong nhà.
Trung tá Phạm Quốc Cường cho biết trên mạng xã hội thời gian gần đây lan truyền nhiều clip ghi lại cảnh các nhóm trộm chó mèo sử dụng hung khí tự chế, súng bắn điện, súng tự chế, bả độc để bắt trộm vật nuôi. Các đối tượng thường hoạt động vào ban đêm, có phân công vai trò rõ ràng, lựa chọn những khu vực ít camera, ít lực lượng tuần tra để ra tay.
Theo trung tá Cường, một trong những nguyên nhân khiến nạn trộm chó mèo vẫn tồn tại là do tình trạng người dân quản lý vật nuôi còn lỏng lẻo. Nhiều gia đình thả rông chó mèo, để vật nuôi đi lại tự do trên đường, tạo điều kiện cho kẻ gian lợi dụng.
“Các đối tượng thường dùng súng điện bắt chó mèo, bỏ vào bao rồi nhanh chóng tẩu thoát. Khi gần đến điểm tiêu thụ, chúng không giao trực tiếp mà vứt vật nuôi ở khu vực hẻo lánh, sau đó người tiêu thụ sẽ tiếp cận lấy ‘hàng’. Vài tiếng sau, các đối tượng mới chuyển khoản để hoàn tất giao dịch, gây khó khăn cho công tác truy xét” – trung tá Cường cho biết.
Đáng lo ngại hơn, các đối tượng trộm chó mèo ngày càng manh động. Khi bị phát hiện, chúng sẵn sàng sử dụng hung khí để chống trả, khiến nhiều người dân dù phát hiện cũng không dám truy đuổi, đành chấp nhận mất vật nuôi để tránh nguy hiểm.
Công an TP.HCM vào cuộc quyết liệt, nhưng cũng còn “nút thắt”
Theo Trung tá Phạm Quốc Cường, thời gian qua, dưới sự chỉ đạo của Ban Giám đốc Công an TP.HCM, lực lượng Cảnh sát Hình sự, chủ công là Đội Hình sự Đặc nhiệm, đã phối hợp với công an phường, xã triệt phá nhiều đường dây trộm chó mèo; phát hiện và xử lý nhiều lò mổ chó mèo trái phép trên địa bàn.
Thực tế cho thấy, tình hình tội phạm xâm phạm sở hữu tài sản tại TP.HCM, trong đó có trộm chó mèo, đã có những chuyển biến tích cực, số vụ việc giảm so với trước. Tuy nhiên, việc xử lý dứt điểm vấn nạn này vẫn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là ở khâu xử lý hình sự.
Theo trung tá Cường, “nút thắt” là việc định giá tài sản và khung hình phạt phải đạt ngưỡng mới truy cứu trách nhiệm hình sự được.
Theo Điều 173 BLHS, trộm cắp tài sản chỉ bị truy cứu khi giá trị tài sản từ 2 triệu đồng trở lên hoặc dưới 2 triệu đồng nhưng có các tình tiết tăng nặng (như gây ảnh hưởng xấu đến trật tự xã hội, tái phạm...). Tuy nhiên, đa số chó, mèo bị định giá dưới ngưỡng này nên kẻ trộm chỉ bị phạt hành chính theo Nghị định 144/2021.
Bên cạnh đó, trên địa bàn TP vẫn còn nhiều người thả rông chó mèo, việc chứng minh nguồn gốc, chủ sở hữu vật nuôi còn gặp khó khăn. Việc nhiều chó, mèo thả rông, không có dấu hiệu nhận diện, không giấy tờ chứng minh nguồn gốc. Riêng với mèo, việc xác định chủ lại càng khó khăn hơn do tập tính leo rào, chạy trên mái nhà, thậm chí có nhiều mèo hoang.
Thời gian tới, Công an TP.HCM sẽ tiếp tục tăng cường tuần tra, phối hợp với các lực lượng công khai, công an phường, xã để răn đe, triệt phá các điểm tiêu thụ chó mèo trái phép; đồng thời khuyến cáo người dân không thả rông chó mèo, lắp đặt camera an ninh và kịp thời trình báo khi xảy ra vụ việc.
Nguy cơ “chết người” từ thịt chó, mèo không kiểm dịch
Từ góc độ an toàn thực phẩm, bà Phạm Khánh Phong Lan, cho biết thịt chó mèo lưu thông trên thị trường hiện nay hoàn toàn không qua kiểm dịch và không thuộc danh mục động vật được kiểm soát giết mổ theo quy định.
“Khi không kiểm dịch thì không ai biết con vật đó có mang mầm bệnh hay không. Ngay cả thịt heo, bò, gia cầm đã nằm trong danh mục kiểm dịch mà vẫn tiềm ẩn nguy cơ nếu làm không chặt chẽ, huống hồ thịt chó mèo không được kiểm soát” – bà Lan nói.
Theo bà Lan, chó mèo có thể mang nhiều mầm bệnh nguy hiểm, đặc biệt là bệnh dại. Khi người nhiễm đã có biểu hiện lâm sàng của bệnh dại thì gần như không thể cứu chữa. Bà cũng dẫn chứng từng ghi nhận trường hợp tử vong sau khi ăn tiết canh chó.
Không chỉ vậy, trong quá trình giết mổ lậu, các mầm bệnh có thể lây lan qua vết thương hở, vết trầy xước trên cơ thể người tham gia giết mổ hoặc chế biến. Ngoài ra, chó mèo còn có thể nhiễm giun sán, ký sinh trùng; nếu xâm nhập vào cơ thể người, có trường hợp ký sinh trùng đi lên não, gây hậu quả nghiêm trọng.
“Nhiều người cho rằng nấu chín là an toàn, nhưng thực tế có những loại độc tố, vi khuẩn rất bền với nhiệt. Chưa kể, một số đối tượng dùng bả chó chứa chất độc nguy hiểm, hoặc sử dụng hormone để giữ độ tươi cho thịt, càng làm tăng nguy cơ cho người tiêu dùng” – bà Lan cảnh báo.
Theo Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM, hiện chưa có giải pháp nào có thể giải quyết triệt để vấn đề này trong một sớm một chiều. Quan trọng nhất vẫn là công tác tuyên truyền, thay đổi nhận thức và thói quen của người dân.
“Chó mèo là thú nuôi, không phải thực phẩm. Trước đây, do điều kiện kinh tế khó khăn, người dân xem chó, mèo, chuột... là nguồn thức ăn. Nhưng hiện nay, xã hội đã phát triển, thực phẩm rất phong phú, không đến mức phải ăn thịt chó mèo, trong khi nguy cơ sức khỏe lại rất lớn” – bà Lan nhấn mạnh.
Góc nhìn từ thế giới về phúc lợi động vật
Là một người nuôi nhiều thú cưng và từng đặt chân đến hơn 150 quốc gia, ông Phạm Hoàng Khải (quản lý kênh YouTube Fahoka) bày tỏ sự trân trọng trước nỗ lực của Công an TP.HCM và báo Pháp Luật TP.HCM trong việc triệt phá các đường dây trộm cắp này.
Ông Khải chia sẻ, bản thân anh xem thú cưng như thành viên trong gia đình và thấu hiểu nỗi đau của những người bị mất vật nuôi. Khi mất đi người bạn bốn chân, nhiều người không chỉ buồn bã mà còn dễ rơi vào bẫy lừa đảo khi cố gắng tìm cách chuộc lại.
Chia sẻ về trải nghiệm quốc tế, ông Khải cho biết ở nhiều nước, khi nghe tin Việt Nam vẫn còn tình trạng ăn thịt chó mèo, bạn bè quốc tế tỏ ra rất bất ngờ và kỳ lạ. "Tại các quốc gia phát triển như Nhật Bản, Anh, Pháp... chó mèo được hưởng phúc lợi động vật rất cao và được pháp luật bảo vệ. Họ xem việc đối xử nhân văn với động vật là thước đo của một xã hội văn minh" - ông Khải nhấn mạnh.
Cũng theo ông Khải, hiện nay nhận thức của giới trẻ Việt Nam đã thay đổi tích cực, dẫn đến nhu cầu tiêu thụ thịt chó mèo giảm đáng kể. Tuy nhiên, vấn nạn trộm cắp vẫn nhức nhối do thói quen của một bộ phận người dân và lợi nhuận từ việc buôn bán lậu. Ông Khải đề xuất cần đẩy mạnh truyền thông hơn nữa để thay đổi hoàn toàn nhận thức cộng đồng.
"Chó mèo là người bạn luôn bên cạnh mỗi khi chúng ta vui buồn. Ăn một miếng thịt chó mèo có thể là đang lấy đi niềm vui, thậm chí là một thành viên quan trọng của một gia đình nào đó. Khi cộng đồng cùng nói không với thịt chó mèo thì tình trạng bắt trộm, giết mổ chui mới chấm dứt" - ông Khải tiếp.
Đồng thời, ông cũng khuyến cáo người nuôi cần nâng cao ý thức tự phòng tránh bằng cách quản lý thú cưng chặt chẽ, không thả rông, đặc biệt là vào ban đêm để tránh tạo cơ hội cho kẻ gian.
Phải cắt đứt “đầu ra”, hoàn thiện hành lang pháp lý
Theo ông Trần Phú Cường, thịt chó mèo hiện không thuộc đối tượng kiểm soát giết mổ. Các điểm giết mổ, kinh doanh thịt chó mèo trên địa bàn TP.HCM đều là tự phát, không được cơ quan chức năng cho phép, không có giấy chứng nhận vệ sinh an toàn thực phẩm và thường xuyên thay đổi địa điểm để né tránh kiểm tra.
“Những con chó mèo bị giết mổ có thể là chó bị đánh bả, chết đã lâu hoặc mang mầm bệnh. Người tiêu dùng hoàn toàn không được bảo vệ” – ông Cường nói.
Nguyên nhân sâu xa khiến các điểm giết mổ này vẫn tồn tại là do nhu cầu tiêu thụ còn. Để giải quyết, cần sự vào cuộc đồng bộ của nhiều lực lượng, trong đó vai trò của chính quyền địa phương là then chốt.
Chi cục Chăn nuôi và Thú y TP.HCM vừa tham mưu UBND TP thành lập đoàn kiểm tra liên ngành phòng, chống dịch bệnh động vật và kiểm soát giết mổ, với sự tham gia của quản lý thị trường, Sở An toàn thực phẩm, Công an và Cảnh sát giao thông. Lực lượng liên ngành có thể kiểm tra phương tiện vận chuyển chó mèo; nếu không có giấy kiểm dịch sẽ xử phạt nghiêm.
Từ góc độ pháp lý, luật sư Đoàn Thị Hồng Linh cho rằng, khoảng trống lớn nhất hiện nay là cơ chế định giá chó mèo vật nuôi. Chó mèo được coi là tài sản thông thường, trong khi giá trị tinh thần lại rất lớn.
“Hội đồng định giá thường căn cứ giá thị trường phổ thông, tức giá thịt, nên rất khó đạt ngưỡng 2 triệu đồng để xử lý hình sự. Trong khi đó, đa số thú cưng không có hóa đơn, chứng từ nguồn gốc” – luật sư Linh phân tích.
Theo luật sư, cần nghiên cứu xây dựng cơ chế đặc thù, coi chó mèo là tài sản đặc biệt, hoặc xem xét xử lý dựa trên hành vi, mức độ tác động đến chủ nuôi, thay vì chỉ thuần túy định giá bằng tiền.
Bên cạnh đó, luật sư Linh khuyến nghị người dân nên chủ động lưu giữ các giấy tờ, hình ảnh, clip thể hiện nguồn gốc, quá trình chăm sóc vật nuôi để làm căn cứ bảo vệ quyền lợi khi xảy ra sự việc.
