Hàng Việt 'vượt sân nhà, ra biển lớn' qua online bứt tốc ngoạn mục

Cục Xuất Nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết, tính tới năm 2025 quy mô thị trường thương mại điện tử (TMĐT) Việt Nam khoảng 31 tỉ USD, chiếm gần 10% tổng mức bán lẻ cả nước. Trong đó, mảng xuyên biên giới chiếm 4,45 tỉ USD, đạt hơn 22% doanh số xuất khẩu trực tuyến của Việt Nam đến từ Mỹ.

Điều này tiếp tục mở ra nhiều kỳ vọng cho nhà bán hàng, doanh nghiệp trong việc đưa hàng Việt vượt sân nhà, ra biển lớn bằng phương thức bán hàng trực tuyến.

Doanh số xuất khẩu trực tuyến bứt tốc

Dữ liệu từ nền tảng TMĐT Amazon cho thấy, trong 5 năm qua, sản lượng sản phẩm Việt Nam bán ra toàn cầu trên sàn này tăng tới 300%. Tính đến ngày 31-7-2025, lượng hàng hóa của doanh nghiệp (DN) Việt tiêu thụ trên Amazon tăng 35% so với cùng kỳ. Đáng chú ý, số lượng nhà bán hàng đạt doanh thu trên 1 triệu USD/năm đã tăng vọt 60%.

Ông Larry Hu, Giám đốc điều hành Amazon Global Selling Đông Nam Á, nhận định đây là sự “bứt tốc ngoạn mục”, chứng minh Việt Nam đang nổi lên như một trọng điểm xuất khẩu TMĐT có sức cạnh tranh cao. Trong đó, nội thất gỗ và quà tặng cá nhân là hai ngành hàng sở hữu tiềm năng thu ngoại tệ lớn nhất.

Theo Amazon, Việt Nam có lợi thế chuỗi cung ứng mạnh trong ngành gỗ nội thất. Nghiên cứu của Access Partnership dự báo doanh thu xuất khẩu qua TMĐT B2C (bán lẻ) của ngành nội thất Việt sẽ tăng trưởng nhanh gấp đôi tốc độ tăng trưởng chung của toàn ngành giai đoạn 2024-2029.

Xu hướng này giúp DN thoát ly mô hình gia công truyền thống để xây dựng thương hiệu riêng, kết nối thẳng tới người tiêu dùng toàn cầu. Ở nhóm quà tặng cá nhân, Amazon cũng nhìn nhận, Việt Nam có thế mạnh thiết kế tùy biến và sản xuất linh hoạt đang đánh trúng thị hiếu chuộng tính cá nhân hóa của khách hàng quốc tế.

Không riêng Amazon, sàn TMĐT B2B (bán sỉ) Alibaba.com cũng ghi nhận làn sóng DN Việt “lên sàn” tăng rầm rộ. Bà Nguyễn Thị Phương Uyên, Giám đốc Marketing Alibaba.com Việt Nam, khẳng định: “TMĐT xuyên biên giới đã trở thành kênh xuất khẩu ổn định và hiệu quả”.

Dữ liệu của Alibaba.com trong quý II-2025 cho thấy lượng tìm kiếm hàng hóa “Made in Vietnam” tăng mạnh ở nhiều ngành như giày dép tăng 172%; bao bì, in ấn tăng 94%; nông sản tăng 84%; thực phẩm, đồ uống tăng 71%.

Cạnh đó, ghi nhận từ tháng 7 đến tháng 9-2025, nhu cầu tìm kiếm sản phẩm Việt tại các thị trường cũng tăng ấn tượng: Mỹ và Bangladesh cùng tăng 96%, Mexico tăng 65%, Vương quốc Anh tăng 64%, Canada và Ấn Độ tăng 62%, Nhật Bản tăng 61%...

Theo bà Uyên, sự tăng trưởng tại các thị trường khó tính như Mỹ hay đầy tiềm năng như Bangladesh chứng minh niềm tin của thế giới vào năng lực sản xuất của Việt Nam. Qua “cánh cửa” TMĐT, hàng Việt còn chạm tới những vùng đất xa xôi như Pakistan hay Indonesia.

Hiện Bộ Công Thương đang phối hợp với Alibaba.com duy trì “Gian hàng Quốc gia Việt Nam” nhằm trợ lực cho các thương hiệu Việt vươn ra biển lớn.

Thực tế chứng minh, nhiều DN đã đổi đời nhờ nhạy bén với dòng chảy số. Ông Trần Lam Sơn, CEO Thiên Minh Furniture, chia sẻ sau hơn hai thập kỷ gia công đồ gỗ cho các thị trường khó tính, ông luôn trăn trở bài toán đưa sản phẩm Việt thoát cái bóng “ẩn danh” sau nhãn mác quốc tế.

Nhìn thấy cơ hội từ TMĐT, ông đã giao quyền cho con gái sáng lập Green Mekong, chuyên xuất khẩu gỗ B2C trên nền tảng số. Bằng cách phân tích dữ liệu thị trường, đơn vị này tập trung vào các dòng sản phẩm lắp ghép linh hoạt như vỉ gỗ lót sàn, bàn ghế nhà tắm, đồ trang trí thủ công. Kết quả, chỉ trong năm đầu tiên kinh doanh trên Amazon, Green Mekong đã cán mốc doanh thu triệu USD.

Tương tự, bà Võ Thị Hoàng Vân, nhà sáng lập Công ty TNHH V.KAUS chuyên trái cây sấy và gia vị, cho biết trước đây doanh nghiệp chật vật tìm đầu ra nội địa qua Facebook với chi phí marketing đỏ mắt. Từ khi tham gia “Gian hàng quốc gia Việt Nam” trên Alibaba.com, doanh thu của V.KAUS đã bứt phá phi mã: từ 1,3 triệu USD (năm 2023) lên 3,6 triệu USD (năm 2024) và đạt 4,9 triệu USD chỉ trong 9 tháng đầu năm 2025, chinh phục thành công hơn 10 thị trường quốc tế.

Góc khuất logistics, thuế và rào cản nội tại

Tiềm năng là vậy song các doanh nghiệp vẫn cho rằng con đường ra biển lớn bằng dòng chảy số không hề đơn giản. Đại diện một DN nông sản đang đạt doanh thu hơn 2 triệu USD/năm trên sàn TMĐT xuyên biên giới tiết lộ là một đơn hàng xuất đi phải gánh hàng loạt chi phí từ lưu kho, thuế, phí duy trì sàn, đến các tiêu chuẩn giấy phép khắt khe.

“Doanh nghiệp hiện còn đối mặt với gánh nặng từ thủ tục hành chính thay đổi liên tục, quy trình hoàn thuế VAT phức tạp và sự lúng túng khi triển khai hóa đơn điện tử. Muốn sống sót, DN phải am hiểu mô hình số, vững dòng tiền và cực kỳ nhạy bén với thị trường mục tiêu”, vị này đúc kết.

Khảo sát của Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) chỉ ra thực trạng đáng ngại: Chỉ 15% DN nhỏ có đội ngũ chuyên trách TMĐT, trong khi trên 50% thừa nhận gặp khó khăn nghiêm trọng khi vận hành kênh xuất khẩu số.

Đại diện VECOM thẳng thắn nhìn nhận, nguồn nhân lực chất lượng cao có khả năng xử lý các vấn đề pháp lý và chiến lược quốc tế hiện nay vừa thiếu vừa yếu. Ngoài ra, chi phí logistics xuyên biên giới khổng lồ vẫn là hòn đá tảng đè nặng lên các DN siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSMEs), nhất là với các mặt hàng cồng kềnh như gỗ nội thất hay nông sản.

Việc quá phụ thuộc vào các ông lớn như Alibaba, Amazon và các thị trường truyền thống (Mỹ, Trung Quốc, EU) cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro khi thị trường biến động. Việc mở rộng các thị trường ngách mới là yêu cầu cấp bách.

Bên cạnh áp lực chi phí, rủi ro pháp lý và an ninh mạng đang trở thành mối đe dọa sống còn. Phó giáo sư Greeni Maheshwari, giảng viên ngành Quản trị, Đại học RMIT Việt Nam, cảnh báo các DN xuất khẩu hiện không chỉ đối mặt với các thủ đoạn lừa đảo truyền thống như mạo danh đối tác, làm giả chứng từ, quỵt tiền thanh toán, mà còn phải đối diện với vấn nạn lừa đảo công nghệ cao.

Theo bà Greeni Maheshwari, các đối tượng tội phạm quốc tế đang đẩy mạnh sử dụng trí tuệ nhân tạo để tạo ra các email giao dịch tinh vi, làm giả danh tính doanh nghiệp, thậm chí dùng công nghệ Deepfake sao chép giọng nói, hình ảnh của lãnh đạo các tập đoàn lớn nhằm thao túng niềm tin.

Bà Maheshwari dẫn chứng một DN Việt đã bị mất trắng gần 72.000 USD sau khi tin tặc hacker xâm nhập vào hệ thống email, can thiệp quá trình thương thảo và thay đổi số tài khoản thanh toán vào phút chót. Hay như đầu năm 2026, một doanh nghiệp xuất khẩu hồ tiêu Việt Nam cũng bị lừa đảo, chiếm dụng mất lô hàng trị giá gần 16 tỉ đồng ngay tại cảng Pakistan.

Theo chuyên gia RMIT, các DN vừa và nhỏ Việt Nam là nhóm “mồi ngon” của tội phạm mạng do thói quen phụ thuộc hoàn toàn vào đàm phán qua email, tài liệu điện tử từ xa, thiếu công cụ xác minh và thường mang tâm lý nóng vội khi thấy có đơn hàng lớn.

Giải pháp nào để bảo vệ dòng vốn cho doanh nghiệp

Để thiết lập một môi trường xuất khẩu trực tuyến an toàn, Phó giáo sư Greeni Maheshwari khuyến nghị DN cần rũ bỏ tư duy quản trị rủi ro kiểu cũ, chủ động xây dựng hệ thống phòng vệ trước các hình thức gian lận công nghệ. Ngoài ra, doanh nghiệp cần áp dụng nghiêm ngặt quy trình xác minh nhiều lớp đối với đối tác nước ngoài thông qua các tổ chức kiểm toán, cơ quan thương vụ hoặc ngân hàng bảo lãnh quốc tế trước khi giao hàng.

Ông Greeni Maheshwari cũng kiến nghị Bộ Công Thương và các cơ quan liên quan cần tăng cường tổ chức các chiến dịch truyền thông, hội thảo cập nhật liên tục các thủ đoạn lừa đảo số cho DN. Đồng thời, cần hoàn thiện khung pháp lý điều chỉnh thương mại xuyên biên giới, đẩy mạnh hợp tác tư pháp quốc tế để hỗ trợ DN giải quyết tranh chấp khi xảy ra sự cố.

Nhà nước cũng cần đầu tư xây dựng các cơ sở dữ liệu xác thực về đối tác uy tín, triển khai các hệ thống ứng dụng trí tuệ nhân tạo để phát hiện gian lận, nhận diện các mô hình giao dịch bất thường và chứng từ giả mạo. Việc thiết lập một nền tảng phản ứng nhanh cho phép DN, ngân hàng và các hiệp hội báo cáo nhanh các dấu hiệu nghi vấn sẽ giúp phát đi các cảnh báo kịp thời, ngăn chặn các cú lừa hàng tỷ đồng ngay từ trứng nước.

Về phía thúc đẩy thương mại, đại diện VECOM kiến nghị, các doanh nghiệp Việt cần chú trọng nhận diện, bảo hộ thương hiệu ở thị trường quốc tế. Cạnh đó, có thể tận dụng xuất khẩu trực tuyến từ các sàn TMĐT khác như Shopee, TikTok Shop... qua các thị trường lân cận.

Đại diện Shopee cũng nhìn nhận, tính đến thời điểm hiện tại đã có hơn 350.000 doanh nghiệp và nhà bán Việt tham gia bán hàng xuyên biên giới thông qua chương trình Bán hàng Toàn cầu của đơn vị này. Điều này cho thấy xuất khẩu trực tuyến đang trở thành một hướng đi được nhà bán Việt quan tâm, kéo theo là những nhu cầu cấp thiết về nâng cao năng lực vận hành.