Như PLO đã đưa tin, Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Quảng Trị vừa khởi tố và bắt tạm giam Nguyễn Thế Lữ để điều tra về tội chiếm giữ trái phép tài sản theo Điều 176 Bộ luật hình sự.
Bị can Lữ là người đã nhận gần 500 triệu đồng từ bà N.T.T.T chuyển khoản nhầm nhưng sau nhiều lần được yêu cầu thì Lữ vẫn không trả lại. Vụ án này là minh chứng rõ nét cho thấy ranh giới mong manh giữa một giao dịch dân sự nhầm lẫn và hành vi phạm tội, cảnh báo về cái giá phải trả khi cố tình chiếm giữ tài sản không thuộc về mình.
Mức phạt đến 5 năm tù
Dưới góc độ pháp lý, ThS Lê Bá Đức (Trường ĐH Kinh tế - Luật, ĐHQG TP.HCM) cho biết Điều 579 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về nghĩa vụ hoàn trả tài sản do chiếm hữu không có căn cứ pháp luật. Theo đó, người nhận được tiền chuyển nhầm (chiếm hữu không căn cứ pháp luật) buộc phải hoàn trả cho chủ sở hữu.
Tuy nhiên, một hành vi chiếm giữ tài sản trái phép để đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 176 BLHS là khi hành vi đã xâm phạm nghiêm trọng đến quyền sở hữu tài sản của người khác được pháp luật bảo vệ.
Trong vụ án này, bị can Lữ đã nhận được yêu cầu trực tiếp từ bà T. và yêu cầu từ cơ quan công an, chính quyền địa phương nhưng vẫn không thực hiện việc chuyển trả. Hành vi chặn số điện thoại, trốn tránh gặp mặt là những chứng cứ vật chất chứng minh cho sự cố tình này.
Thứ hai đối tượng tác động là tài sản bị chiếm giữ phải là tài sản bị giao nhầm, tìm được, bắt được. Số tiền gần 500 triệu đồng chuyển khoản nhầm qua hệ thống ngân hàng hoàn toàn phù hợp với định nghĩa tài sản bị giao nhầm do lỗi của người chuyển hoặc hệ thống.
Thứ ba định lượng giá trị tài sản, đây là yếu tố quyết định khung hình phạt. Với số tiền gần 500 triệu đồng, hành vi của Lữ không chỉ dừng lại ở khoản 1 (phạt tù từ 3 tháng đến 2 năm) mà đã chạm ngưỡng của khoản 2 Điều 176 BLHS, áp dụng cho tài sản trị giá từ 200 triệu đồng trở lên, khung hình phạt 1-5 năm tù.
Trong vụ án này, bị can Lữ đã nhận được yêu cầu trực tiếp từ bà T. và yêu cầu từ cơ quan công an, chính quyền địa phương nhưng vẫn không thực hiện việc chuyển trả lại tiền. Hành vi chặn số điện thoại, trốn tránh gặp mặt là những chứng cứ vật chất chứng minh cho sự cố tình này.
Theo Nghị định 52/2024 và Thông tư 17/2024 của Ngân hàng Nhà nước thì tiền trong tài khoản thanh toán là tài sản thuộc quyền sở hữu của chủ tài khoản. Ngân hàng không có quyền tự ý trích nợ từ tài khoản của khách hàng A để trả cho khách hàng B nếu không có sự đồng ý của khách hàng A, trừ trường hợp có quyết định bằng văn bản của cơ quan nhà nước có thẩm quyền (tòa án, VKS, cơ quan thuế...). Do vậy mà trong những vụ việc chuyển tiền nhầm thì ngân hàng không thể tự ý trích tiền để trả lại cho người chuyển nhầm.
Pháp luật là "kim chỉ nam" trong hành xử
Dưới góc độ đạo đức và ứng xử xã hội, luật sư Dương Viết Cơ (Đoàn Luật sư TP.HCM) cho biết trong vụ án này, mối quan hệ giữa bị hại và bị can là bạn hàng làm ăn lâu năm. Việc Lữ vì lòng tham mà sẵn sàng đánh đổi mối quan hệ làm ăn thân tín cho thấy hành vi của bị can này không chỉ là hành vi chiếm đoạt tài sản mà còn là sự bội tín.
Nhiều người khi rơi vào trường hợp có số tiền lớn đột ngột xuất hiện, lòng tham đã lấn át lý trí. Bản thân những người nhận tiền "từ trên trời rơi xuống" đã có những suy nghĩ như: Đây là lỗi của người ta, không phải lỗi của mình; tiền đã vào túi mình là của mình... hoặc nuôi hy vọng rằng nếu cứ im lặng, trốn tránh thì sự việc sẽ qua đi.
Thế nhưng cái giá phải trả cho việc ôm khư khư gần 500 triệu đồng tiền "lạ" này là quá đắt. Bị can đã phải đánh đổi bằng mất tự do, mất danh dự của bản thân và cả danh dự của gia đình.
"Chính phủ đang nỗ lực thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt. Niềm tin của người dân vào sự an toàn của hệ thống thanh toán điện tử là yếu tố then chốt. Những vụ án chiếm giữ tiền chuyển nhầm nếu không được xử lý nghiêm minh sẽ tạo tiền lệ xấu, khiến người dân e ngại khi sử dụng ngân hàng số.
Việc khởi tố người nhận tiền chuyển nhầm nhưng cương quyết không trả dù đã được yêu cầu nhiều lần đã gửi đi một tín hiệu và hồi chuông cảnh tỉnh mạnh mẽ đến xã hội rằng quyền sở hữu tài sản hợp pháp luôn được bảo vệ, bất kể trong môi trường thực hay môi trường số. Pháp luật sẽ là tấm khiên cuối cùng bảo vệ người dân trước những rủi ro của công nghệ và lòng tham" - luật sự Dương Viết Cơ nhấn mạnh.
Trả lại tiền chuyển nhầm như thế nào mới an toàn?
Khi một khoản tiền "lạ" được chuyển vào tài khoản của mình, rất nhiều người đã lập tức chuyển trả lại cho người xưng là người đã chuyển nhầm. Tuy nhiên, quy trình hoàn tiền cho người chuyển nhầm phải được thực hiện theo đúng nguyên tắc để đảm bảo tiền về lại chính chủ.
Người nhận tiền cần thông báo đến ngân hàng hoặc cơ quan công an về số tiền đã nhận. Nếu đã xác thực đây là giao dịch chuyển nhầm và được chủ số tiền hoặc ngân hàng, cơ quan chức năng yêu cầu trả lại, người nhận được tiền chuyển nhầm cần chủ động trả toàn bộ số tiền mà không trì hoãn, không né tránh. Việc trả lại tiền không chỉ là tuân thủ pháp luật mà còn là sự sẻ chia với nỗi lo lắng của người chuyển nhầm. Trường hợp không rõ thông tin hoặc không tìm được chủ nhân của số tiền thì người nhận tiền chuyển nhầm có thể đề nghị được hỗ trợ hoặc giao nộp cho cơ quan công an để giải quyết theo quy định pháp luật.
Cán bộ tín dụng một ngân hàng TMCP
