Góc nhìn pháp lý việc các chuỗi F&B tạm dừng phục vụ một số đồ uống từ vụ đồ hộp Hạ Long

Sau thông tin hơn 130 tấn thịt lợn nhiễm dịch tả châu Phi bị phát hiện trong kho của Công ty CP Thực phẩm Đồ hộp Hạ Long (Halong Canfoco), hàng loạt chuỗi đồ uống và hệ thống bán lẻ được ưa chuộng trên cả nước đã lập tức rà soát nguồn cung, chủ động tạm dừng hoặc loại bỏ các sản phẩm có liên quan đến doanh nghiệp này.

The Coffee House và Highlands Coffee đều phát đi thông báo khẳng định không sử dụng sản phẩm thịt của Halong Canfoco, đồng thời tạm ngưng một số sản phẩm có liên quan đến nguyên liệu khác do nhà cung cấp này cung ứng, nhằm bảo đảm an toàn cho người tiêu dùng. Phúc Long cũng đã tạm ngưng nhập nguồn nguyên liệu vải từ đơn vị này và chuyển sang sử dụng các nguồn nguyên liệu thay thế khác.

Việc rà soát nguyên liệu từ nhà cung cấp là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc theo quy định của Luật An toàn thực phẩm 2010, sửa đổi, bổ sung năm 2018 và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023.

Làm gì khi phát hiện thực phẩm không bảo đảm an toàn?

Thứ nhất, theo khoản 2 Điều 8 Luật An toàn thực phẩm, cơ sở kinh doanh phải thông tin trung thực về an toàn thực phẩm, kịp thời cung cấp thông tin về nguy cơ gây mất an toàn của thực phẩm và kịp thời ngừng kinh doanh khi phát hiện thực phẩm không bảo đảm an toàn.

Thứ hai, theo điểm a khoản 1 Điều 54 Luật An toàn thực phẩm, khi phát hiện thực phẩm do mình kinh doanh không đảm bảo an toàn, cơ sở kinh doanh phải truy xuất nguồn gốc thực phẩm.

Ngoài ra, theo khoản 4 Điều 55 Luật An toàn thực phẩm, khi cơ sở kinh doanh thực phẩm không bảo đảm an toàn thì phải có trách nhiệm: (i) công bố thông tin về sản phẩm bị thu hồi và chịu trách nhiệm thu hồi; (ii) xử lý thực phẩm không bảo đảm an toàn trong thời hạn do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định; (iii) chịu mọi chi phí cho việc thu hồi, xử lý thực phẩm không bảo đảm an toàn.

Trong giai đoạn chưa có kết luận của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, pháp luật không yêu cầu cơ sở kinh doanh phải áp dụng ngay các biện pháp xử lý nặng, nhưng vẫn đặt ra yêu cầu thực hiện các biện pháp phòng ngừa rủi ro hợp lý. Những biện pháp này bao gồm việc rà soát hồ sơ pháp lý của nhà cung cấp, kiểm soát hoặc tạm thời dừng sử dụng các lô nguyên liệu có nguy cơ, cũng như phối hợp cung cấp thông tin khi cơ quan quản lý tiến hành kiểm tra, xác minh.

Đây là cách tiếp cận phù hợp với tinh thần của Luật An toàn thực phẩm, bảo đảm nguyên tắc xác định trách nhiệm theo hành vi và mức độ lỗi, tránh việc suy diễn hoặc quy kết trách nhiệm khi chưa đủ căn cứ.

Trách nhiệm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Theo điểm c khoản 4 Điều 3 và khoản 1 Điều 32 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật bao gồm cả những sản phẩm có khả năng gây thiệt hại cho tính mạng, sức khỏe, tài sản của người tiêu dùng; khi thu hồi xử lý những sản phẩm này, cơ sở kinh doanh phải thực hiện các biện pháp cần thiết để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Ngoài ra, theo khoản 2 Điều 33 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, cơ sở kinh doanh còn phải ngừng việc cung cấp, thông báo và thực hiện việc thu hồi...

Cơ sở kinh doanh không tuân thủ các quy định này có thể bị phạt tiền, buộc thu hồi sản phẩm theo quy định tại Nghị định 24/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 98/2020, Nghị định số 17/2022...

Về mặt pháp lý, các nghĩa vụ công khai và thông báo nêu trên là cơ chế phòng ngừa bắt buộc, nhằm bảo đảm quyền được thông tin và quyền được an toàn của người tiêu dùng theo tinh thần của Luật.

Từ thực tiễn áp dụng pháp luật, việc doanh nghiệp chủ động rà soát, cung cấp thông tin và cảnh báo sớm khi xuất hiện rủi ro từ nhà cung cấp thường được nhìn nhận là biểu hiện của thiện chí tuân thủ pháp luật, kể cả trong trường hợp chưa có kết luận cuối cùng về trách nhiệm của các bên liên quan. Cách tiếp cận này phù hợp với tinh thần chung của pháp luật hiện hành, vừa góp phần bảo vệ người tiêu dùng, vừa tránh việc suy đoán hoặc quy kết trách nhiệm khi chưa có đầy đủ căn cứ pháp lý.

Về trách nhiệm về bồi thường thiệt hại, theo Điều 34 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, tổ chức, cá nhân kinh doanh phải bồi thường thiệt hại cho người tiêu dùng trong trường hợp sản phẩm do mình cung cấp gây thiệt hại, kể cả khi không biết hoặc không có lỗi trong việc phát sinh khuyết tật. Thêm vào đó, Điều 34 cũng đặt ra vấn đề liên đới trách nhiệm bồi thường nếu nhiều cá nhân, tổ chức kinh doanh có liên quan cùng gây thiệt hại.

Ngoài ra, trách nhiệm bồi thường thiệt hại được áp dụng đồng thời với các quy định có liên quan của Bộ luật Dân sự năm 2015. Về nguyên tắc chung, theo Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015, người nào gây thiệt hại thì phải bồi thường, trừ trường hợp luật có quy định khác. Trong lĩnh vực bảo vệ người tiêu dùng, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 chính là quy định đặc thù, cho phép xác lập trách nhiệm bồi thường không phụ thuộc vào yếu tố lỗi, nhưng không loại trừ việc áp dụng các quy định của Bộ luật Dân sự để xác định phạm vi, mức độ và phương thức bồi thường.

Từ các quy định nêu trên có thể thấy, việc các chuỗi kinh doanh F&B chủ động thông báo, rà soát và có biện pháp xử lý đối với các sản phẩm liên quan đến nhà cung cấp đang bị phản ánh sai phạm là trách nhiệm pháp lý bắt buộc, không đơn thuần là lựa chọn mang tính truyền thông. Đây cũng là việc tuân thủ nguyên tắc đặt sự an toàn của người tiêu dùng ở vị trí ưu tiên hàng đầu.