Giữ giùm túi xách cướp giật, tội gì?

Ngày 17-12-2009, tại quận Bình Tân (TP.HCM), Nguyễn Thanh Hùng chở Nguyễn Hoài Tâm đi chơi. Trên đường, Hùng rủ Tâm giật túi xách của một phụ nữ. Tâm không chịu, Hùng vẫn đuổi theo nạn nhân giật túi rồi đưa cho Tâm giữ. Tâm cầm túi để giữa đùi, ngồi sát vào Hùng nhằm tránh sự phát hiện của người đi đường. Đến bãi đất trống vắng người, cả hai dừng lại mở ra xem. Đúng lúc này, dân phòng đến kiểm tra. Hùng và Tâm bỏ chạy, bị dân phòng đuổi theo bắt được.

Ngồi sau giữ giùm túi

VKSND quận Bình Tân đã truy tố Hùng và Tâm về tội cướp giật tài sản (Điều 136 BLHS). Sau khi hồ sơ chuyển sang TAND quận, tòa cho rằng Tâm phạm tội chứa chấp tài sản do người khác phạm tội mà có (Điều 250 BLHS). VKS vẫn bảo lưu quan điểm truy tố nên tòa đưa vụ án ra xét xử.

Tại phiên sơ thẩm mới đây, Tâm một mực kêu oan, nói ngay từ đầu mình đã không đồng ý cướp giật. Tất cả là do Hùng chủ động giật túi rồi mới đưa cho Tâm. Tâm khai khi đó trong đầu không nghĩ được gì, không biết phản ứng sao. Việc cầm túi, che lại để không bị phát hiện do sợ bị bắt, bị đánh…

Tòa kết luận Tâm là đồng phạm giúp sức cướp giật bởi khi Hùng giật rồi đưa túi xách, Tâm không vứt đi, cũng không có phản ứng gì dù quãng đường từ nơi giật túi đến nơi dừng lại xem “chiến lợi phẩm” khá dài, đủ thời gian cho Tâm suy nghĩ. Từ đó, tòa đã phạt Hùng ba năm tù, Tâm một năm sáu tháng tù treo về tội cướp giật tài sản.

Đồng phạm cướp giật?

Trường hợp của Tâm làm nhiều người băn khoăn về tội danh áp dụng. Chúng tôi đã tham khảo các chuyên gia pháp luật và ghi nhận được ba luồng quan điểm khác nhau.

Luồng quan điểm thứ nhất cho rằng việc xử Tâm về tội cướp giật tài sản với vai trò đồng phạm là đúng.

ThS Phan Anh Tuấn (Trưởng bộ môn Luật hình sự Trường ĐH Luật TP.HCM) phân tích: Hành vi chiếm đoạt tài sản của Hùng chưa kết thúc vì Hùng chưa thực hiện được đầy đủ các quyền sở hữu tài sản là chiếm hữu, định đoạt, sử dụng tài sản thì đã bị bắt. Khi việc chiếm đoạt chưa kết thúc, sự tham gia của Tâm với vai trò giúp sức được coi là đồng phạm. Hành vi giữ túi xách của Tâm đã tạo điều kiện cho việc chiếm đoạt của Hùng. Việc Tâm không đồng ý giật túi xách chỉ được xem xét là tình tiết giảm nhẹ khi lượng hình.

Đồng tình, Thẩm phán Phạm Công Hùng (Tòa Phúc thẩm TAND Tối cao tại TP.HCM) nhận xét: Lúc đầu Tâm không hề đồng ý nhưng đến khi Hùng giật được túi xách đưa, Tâm cũng cầm và giữ luôn. Như vậy Tâm đã biết Hùng cướp túi xách, rồi Tâm còn giữ, bảo vệ túi xách mà Hùng chiếm đoạt cho tới khi bị bắt. Như vậy, Tâm là đồng phạm cướp giật với vai trò giúp sức.

Kiểm sát viên cao cấp Võ Văn Thêm (Viện Phúc thẩm 3 VKSND Tối cao) bổ sung thêm: Nếu Tâm không đồng ý thì sao lại cầm tài sản cướp giật của Hùng? Tâm đã tạo điều kiện cho Hùng cướp giật vì nếu Tâm không tiếp sức cầm giỏ xách, làm sao Hùng có thể tẩu thoát được?

Hay chứa chấp...?

Ngược lại, luồng quan điểm thứ hai khẳng định Tâm không phải là đồng phạm cướp giật tài sản.

LS-TS Phan Đăng Thanh phân tích: Trước khi Hùng giật túi xách của người đi đường, Tâm đã không đồng ý tham gia thực hiện hành vi ấy. Tâm không hề hứa hẹn trước với Hùng cùng thực hiện hành vi cướp giật tài sản. Đến khi Hùng giật được tài sản xong, Hùng mới giao cho Tâm cầm giữ, nghĩa là lúc đó túi xách của người phụ nữ đi đường đã mất về tay Hùng rồi, đã bị Hùng chiếm đoạt rồi. Hành vi cướp giật tài sản do một mình Hùng thực hiện đã hoàn thành rồi. Vả lại, tội cướp giật tài sản vốn được thực hiện do cố ý, còn ở đây trong suốt quá trình diễn tiến tội phạm cướp giật Tâm đã từ chối không tham gia nên không thể nói Tâm cùng cố ý phạm tội này với tư cách đồng phạm giúp sức với Hùng được.

Vậy Tâm có dấu hiệu phạm tội gì? Sau khi hành vi cướp giật tài sản do Hùng thực hiện đã hoàn thành rồi, Hùng định đoạt tài sản ấy bằng cách giao cho Tâm giữ giùm. Tâm biết rõ túi xách đó vừa do Hùng phạm tội cướp giật mà có và đồng ý giữ giùm Hùng, rồi sau đó cùng Hùng mở ra xem… thì Tâm đã có dấu hiệu phạm tội chứa chấp tài sản do người khác phạm tội mà có. Ở đây “cướp giật” và “chứa chấp” là hai hành vi khác nhau, nối tiếp nhau và độc lập với nhau.

LS-TS Phan Đăng Thanh nói thêm: Về nguyên tắc quyền sở hữu bao gồm quyền chiếm hữu, quyền sử dụng và quyền định đoạt tài sản nhưng trong thực tiễn, nhiều trường hợp người sở hữu tài sản không nhất thiết phải thực hiện quyền sử dụng tài sản đó.

Chỉ nên xử lý hành chính?

Đồng ý rằng hành vi của Tâm không phải là đồng phạm cướp giật nhưng luật sư Trần Quốc Khánh (Đoàn Luật sư tỉnh Bình Dương) lại nhận định chưa đến mức phải truy cứu trách nhiệm hình sự đối với Tâm. Chỉ nên dừng lại ở việc xử lý hành chính nhằm giáo dục, răn đe thì hợp lý hơn.

Luật sư Trần Công Ly Tao (Đoàn Luật sư TP.HCM) cũng nhận xét Tâm có hành vi tiếp tay cho Hùng, không phản ứng, không ngăn cản quyết liệt hành vi phạm tội của Hùng nhưng vai trò hết sức mờ nhạt. Bởi lẽ trong nhất thời, Tâm không thể có sự lựa chọn hoàn hảo, đúng đắn. Xử lý hình sự Tâm là quá khắt khe, chỉ nên xử phạt hành chính là đủ.

Một hành vi tưởng đơn giản nhưng lại không dễ áp dụng pháp luật cho chuẩn xác, thuyết phục. Chúng tôi sẽ tiếp tục lấy ý kiến của chuyên gia về pháp luật hình sự và thông tin tới bạn đọc.

PHƯƠNG LOAN - NGÂN NGA