Hàng loạt giải pháp 'hạ nhiệt' lạm phát, ổn định giá cả hàng hóa

Phát biểu tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 4-2026 vừa qua, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 4 ghi nhận mức tăng 5,46% so với cùng kỳ năm trước, vượt mức tăng của tháng 3 (4,65%) do hệ quả của tình trạng chi phí đẩy. Giá xăng dầu leo thang tạo hiệu ứng dây chuyền, thúc đẩy đà tăng giá của các nhóm dịch vụ giao thông, ăn uống và vật liệu xây dựng.

Sức ép lạm phát

Trước tình hình đó, Chính phủ đã duy trì chính sách miễn toàn bộ các loại thuế liên quan để hạ nhiệt thị trường năng lượng. Nhờ vậy, sau tám lần điều chỉnh, giá xăng dầu trong nước đã giảm từ 3% đến 20,5% so với cuối tháng 3, giữ ở mức thấp hơn mặt bằng chung trong khu vực. Tuy nhiên, do giá dầu thế giới vẫn neo cao ở mức bình quân trên 110 USD/thùng, giá xăng dầu nội địa nhìn chung vẫn tăng so với cùng kỳ năm ngoái.

“Dự báo thời gian tới, áp lực lạm phát vẫn rất lớn do giá năng lượng thế giới chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Bên cạnh đó, việc bước vào mùa cao điểm nắng nóng gây áp lực lên giá điện, cùng lộ trình điều chỉnh giá dịch vụ y tế và giáo dục sẽ là những yếu tố cần được theo dõi sát sao để đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô”, Bộ trưởng Bộ Tài chính nói.

Cùng nhận định áp lực lạm phát đang hiện diện, ông Phan Lê Thanh Long, Chủ tịch AFA Group đánh giá khi nhìn vào bức tranh chỉ số giá tiêu dùng tháng 4, cần lưu ý con số thống kê phản ánh áp lực lạm phát hiện nay. Đầu tiên là mức tăng 0,84% của tháng 4 so với tháng 3-2026, cho thấy đà tăng giá vẫn đang tiếp diễn. Đáng quan ngại nhất là CPI tháng 4-2026 tăng 5,46% so với cùng kỳ năm 2025. Đây là mức tăng rất mạnh, vượt xa mục tiêu lạm phát 4,5% Quốc hội đặt ra cho cả năm.

“Nếu tình trạng này tiếp tục kéo dài mà không có các giải pháp hạ nhiệt hiệu quả từ các yếu tố bên ngoài, lạm phát bình quân cuối năm sẽ đối mặt rủi ro chạm hoặc vượt mức mục tiêu kiểm soát”, ông Long nói.

Về chỉ số bình quân, CPI bốn tháng đầu năm 2026 tăng 3,99%. Dù hai tháng đầu năm tăng thấp, nhưng áp lực từ giá dầu thế giới trong tháng 3 và tháng 4 đã đẩy chỉ số này lên cao. Bên cạnh đó, tỉ giá USD/VND ghi nhận mức trượt giá khoảng 2,29%, tạo thêm áp lực lên mặt bằng giá cả trong nước.

Ông Trần Ngọc Báu, CEO Công ty Dữ liệu kinh tế tài chính WiGroup, đánh giá mức giá xăng dầu hiện tại có được phần lớn nhờ chính sách trợ giá và miễn giảm thuế từ Chính phủ. Tuy nhiên, các chính sách này đều có tính thời điểm. Một khi hết hiệu lực, giá xăng dầu trong nước khó giảm sâu ngay cả khi giá thế giới hạ nhiệt, bởi cần có lộ trình bù đắp các khoản ngân sách đã hỗ trợ. Đây là lý do khiến áp lực vĩ mô chưa phản ánh hết vào con số lạm phát hiện tại.

Dưới góc nhìn của TS Võ Trí Thành, lạm phát hiện nay được dự báo có thể tăng thêm 0,4-1 điểm phần trăm dựa trên các giả định về biến động giá dầu. Sự gia tăng này được phân tích dựa trên ba tầng tác động: nhiên liệu (chiếm 4% rổ CPI), chi phí vận tải và logistics (chiếm 10%), và hiệu ứng lan tỏa dây chuyền đẩy giá thành sản phẩm tiêu dùng cuối cùng lên cao.

“Trước áp lực lạm phát dai dẳng này, thị trường dự báo Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) có thể chỉ thực hiện một lần cắt giảm lãi suất trong năm nay. Điều này tạo ra áp lực kép lên tỉ giá và khiến mặt bằng lãi suất khó hạ nhiệt nhanh chóng. Đối với Việt Nam, tình hình này khiến dư địa điều hành chính sách tiền tệ trở nên hạn hẹp hơn”, TS Thành đánh giá.

Ông Long cũng cho rằng áp lực lạm phát đang đặt hệ thống ngân hàng vào tình thế khó khăn trong việc điều hành lãi suất. Khi lạm phát neo ở mức cao, các ngân hàng dù nỗ lực cắt giảm chi phí nhưng rất khó để hạ mạnh lãi suất huy động nhằm bảo vệ quyền lợi người gửi tiền (lãi suất thực dương).

Hóa giải lạm phát: Đa giải pháp đồng bộ

Dù áp lực lạm phát hiện hữu, cơ quan quản lý nhà nước đang thực hiện hàng loạt giải pháp quyết liệt để hạ nhiệt.

Theo ông Trần Ngọc Báu, giá xăng tác động trực tiếp và tức thì vào chỉ số CPI giao thông. Ngược lại, giá dầu mang tính thẩm thấu dần vào giá thành hàng hóa trong tương lai do chi phí vận chuyển, logistics gia tăng.

Hiện nay, Chính phủ đang thực hiện chính sách hỗ trợ mạnh mẽ thông qua miễn giảm thuế liên quan đến xăng dầu và tăng cường sử dụng Quỹ bình ổn giá. Những nỗ lực này nhằm ngăn chặn tác động tiêu cực của giá năng lượng thế giới, tạo dư địa kiểm soát lạm phát bền vững.

TS Phan Thanh Chung, Đại học RMIT Việt Nam nhấn mạnh Việt Nam cần chiến lược hai chiều: biện pháp ngắn hạn để ứng phó tức thời và cải cách dài hạn nâng cao khả năng tự phục hồi.

Trong ngắn hạn, Chính phủ có thể hỗ trợ có mục tiêu cho các nhóm dễ bị tổn thương. Cụ thể, tạm thời giảm thuế môi trường, thuế nhập khẩu nhiên liệu; tăng cường Quỹ bình ổn giá xăng dầu. Hỗ trợ trực tiếp nên tập trung vào hộ thu nhập thấp, nông dân và lao động vận tải. Đồng thời, miễn hoặc giảm thuế cho ngành logistics và thủy sản sẽ giúp giảm chi phí đầu vào.

“Để tránh tạo thêm áp lực tài chính cho doanh nghiệp, Chính phủ nên cân nhắc trì hoãn triển khai các chính sách thuế, phí mới trên diện rộng. Về chính sách tiền tệ, Ngân hàng Nhà nước nên giữ lập trường thận trọng. Đảm bảo doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận tín dụng giá rẻ để ứng phó chi phí năng lượng là rất quan trọng. Trong khi đó, kiểm soát giá tạm thời đối với hàng hóa, dịch vụ thiết yếu cũng giúp ngăn chặn lạm phát lan tỏa”, TS Chung khuyến nghị.

Theo các chuyên gia, giải pháp điều hành linh hoạt, đồng bộ của Chính phủ đóng vai trò then chốt. Ngân hàng Nhà nước chủ động điều tiết thanh khoản nhằm giữ ổn định mặt bằng lãi suất và giá trị tiền đồng.

Đồng thời, chính sách tài khóa với trọng tâm miễn, giảm thuế phí cho nhóm hàng chiến lược giúp hạ nhiệt chi phí đầu vào. Việc bình ổn giá xăng dầu và cắt giảm thuế đã ngăn chặn hiệu ứng tăng giá dây chuyền. Nỗ lực đảm bảo nguồn cung và ổn định giá lương thực, thực phẩm, dịch vụ thiết yếu tạo hàng rào bảo vệ vững chắc, kiểm soát hiệu quả mặt bằng giá chung.