TAND một quận ở TP.HCM đang băn khoăn về chuyện có nên trả lại đơn khởi kiện của ông LTV - một thương binh mù hai mắt, tỉ lệ thương tật lên tới 99% hay không.
Kiện hàng xóm đòi phá cổng
Tháng 6, ông V. đã khởi kiện gia đình người hàng xóm đòi trả lại lối đi vào nhà. Trong đơn, ông trình bày rằng ông có một thửa đất và một căn nhà cấp 4 nhưng sử dụng lối đi nằm trên đất của ông T. Mới đây, ông T. đã xây cổng và rào đất lại, viện lý do là để bảo vệ tài sản cá nhân, ngăn cản việc đi lại của ông.
Sau nhiều lần tranh chấp, nhờ cả chính quyền vào cuộc, ông V. được ông T. thông cảm đưa cho một chìa khóa cổng để đi lại. Chưa hài lòng, ông V. nộp đơn đến tòa yêu cầu ông T. phá bỏ cổng để ông được tự do đi lại như trước.
Sau khi nộp đơn, được tòa thụ lý và đã đóng án phí xong, ông V. đã được hướng dẫn đến trung tâm trợ giúp pháp lý để nhờ luật sư bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho mình. Sau này, có lúc ông V. đến tòa một mình, có lúc đi cùng luật sư.
Tòa băn khoăn
Khi tòa giải quyết vụ việc đã phát sinh nhiều luồng ý kiến tranh cãi về việc ông V. có đủ năng lực hành vi dân sự để tự mình khởi kiện, theo hầu tòa hay không.
Theo luồng quan điểm thứ nhất, ông V. bị mù cả hai mắt nên thuộc đối tượng không có đủ năng lực hành vi tố tụng dân sự. Như vậy, tòa nên đình chỉ vụ án, trả lại đơn khởi kiện cùng các tài liệu liên quan cho ông. Muốn kiện lại, ông V. phải có người giám hộ. Người này sẽ thay mặt ông khởi kiện và tham gia vụ án.
Luồng quan điểm thứ hai lại phản đối, nói việc đình chỉ và trả lại đơn kiện là không đúng luật. Bởi trong trường hợp này, ông V. đã có luật sư bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Luật sư sẽ giữ vai trò vừa là người bảo vệ, vừa là người đại diện theo pháp luật cho ông V.
Một luồng quan điểm khác lại bảo ông V. không hoàn toàn mất năng lực hành vi dân sự bởi khả năng nghe và nói không bị giảm sút. Trường hợp của ông chỉ bị hạn chế năng lực hành vi dân sự mà thôi. Do đó, ông cần tìm người đại diện theo pháp luật để quyền lợi được đảm bảo hơn.
Có đủ năng lực hành vi dân sự
Bàn sâu hơn, nhiều chuyên gia mà chúng tôi trao đổi đều cho biết pháp luật dân sự hiện hành đã quy định rất rõ thế nào là “mất năng lực hành vi dân sự” hay “hạn chế năng lực hành vi dân sự”.
Cụ thể, theo Điều 22 Bộ luật Dân sự, khi một người do bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi của mình thì theo yêu cầu của người có quyền, lợi ích liên quan, tòa án ra quyết định tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự trên cơ sở kết luận của tổ chức giám định. Giao dịch dân sự của người mất năng lực hành vi dân sự phải do người đại diện theo pháp luật xác lập, thực hiện...
Đồng thời, theo Điều 23 Bộ luật Dân sự, người nghiện ma túy, nghiện các chất kích thích khác dẫn đến phá tán tài sản của gia đình thì theo yêu cầu của người có quyền, lợi ích liên quan, cơ quan, tổ chức hữu quan, tòa án có thể ra quyết định tuyên bố là người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự. Người đại diện theo pháp luật của người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự và phạm vi đại diện do tòa quyết định. Giao dịch dân sự liên quan đến tài sản của người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự phải có sự đồng ý của người đại diện theo pháp luật…
Đối chiếu với trường hợp của ông V., ông chỉ bị mù hai mắt chứ không mắc bệnh tâm thần hay bệnh khác khiến ông không thể nhận thức và điều khiển hành vi của mình. Ông chưa hề bị tòa án nào tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự. Mặt khác, ông cũng không phải là người nghiện ma túy, nghiện các chất kích thích khác dẫn đến phá tán tài sản của gia đình.
Như vậy, ông V. hoàn toàn không bị mất năng lực hành vi dân sự hay bị hạn chế năng lực hành vi dân sự. Theo Điều 19 Bộ luật Dân sự, người thành niên có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, trừ trường hợp bị mất năng lực hành vi dân sự hay bị hạn chế năng lực hành vi dân sự. Tức là ông V. và những người mù tương tự hoàn toàn có quyền tự khởi kiện, tự mình tham gia tố tụng.
| Chỉ là nhược điểm thể chất Tôi khẳng định ông V. chỉ là người có nhược điểm về thể chất chứ không phải mất năng lực hành vi dân sự hay bị hạn chế về năng lực hành vi dân sự. Dù ông có thể gặp khó khăn trong việc nhận thức, điều khiển một số hành vi nhưng Bộ luật Tố tụng dân sự không hề có quy định bắt buộc đối với người có nhược điểm về thể chất như ông là phải có người đại diện tham gia tố tụng. Vì thế, tòa án không thể buộc họ phải có người giám hộ, người đại diện để khởi kiện và tham gia tố tụng. Trong vụ việc cụ thể này, tòa đã thụ lý, trung tâm trợ giúp pháp lý cũng đã cử luật sư bảo vệ ông V. thì tòa không có căn cứ gì để đình chỉ và trả lại đơn kiện cả. Một thẩm phán Tòa dân sự TAND TP.HCM Có người hỗ trợ thì tốt hơn Theo tôi, người mù nói riêng hay người tàn tật nói chung không hề mất quyền tự khởi kiện nhưng việc theo hầu tòa sau đó sẽ gặp khó khăn, rất cần sự hỗ trợ. Người mù có thể trình bày nguyện vọng của mình bằng lời nói và tòa nên hướng dẫn họ nhờ luật sư hỗ trợ hay ủy quyền cho người khác tham gia tố tụng… Đồng thời, khi chúng ta sửa đổi Bộ luật Tố tụng dân sự cũng cần phải chú trọng đề cập đến những trường hợp này để không gây tranh cãi trên thực tế. Luật sư NGUYỄN MẠNH HÙNG, Đoàn Luật sư TP.HCM |
HOÀNG YẾN
