Bùi ngùi nhà cổ
Cách đình Tăng Phú chưa đầy 100m, khu nhà cổ nằm trên con đường mòn mọc đầy cỏ, trông như bị bỏ hoang vì gia chủ đang trong tư thế chuẩn bị phải giao đất lại cho dự án khu công nghệ cao của TP.HCM.
 |
| Hơn 150 năm, bằng tuổi đình Tăng Phú gần đó, nhưng ngôi nhà của ông Thời có nguy cơ bị giải tỏa |
Cách đây gần 4 tháng, khu nhà cổ còn có 6 căn, tuổi thọ đều gần 200 năm tuổi, nhưng hiện chỉ còn 4 căn và cũng không biết sẽ tồn tại được bao lâu vì đang nằm trong diện giải tỏa. Hai căn đã mất, một của bà Dương Thị Sáu bán hồi tháng 4/2009 với giá 200 triệu đồng, căn còn lại của bà Nguyễn Thị Đồng bị con cháu bán chia nhau đi tứ tán.
Ông Huỳnh Hữu Thời - thế hệ thứ ba trong căn nhà cổ hơn 150 năm tuổi, số 14/176 khu phố 3, phường Tăng Nhơn Phú A cho biết: "Ông nội tôi bảo, ngay sau khi đình Tăng Phú được xây xong, ông mời nhóm thợ này về dựng căn nhà. Tuổi ngôi nhà tôi giờ cũng bằng tuổi ngôi đình ngoài kia".
Trong bốn ngôi nhà cổ còn lại ở khu phố 3, nhà ông Thời được gìn giữ tốt nhất. Tuy nhiên, một phần nhà cũng đã được gia cố tạm thời bằng bê tông vì không trùng tu kịp thời theo đúng quy cách. Câu đối chạm khắc trên gỗ đã bị dỡ xuống do phải sơn lại vì bị mối mọt lâu ngày làm hư hại nặng.
 |
| Nhà của ông Nguyễn Minh Chính rệu rã |
Ngôi nhà của ông Nguyễn Minh Chính ở số 14/182 lớn nhất trong khu đang trong trình trạng xuống cấp một cách đáng ngại. Ngói âm dương của ngôi nhà rơi khỏi mái, chất chồng ngổn ngang. Phía nhà sau, chủ nhà cho thuê làm nơi đóng canô. Quanh nhà, vẫn còn dấu tích của một khu vườn được chăm chút kỹ lưỡng trong quá khứ nhưng giờ đây cỏ mọc ngút ngàn.
Trên tường nhà, chỉ còn thấp thoáng một vài hoa văn, còn hầu hết đã phai màu, rêu bám. Mái nhà bị mối bám dày. Ông Nguyễn Minh Chính than thở: "Anh em tôi rất muốn gìn giữ ngôi nhà của tổ tiên, nhưng nó đang nằm trong diện bị giải tỏa để xây dựng khu công nghệ cao. Chúng tôi chưa biết làm thế nào cả".
Ngôi nhà số 33/2 của anh em ông Đặng Thanh Hải và Đặng Thanh Hà cũng có số phận bi đát không kém. Ông Hải cho biết: "Ngày xưa dòng họ Đặng và dòng họ Nguyễn, tức gia đình tôi và gia đình ông Minh Chính cùng nhau mời thợ từ Huế vào để xây dựng khu nhà này. Chúng tôi buộc phải di dời tới nơi định cư mới nhưng chưa biết sẽ ở đâu. Bốn đời dòng họ tôi đã sống trong căn nhà này. Nghĩ mà thấy có lỗi với tổ tiên".
Ngôi nhà nằm ngay phía sau nhà họ Đặng là của ông Lê Xuân Hảo, hiện được cho thuê và cũng đang trong tình trạng xuống cấp trầm trọng.
Trùng tu hay chờ giải tỏa?
Những khu vườn ở đây vẫn còn dấu ấn về một không gian của vùng đất lâu đời, nhưng không còn được chăm chút đã trở nên hoang tàn, heo hút. Con đường chính dẫn vào lầy lội. Bước vào đây, ít ai nghĩ rằng không bao lâu nữa nơi này sẽ mọc lên một khu công nghệ cao quy mô nhất nhì TP.HCM. Tuy nhiên, hiện tại, mọi thứ vẫn chưa có gì rõ ràng đối với chủ nhân những căn nhà cổ.
 |
| Cỏ hoang mọc um tùm bên một ngôi nhà cổ |
Ông Huỳnh Hữu Thời cho biết: "Căn nhà là cái gốc của tổ tiên nên tôi rất muốn giữ lại. Khi biết nhà nằm trong diện giải tỏa, tôi làm đơn xin giữ nhưng đã gần hai năm qua vẫn chưa nhận được phản hồi. Mấy anh bên trung tâm di sản có xuống khuyến khích chúng tôi gìn giữ căn nhà, trong khi gia đình đã nhận quyết định giải tỏa nên tôi thật sự băn khoăn. Tôi chỉ mong giữ lại được ngôi nhà để con cháu còn biết mái nhà của cụ kị chúng".
Ông Nguyễn Minh Chính trầm ngâm: "Ngôi nhà của gia đình tôi đã xuống cấp, nhưng lại kẹt trong thế tiến thoái lưỡng nan. Nếu trùng tu rồi mà bị giải tỏa thì hóa ra tốn công, của vô ích. Muốn giữ lại thì không có tư cách pháp nhân nào ngoài việc được công nhận di tích. Nhưng đến nay, dù nhà tôi đã được khảo sát một vài lần, vẫn chưa có công văn chính thức nào cho biết số phận của nó".
 |
| Ngôi nhà dòng họ Đặng của ông Hải và Hà bị bê tông hóa một phần |
Hoang mang không biết nên làm gì, là tâm trạng chung của chủ nhân những căn nhà cổ nơi đây. Nhiều năm đã trôi qua từ khi vùng đất này nằm trong kế hoạch giải tỏa, nhưng ban quản lý khu công nghệ cao lẫn chính quyền địa phương vẫn chưa có câu trả lời chính thức giúp người dân... giải tỏa nỗi hoang mang.
Khu đất với đình làng Tăng Phú và những mái nhà cổ còn sót lại, vẫn còn vết tích xưa cũ, chứa đựng những giá trị văn hóa - lịch sử mà khó có một thứ lợi ích vật chất nào có thể bù đắp được.
Nếu bắt buộc phải giải tỏa, cần có kế hoạch di dời, tái tạo lại không gian văn hóa trên, để những chứng tích cuối cùng của đặc trưng kiến trúc nhà Việt xưa ở TP.HCM không bị hủy diệt cùng thời gian và tác động của hiện đại hóa.
| Chưa có phương án bảo tồn Ông Đào Văn Chương - Phó Giám đốc Trung tâm bảo tồn di tích TP.HCM: Khoảng thời gian từ 1992 đến 1993, Ban quản lý di tích trước đây có gửi thông báo đến Phòng văn hóa thông tin Q.9 đề nghị có trách nhiệm bảo vệ hai căn nhà của ông Huỳnh Hữu Thời và ông Nguyễn Minh Triết (bây giờ do ông Nguyễn Minh Chính, cháu ông Triết đang ở) trong khi chờ xếp hạng di tích. Tuy nhiên đến thời điểm này vẫn chưa triển khai được vì nhiều yếu tố: - Những ngôi nhà cổ này thuộc tài sản riêng của người dân. Thế nên, khi chúng ta làm chưa có quy chế cụ thể, chưa đạt được thỏa thuận về quản lý sau khi xếp hạng với chủ sở hữu những ngôi nhà cổ này. Riêng trường hợp ngôi nhà của gia đình ông Nguyễn Minh Chính, do nội bộ gia đình phức tạp, những đồ vật trong gia đình hầu như bị lấy đi, phân tán trong dòng họ. Nếu đạt được thỏa thuận bảo tồn thì chỉ còn có thể duy trì cấu trúc căn nhà đã là quý. Còn trường hợp nhà ông Huỳnh Hữu Thời, tôi có nghe nói đơn của ông đã được ghi nhận, nhưng đến nay vẫn chưa thấy Phòng văn hóa, thể thao và du lịch Q.9 đề cập. - Những đơn vị lập dự án khu công nghệ cao đã thể hiện sự thiếu trách nhiệm trong khi khảo sát. Theo nguyên tắc, khi đụng đến một địa điểm có dấu hiệu là di tích, chứ đừng nói là đã hiện diện, thì phải làm việc thật kỹ với địa phương. Xoay xở thế nào ra phương án tốt nhất để có thể bảo tồn không gian di tích. Công việc này ít được các đơn vị lập dự án làm đúng. Chúng tôi chưa nhận được công văn nào từ dự án khu công nghệ cao về việc bảo tồn di tích trong khu vực xây dựng dự án để có phương án bảo tồn. |
Theo Lê Tám (VNN)
