“Thưa bác sĩ, khi đi ra ngoài trời nắng, tôi thường chỉ dùng kem chống nắng mà ít chú ý đến quần áo. Xin hỏi để chống nắng hiệu quả nhất, đặc biệt khi đi du lịch hoặc hoạt động ngoài trời, tôi nên làm những gì?”
Trả lời
Khi trời nắng nóng, tia cực tím (tia UV) là tác nhân trực tiếp gây cháy nắng, thúc đẩy lão hóa da và làm tăng sắc tố như nám, tàn nhang. So với kem chống nắng, trang phục có ưu điểm là bảo vệ liên tục trong khi kem phải thoa lại nhiều lần.
Nguyên tắc quan trọng nhất là tăng diện tích che phủ. Quần áo dài tay, quần dài hoặc váy dài giúp hạn chế đáng kể lượng tia cực tím tiếp xúc trực tiếp với da, đặc biệt khi phải ở ngoài trời trong thời gian dài.
Cấu trúc vải quyết định khả năng chống nắng
Không phải loại vải nào cũng có khả năng bảo vệ như nhau. Vải dệt càng chặt, mật độ sợi càng cao thì khả năng cản tia cực tím càng tốt.
Một cách nhận biết đơn giản là đưa vải ra trước ánh sáng:
- Nếu ánh sáng xuyên qua nhiều → khả năng chống nắng thấp.
- Nếu vải dày, ít xuyên sáng → bảo vệ tốt hơn.
Đây là yếu tố quan trọng hơn cả kiểu dáng hay cảm giác mặc.
Màu sắc và chất liệu ảnh hưởng đến hiệu quả bảo vệ
Trang phục màu tối thường hấp thụ tia cực tím tốt hơn, giúp giảm lượng bức xạ xuyên qua da. Tuy nhiên, màu sắc không phải yếu tố duy nhất, mà còn phụ thuộc vào chất liệu và cách dệt vải. Một số chất liệu tốt gồm:
- Polyester, nylon
- Denim
- Vải được xử lý chống tia cực tím
Ngược lại, cotton mỏng, đặc biệt màu sáng, thường có khả năng bảo vệ thấp hơn và không phù hợp khi tiếp xúc nắng kéo dài.
Chỉ số UPF giúp đánh giá mức độ chống nắng của vải
UPF (Ultraviolet Protection Factor) là chỉ số phản ánh khả năng ngăn tia cực tím của trang phục.
Ví dụ:
- UPF 50: Chỉ cho khoảng 1/50 tia cực tím xuyên qua (chặn ~98%)
Khuyến cáo:
- Nên chọn trang phục có UPF từ 30 trở lên
- Ưu tiên UPF 50+ khi hoạt động ngoài trời lâu
Cần phân biệt, UPF của quần áo khác với SPF của kem chống nắng, vì UPF đánh giá cả UVA và UVB.
Thêm phụ kiện giúp bảo vệ toàn diện hơn
Bên cạnh quần áo, các phụ kiện đóng vai trò hỗ trợ quan trọng:
- Mũ rộng vành giúp che mặt, tai và cổ.
- Kính râm có khả năng chặn 99–100% tia cực tím.
- Khăn choàng, áo khoác nhẹ, găng tay khi di chuyển ngoài trời.
Sự kết hợp này giúp hạn chế tối đa vùng da bị bỏ sót.
Một số yếu tố làm giảm hiệu quả chống tia cực tím
Ngay cả trang phục chống nắng cũng có thể mất tác dụng nếu sử dụng không đúng cách.
Cần lưu ý:
- Quần áo ướt làm giảm khả năng cản tia cực tím.
- Trang phục bó sát khiến sợi vải bị giãn, tia cực tím dễ xuyên qua.
- Hiệu quả vải có thể giảm sau nhiều lần giặt.
Những yếu tố này thường bị bỏ qua trong thực tế.
Cần kết hợp nhiều biện pháp để bảo vệ da tối ưu vì trang phục là cần thiết nhưng không đủ nếu dùng đơn lẻ. Để bảo vệ da hiệu quả, nên kết hợp:
- Bôi kem chống nắng ở vùng da hở.
- Hạn chế ra ngoài từ 10 giờ đến 14 giờ.
- Chủ động tìm bóng râm khi di chuyển.
Sự phối hợp giữa che chắn vật lý và sản phẩm bảo vệ da giúp giảm nguy cơ tổn thương da lâu dài.
Lựa chọn đúng trang phục không chỉ giúp tránh cháy nắng trước mắt mà còn góp phần hạn chế lão hóa da và các bệnh lý da liễu về lâu dài.
BS.CKI Lê Cao Trí -Trung tâm Da - U máu - Bệnh viện Đại học Y Dược - Cơ sở 3
