Sau hơn một năm bền bỉ, đơn vị Âm ngữ trị liệu (ANTL), BV Nhi đồng 1 đã điều trị thành công cho bệnh nhi NBT (sáu tuổi, quận Bình Tân, TP.HCM), bị sứt môi - hở hàm ếch (chuyên môn gọi là sứt môi - chẻ vòm hầu). Hiện bệnh nhi đã vào lớp 1, có lời nói thật rõ ràng và giao tiếp tốt với bạn bè và người xung quanh.
Lớp học trò chơi
Phòng ANTL lúc nào cũng rộn ràng tiếng ê a không tròn âm của trò và những cái nhấn giọng, động tác chỉ đạo của thầy. Thầy lè lưỡi, trò cũng lè lưỡi, thầy há miệng, trò há theo. Thầy lấy hộp bút màu để trò phân biệt. Thầy: “Màu gì đây?”. Trò: “Màu kiếm”. “Chưa được, đưa cái lưỡi ra vầy nè - màu tím”. Trò lè lưỡi ra: “Màu tím”…
Hết phân biệt màu, thầy đổi qua đoán hình. Cái gì đây? Bàn.. cây (tay), cái.. củ (tủ), cây giàn (đàn), cái giũa (đũa), sữa đậu nhành (nành)…
Ngồi chứng kiến cảnh con luyện âm, phụ huynh một bé bị sứt môi, chẻ vòm hầu (bốn tuổi, đang ANTL từ tháng 9-2013 tại BV Nhi đồng 1) cho biết sáng sớm mẹ bé đi làm, ba loay hoay lo cho hai con, đưa đi học thì đã hết giờ nên không luyện nói cho con được. Nếu có tập nói thì bé cũng chẳng chịu nghe. Nhờ cô giáo trên trường cũng chịu vì cô phải chăm cho cả lớp học. Chỉ có đến bệnh viện gặp các cô chú ở đây bé mới nghe lời và chịu nói. Tập hơn một tháng, hiện bé đã nói được chữ ba mẹ rất rõ. Nếu có điều kiện hai ngày đi một lần thì chắc chắn bé sẽ nhanh nói rõ hơn!
Cử nhân Hoàng Văn Quyên đang luyện nói cho một trẻ bị sứt môi, hở hàm ếch. Ảnh: TÙNG SƠN
Việc bé NBT vừa được điều trị thành công là cả một quá trình với 16 tháng luyện tập kiên nhẫn. Bé T. bị tật sứt môi một bên và chẻ vòm hầu toàn phần từ lúc mới sinh (siêu âm thai kỳ không phát hiện ra). Sau sinh bé được chuyển đến đơn vị ANTL - khoa Phục hồi chức năng, BV Nhi đồng 1 để can thiệp về ăn uống đúng cách với bình sữa đặc biệt. Bé được BV Răng Hàm Mặt TP.HCM phẫu thuật vá môi và vòm hầu vào lúc một và bốn tuổi. 4,5 tuổi bé được can thiệp ANTL vì bé nói không rõ, nói giọng mũi, khó khăn giao tiếp.
“Chúng tôi đã thảo luận với gia đình bé và tiến hành thiết lập chương trình điều trị ANTL mỗi tuần/lần, đồng thời huấn luyện cha mẹ cách tập luyện tại nhà trong suốt 16 tháng. Hiện bé T. đã nói được rõ ràng, tất cả phụ âm đầu, âm cuối và nguyên âm bé phát âm rất chuẩn” - ông Hoàng Văn Quyên, cử nhân Vật lý trị liệu, phụ trách tập luyện âm ngữ trị liệu cho bé T., nói.
Khổ luyện
Theo Hoàng Văn Quyên, thường một trẻ bị sứt môi, hở vòm sau khi đã được phẫu thuật vá vòm hầu thì nên cho trẻ gặp chuyên viên ANTL để lượng giá tình trạng khó khăn giao tiếp và phát âm của trẻ thông qua bộ công cụ lượng giá phát âm từ đơn bằng hình ảnh, sau đó mới tiến hành can thiệp ANTL.
Đa số trẻ phát âm sai, nói bằng giọng mũi chứ không phải bằng miệng. Thí dụ: quả bóng thì nói nhỏa nhóng hay hỏa hóng; mất phụ âm đầu như: bàn tay thì nói àn ay, hay thay phụ âm đầu như con cua thì nói nhon nhua. Đặc biệt là khả năng diễn đạt để cho người khác hiểu bé thì rất thấp.
Sau đó là tiến trình điều trị ANTL cho trẻ sau phẫu thuật vá vòm hầu phải trải qua nhiều bước như: Làm quen để hơi thoát ra từ miệng khi nói hoặc thổi, tạo động lực để bé tự nói càng nhiều càng tốt. Sau đó giúp bé nghe phân biệt các âm, các từ mà bé bị chuyển âm khi nói hoặc nói sai. Thí dụ: Trẻ nói tay trẻ sẽ nói thành cây. Cuối cùng là chỉnh âm: Ban đầu cho bé bắt chước nhìn miệng theo vị trí cấu âm, khởi đầu với những âm dễ nói hay âm sớm, ví dụ: âm môi: b, m - ba mẹ, âm răng môi (v, p), âm đầu lưỡi (t, x, th, đ, n), âm giữa mặt lưỡi (nh, ch), âm gốc lưỡi (kh, c, ng). Sau đó sẽ đưa những từ đơn vào cụm từ, vào câu và đoạn hội thoại ngắn sau đó là dài…
“Phải duy trì điều trị hơn một năm và tùy vào khả năng điều trị của chuyên viên ANTL, sự hợp tác của đứa trẻ, tình trạng bệnh và sự phối hợp của cha mẹ, cô giáo trong gia đình như thế nào” - ông Quyên nói. Cũng theo ông Quyên, cách tập luyện chuyên biệt như trên không chỉ dành cho các bé bị sứt môi, hở vòm họng mà còn thực hành được cho các bé nói ngọng, nói đớ… Nhưng thời gian phải mất hơn một năm thì trẻ mới có thể nói tốt được hầu hết các phụ âm và nguyên âm.
| Can thiệp sớm Đối với ANTL, mỗi tuần trẻ chỉ đến bệnh viện được 1-2 lần và mỗi lần chỉ 30 phút, thời gian còn lại là trẻ ở trường và ở nhà. Ngoài việc phụ huynh hợp tác tốt, nếu ở trường các giáo viên thiếu sự hỗ trợ cho các bé bằng phương pháp như trên thì bé khó mà tiến bộ. Về phía bệnh viện, trong tương lai chúng tôi sẽ chủ động kết hợp với các trường có nhận cháu học hòa nhập để giúp các cháu có nhiều cơ hội phát triển tốt hơn về ngôn ngữ, lời nói và giao tiếp Chúng tôi rất cần có sự phối hợp chặt chẽ của các khoa sản, phòng hộ sinh. Khi siêu âm phát hiện thai nhi bị dị tật sứt môi, chẻ vòm thì sau khi sinh phụ huynh nên đưa trẻ đến ngay các bệnh viện có đơn vị ANTL để được hướng dẫn cách chăm sóc trẻ, cung cấp bình sữa chuyên biệt cho trẻ tật sứt môi, chẻ vòm hầu ăn bú một cách an toàn, đảm bảo trẻ không bị sặc. Các bác sĩ phẫu thuật sứt môi, chẻ vòm hầu sau khi phẫu thuật xong nên chuyển các bé đến gặp các chuyên viên ANTL càng sớm càng tốt để trẻ có cơ hội tiếp cận phương pháp điều trị chỉnh âm tiên tiến như các nước phát triển đang ứng dụng. Có như vậy, thời gian điều trị, luyện tập sẽ rút ngắn hơn. Cử nhân HOÀNG VĂN QUYÊN Ra đời từ tháng 9-2012, đơn vị Âm ngữ trị liệu hiện có 10-15 trẻ sứt môi, chẻ vòm sau phẫu thuật vá lại đến tập nói thường xuyên và nhiều trẻ khác (chưa phẫu thuật) đang được hướng dẫn ăn uống, đảm bảo dinh dưỡng. Vợ chồng chúng tôi đi làm suốt ngày nên hẹn tập ANTL cho bé toàn vào lúc 5 giờ chiều. Ban đầu là hai lần/tuần, sau khi bé phát triển tốt thì một lần/tuần. Tối về nhà, ba mẹ dạy chơi mấy trò chơi ô chữ để phân biệt âm. Giờ bé đã nói chuyện hoàn toàn bình thường, không phải luyện tập gì nữa. Mẹ bé NBT |
DUY TÍNH
