Từ ngày 1-6, khi xăng sinh học E10 chính thức bán đại trà, người tiêu dùng tiếp tục có nhiều cảm nhận khác nhau khi sử dụng loại nhiên liệu này.
Người khen, kẻ hồi hộp
Nhiều người tiêu dùng đã sử dụng E10 và cảm thấy xe vẫn chạy bình thường dù có hao xăng hơn so với xăng khoáng, bên cạnh đó vẫn có một số trục trặc khiến người tiêu dùng rất lo lắng.
Anh S ngụ phường Phước Long, TP.HCM chia sẻ: “Tôi đang dùng xe máy đời 2015, đến nay là khoảng 11 năm, phương tiện thường xuyên kiểm tra đầy đủ nên chạy tốt. Tuy nhiên, gần đây khi đổ xăng sinh học E10, chạy được hai hôm thì xe xuất hiện tình trạng trạng tắt mắt giữa đường, đặc biệt khi lượng xăng báo còn dưới 50%".
Sau đó anh đưa xe đi kiểm tra, xử lý lại nhưng phương tiện vẫn gặp tình trạng hụt hơi, chết máy giữa chừng khi lượng xăng trong bình còn dưới 50%.
“Do tôi lo lắng về sự an toàn của bản thân nên đã ngừng sử dụng, gửi chiếc xe này ở nơi làm việc. Trước đó khi sử dụng xăng A95 xe không hề gặp sự cố như sau khi đổ xăng sinh học E10. Thời gian tới tôi phải tiếp tục sữa chữa để tìm hiểu nguyên nhân", anh S kể.
Tương tự, một người làm nghề chở hàng kể lại chiếc xe máy dòng Wave đi từ năm 2012-2013 của ông vừa qua gặp một số hiện tượng sau khi đổ xăng E10. Chẳng hạn, như tiếng kêu hục hặc mỗi khi vào số, đồng thời xe bị ì rõ rệt khi lên Garanti.
Theo ông, trước đây khi phương tiện còn sử dụng xăng khoáng RON 95 thì xe không bị hiện tượng như vậy.
Trong khi đó, một tài xế công nghệ cho biết, anh đang đi xe Vision đời 2017, sau khoảng năm đến sáu lần đổ xăng E10, chiếc xe của anh bị hụt ga và tắt máy giữa chừng. Để khắc phục tình trạng này, anh đã phải mang xe đến đại lý hãng để thực hiện chạy lại phần mềm dòng cấp nhiên liệu (remap) nhằm giúp xe vận hành trơn tru hơn.
Theo tài liệu giải đáp của Bộ Công Thương về việc xăng E10 có làm xe yếu hơn không, cơ quan này cho biết khó nhận thấy sự khác biệt rõ rệt trong điều kiện vận hành bình thường. Tuy nhiên, nếu bình xăng và đường dẫn có rỉ sét, cặn thì với khả năng hòa tan cao hơn của etanol, các cặn, rỉ này có thể bị hòa tan gây tắc, giảm lưu lượng xăng bơm vào buồng đốt làm xe “yếu” đi.
Tại tọa đàm “Sử dụng xăng E10 có đáng lo” vừa diễn ra, ông Lỗ Hải Nam, Trưởng Ban Kỹ thuật Hiệp hội các nhà sản xuất xe máy Việt Nam (VAMM) cho biết, hầu hết các dòng xe mô tô, xe gắn máy do các thành viên VAMM sản xuất và kinh doanh hiện nay đều đáp ứng tốt việc sử dụng xăng E10.
Đối với những dòng xe đời cũ, các nhà sản xuất cũng đưa ra khuyến cáo cụ thể. Người tiêu dùng nên liên hệ trực tiếp qua đường dây nóng hoặc các kênh chăm sóc khách hàng của hãng để kiểm tra độ tương thích của phương tiện với xăng E10, hoặc nhận tư vấn về loại nhiên liệu phù hợp nhất.
Quyền lợi của người tiêu dùng luôn được đặt ở vị trí trung tâm
Tại họp báo Chính phủ chiều tối 3-6, đại diện Bộ Công Thương cho biết quán triệt quan điểm rằng việc chuyển đổi sang sử dụng xăng nhiên liệu sinh học phải hướng tới lợi ích cao nhất của người tiêu dùng. Quyền lợi của người tiêu dùng luôn được đặt ở vị trí trung tâm trong quá trình xây dựng và triển khai chính sách.
Để bảo vệ người tiêu dùng, một trong những giải pháp quan trọng là tiếp nhận phản ánh, khiếu nại liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh xăng nhiên liệu sinh học.
Trước hết, các bộ, ngành, cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu, doanh nghiệp sản xuất xe, động cơ và thiết bị sử dụng xăng sinh học cần tăng cường cung cấp thông tin, trả lời phản ánh, kiến nghị và tư vấn kỹ thuật cho người tiêu dùng, bởi không phải ai cũng nắm rõ các vấn đề kỹ thuật liên quan.
Bộ Công Thương cho biết cũng đang xây dựng các bộ cẩm nang và bộ câu hỏi-đáp để giải thích, hướng dẫn và giải đáp các thắc mắc của người dân. Hiện các bộ câu hỏi-đáp vẫn đang trong quá trình hoàn thiện trên cơ sở tiếp tục lắng nghe ý kiến và phản ánh từ các bên liên quan.
Bên cạnh đó, các kênh tiếp nhận thông tin sẽ được đa dạng hóa, trong đó có việc thiết lập tổng đài tự động nhằm tiếp nhận, giải đáp thắc mắc và cập nhật thông tin khách quan cho người dân.
Bộ Công Thương cũng yêu cầu các hãng xe và doanh nghiệp sản xuất động cơ rà soát, đánh giá lại mức độ tương thích của phương tiện với xăng nhiên liệu sinh học. Một số hãng xe đã công bố kết quả đánh giá này.
Đồng thời, các doanh nghiệp cần tiếp tục hướng dẫn người sử dụng, chuẩn bị cơ sở bảo dưỡng, sửa chữa và dự phòng các tình huống kỹ thuật có thể phát sinh.
"Đến nay, chưa ghi nhận sự cố kỹ thuật đáng kể liên quan đến việc sử dụng xăng sinh học", Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân khẳng định
Ngoài ra, việc phối hợp với các chuyên gia độc lập để tư vấn, hướng dẫn và xử lý các vấn đề chuyên môn cũng được xác định là nhiệm vụ quan trọng. Bộ Công Thương cho biết đã và sẽ tiếp tục mời các nhà khoa học tham gia nhằm bảo đảm việc cung cấp thông tin cho người dân được khách quan, chính xác.
Khác biệt lớn giữa lý thuyết và thực tế
Liên quan đến những trục trặc của xe khi sử dụng E10 trên thực tế so với một số kết quả nghiên cứu, theo PGS TS Đỗ Văn Dũng, Chủ tịch Hội Ô tô và Thiết bị động lực TP.HCM, có sự khác biệt rõ rệt giữa lý thuyết và thực tế sử dụng xăng E10 ở Việt Nam.
Về lý thuyết, ethanol có năng lượng thấp hơn khoảng 30% so với xăng khoáng. Do đó, xăng E10 chỉ giảm 3% năng lượng và công suất giảm rất nhỏ. Chỉ số Octane cao hơn của loại xăng này còn giúp động cơ cháy êm, chống kích nổ tốt hơn. Tuy nhiên, thực tế nhiều người dân cảm nhận xe bị yếu, ì máy, lên ga kém và hao xăng hơn. Thậm chí, nhiều phương tiện còn gặp hiện tượng đèn báo lỗi động cơ (đèn cá vàng) phát sáng.
Lý do là nếu xăng E10 lẫn nước sẽ dẫn đến việc đốt cháy không hoàn hảo và làm mất công suất rõ rệt. Người dùng cảm nhận “xe yếu” thường do chất lượng nhiên liệu thực tế chứ không chỉ do ethanol thuần túy.
Đối với xe cũ sử dụng bộ chế hòa khí hoặc hệ thống không tối ưu, bộ điều khiển điện tử (ECU) không bù kịp tỉ lệ không khí và xăng. Khi nhiệt độ cao kết hợp với thời tiết ẩm, ethanol bay hơi khác đi sẽ làm hỗn hợp nhiên liệu bị loãng hơn. Vì vậy, người dân cảm nhận “xe yếu” thường do chất lượng nhiên liệu thực tế chứ không chỉ do ethanol thuần túy.
Bên cạnh đó, TS Dũng chỉ ra nguyên nhân chính gây ra những vấn đề trên xuất phát từ yếu tố cơ sở hạ tầng và khí hậu Việt Nam. Cụ thể, nhiều bồn chứa trong một số cây xăng có thể chưa được nâng cấp để phù hợp với xăng E10.
Khi bồn chứa có nước ở đáy hoặc để lâu ngày, ethanol sẽ “kéo” nước vào và gây ra hiện tượng tách pha. Lớp nước và ethanol ở đáy bồn sẽ gây gỉ sét, dẫn đến nghẹt lọc xăng và kim phun của phương tiện.
Khí hậu nóng ẩm tại Việt Nam cũng khiến ethanol hút nước mạnh. Trong điều kiện độ ẩm từ 70% đến 95% cùng nhiệt độ dao động lớn, quá trình này diễn ra nhanh hơn nhiều so với Mỹ hay châu Âu. Do đó, nếu xe để yên vài ngày với bình ít xăng sẽ dẫn đến tình trạng nước tích tụ nhanh chóng.
Đặc biệt, đối với các dòng xe sản xuất trước năm 2010, ethanol đóng vai trò là một dung môi mạnh. Chất này làm nở, mềm và tan dần các chi tiết như gioăng, ống dẫn hay màng lọc.
Chưa kể, nước và ethanol kết hợp tạo ra axit nhẹ gây ăn mòn các chi tiết kim loại như bình xăng sắt, kim phun. Quá trình ăn mòn tạo nên những mảnh vụn gây nghẹt kim phun và lọc xăng. Đây là nguyên nhân khiến xe bị thiếu nhiên liệu và chết máy giữa đường.
Giải pháp đảm bảo chất lượng, độ bền cho động cơ
Theo TS Dũng, để hạn chế các rủi ro, người tiêu dùng cần thực ưu tiên đổ xăng tại các cây xăng lớn, có lượng xe ra vào nhiều để xăng không bị tồn kho lâu. Không nên để xe lâu ngày mà không chạy khi đã đổ E10, vì xăng trong bình xe cũng sẽ hút ẩm theo thời gian. Với xe đời cũ, chủ xe nên kiểm tra và vệ sinh bình xăng, thay lọc xăng, kiểm tra đường ống và gioăng cao su trước khi sử dụng E10 thường xuyên.
Cơ quan quản lý và doanh nghiệp xăng dầu cần sớm ban hành quy chuẩn bắt buộc về việc cải tạo hệ thống bồn chứa chuyên dụng. Lắp đặt hệ thống giám sát nước đáy bồn bể, bổ sung bộ lọc tiêu chuẩn ngay tại vòi bơm và áp dụng quy trình kiểm tra định kỳ nghiêm ngặt để kiểm soát tuyệt đối hiện tượng ngậm nước của xăng sinh học.
Ông Bùi Ngọc Bảo, Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam cho biết, người tiêu dùng khi mua xăng hiện nay mới chỉ quan tâm đến trị số octan như RON 92 hay RON 95. Tuy nhiên, yếu tố quan trọng nhất quyết định đến chất lượng xăng dầu và độ bền của động cơ lại nằm ở tiêu chuẩn về mức độ sạch của nhiên liệu gồm tiêu chuẩn khí thải Euro 3, 4 và 5. Theo quy định, đại bộ phận các dòng xe được sản xuất từ sau năm 2017 đã bắt buộc phải sử dụng nhiên liệu đạt tiêu chuẩn Euro 4 và 5.
Thế nhưng, trong một thời gian dài, nhiều phương tiện vẫn phổ biến sử dụng nhiên liệu ở mức 3. Việc sử dụng không đúng tiêu chuẩn độ sạch này chính là một trong các nguyên nhân gây ảnh hưởng, làm hỏng hóc các chi tiết bên trong như xi-lanh hay pít-tông.
"Vì vậy, khi đưa xăng sinh học E10 vào lưu thông, các đơn vị sản xuất phương tiện và cơ quan chức năng cần tăng cường tuyên truyền, tư vấn kỹ cho khách hàng. Việc lựa chọn đúng tiêu chuẩn độ sạch (tiêu chuẩn Euro 3,4,5) của xăng E10 phù hợp với từng đời xe là giải pháp căn cơ để bảo vệ tài sản của người tiêu dùng", ông Bảo nhấn mạnh.
Xăng E5 tương thích xe đời quá cũ nhưng mất hút trên thị trường
Theo Bộ Công Thương, để đảm bảo có nhiên liệu cho các xe quá cũ nếu không tương thích với xăng E10, cơ quan này đã quy định duy trì xăng E5 đến hết năm 2030. Tuy nhiên, ghi nhận tại nhiều cửa hàng xăng ở TP.HCM xăng E5 đã không còn xuất hiện nhiều ngoại trừ một số cửa hàng của Petrolimex và PVOIL.
Một doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu cho biết, xăng E5 hiện nay gần như không còn xuất hiện nhiều trên thị trường bán lẻ do các đầu mối dừng bán mặt hàng này cho hệ thống phân phối cấp dưới. Thực tế này đã diễn ra từ khoảng vài năm nay.
Nguyên nhân là tâm lý người tiêu dùng vẫn ưu tiên sử dụng xăng khoáng hơn nên doanh nghiệp tập trung kinh doanh mặt hàng này.
Ông Bùi Ngọc Bảo, Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam lý giải, đây là diễn biến bình thườn của thị trường trong giai đoạn chuyển đổi năng lượng. Cụ thể, khi sản phẩm mới E10 được đẩy mạnh, thị trường sẽ có sự chuyển dịch tự nhiên theo thị hiếu và sự thay đổi của phương tiện giao thông.
Do đó, các doanh nghiệp đầu mối không hoàn toàn khai tử E5 mà đang trong giai đoạn đo lường và đánh giá lại nhu cầu thực tế nhu cầu thị trường. Như vậy, sẽ giúp doanh nghiệp xác định chính xác lưu lượng cần thiết để đưa ra phương án cung ứng phù hợp. Mặt khác, một cửa hàng xăng dầu sẽ bị giới hạn về mặt hạ tầng như số lượng bồn chứa, trụ bơm nên doanh nghiệp không thể kinh doanh quá nhiều loại xăng cùng một lúc tại một điểm bán.
Do đó, các đơn vị buộc phải ưu tiên bài toán kinh tế, tập trung nguồn lực, bồn bể cho các sản phẩm chủ lực.
Tiếp tục đánh giá toàn diện quá trình triển khai xăng E10 trên toàn quốc
Chiều 2-6, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đã làm việc với Bộ Công Thương và các bộ, ngành liên quan về tình hình triển khai cung ứng, phân phối xăng sinh học E10.
Theo Bộ Công Thương, sau một ngày cả nước chuyển sang phân phối xăng E10, mức tiêu thụ cơ bản tương đương với xăng khoáng trước đây.
Cụ thể, mức tiêu thụ xăng sinh học trên cả nước khoảng 29.000 m3/ngày (lượng xăng tiêu thụ trung bình 32.000 m3/ngày) do vẫn còn một số cửa hàng tiêu thụ hết lượng tồn xăng khoáng còn lại.
Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đề nghị thời gian tới, Bộ Công Thương chủ trì phối hợp với các bộ, cơ quan liên quan, tiếp tục rà soát, đánh giá toàn diện quá trình triển khai xăng E10 trên phạm vi toàn quốc, theo dõi sát diễn biến thị trường, bảo đảm nguồn cung, chất lượng nhiên liệu và hoạt động của hệ thống phân phối.
"Quyền lợi của người tiêu dùng là quan trọng nhất. Mọi chính sách của chúng ta cũng phải nhằm bảo đảm quyền lợi của người tiêu dùng", Phó Thủ tướng nhấn mạnh.
Đồng thời Petrolimex, PVOIL tiếp tục phát huy vai trò tiên phong trong lộ trình xăng sinh học E10, bảo đảm nguồn cung nhiên liệu, năng lực phối trộn, tồn chứa và xây dựng hệ thống phân phối đáp ứng yêu cầu thị trường.
Thực hiện nghiêm các quy định về quản lý chất lượng, bảo đảm xăng E10 lưu thông trên thị trường đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật.
