Ngày 6-4, Bộ Xây dựng tổ chức hội nghị chuyên đề về quản lý chi phí đầu tư xây dựng, quản lý định mức và giá xây dựng. Một trong những mục tiêu trọng tâm là xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về vật liệu xây dựng và khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường.
Tại hội nghị, nhiều doanh nghiệp, chuyên gia đã nêu hàng loạt bất cập trong cơ chế xác định định mức, đơn giá và quản lý chi phí hiện nay.
Định mức thiếu, giá không sát thị trường
Ông Đào Ngọc Vinh, Tổng Giám đốc Tổng Công ty Tư vấn thiết kế Giao thông Vận tải (TEDI), cho biết pháp luật hiện hành đã có quy định về lập và quản lý định mức, đơn giá trong đầu tư xây dựng. Tuy nhiên, thực tế vẫn tồn tại nhiều khoảng trống.
Một số định mức còn thiếu hoặc chưa phù hợp với điều kiện thi công hiện nay. Bên cạnh đó, giá vật liệu xây dựng chưa phản ánh đúng cung - cầu thị trường.
“Đơn giá nhân công cũng chưa được cập nhật kịp thời. Đặc biệt, chưa có quy định cụ thể về tiền lương đối với lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam” - ông Vinh đánh giá.
Một bất cập khác được chỉ ra là dù pháp luật cho phép tham khảo định mức, đơn giá của nước ngoài đối với các dự án đặc thù nhưng lại thiếu hướng dẫn cụ thể về cách áp dụng và quy đổi. Điều này khiến các chủ đầu tư, đơn vị tư vấn lúng túng khi triển khai.
Đại diện Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho rằng cơ chế “đóng khung” tổng mức đầu tư là một trong những điểm nghẽn lớn. Theo đó, trong bối cảnh giá vật liệu xây dựng liên tục biến động, việc không cho phép điều chỉnh tổng mức đầu tư khiến nhiều nhà thầu rơi vào tình trạng thua lỗ.
“Giá vật liệu tăng cao nhưng tổng mức đầu tư không được điều chỉnh thì nhà thầu càng làm càng lỗ” - đại diện EVN nêu thực tế.
EVN cũng đề nghị cần xây dựng cơ chế riêng về định mức, đơn giá cho các dự án cấp bách.
Dẫn chứng dự án đường dây 500kV mạch 3 từ Quảng Trạch (Quảng Bình) đến Phố Nối (Hưng Yên), đại diện EVN cho biết nếu triển khai thông thường, dự án cần khoảng 2 năm. Tuy nhiên, theo chỉ đạo của Chính phủ, thời gian thi công được rút xuống còn 8 tháng.
Với tiến độ này, đơn vị thi công buộc phải huy động lượng lớn nhân lực, thiết bị trong thời gian ngắn. Trong khi đó, một số hạng mục đặc thù tại Việt Nam chỉ có 1-2 doanh nghiệp đủ năng lực thực hiện. “Nếu vẫn giữ nguyên tổng mức đầu tư như ban đầu thì không thể triển khai được” - đại diện EVN nói.
“Không nên nửa Nhà nước, nửa thị trường”
Nhiều chuyên gia cho rằng điểm cốt lõi không nằm ở hệ thống pháp luật mà ở tư duy quản lý.
Theo các ý kiến, Việt Nam đang áp dụng cơ chế xác định chi phí theo hướng “đóng khung” từ tổng mức đầu tư đến dự toán chi tiết. Cách làm này khác với nhiều nước, nơi chi phí được điều chỉnh linh hoạt theo thị trường và thông qua cạnh tranh đấu thầu.
Một chuyên gia nhận định chúng ta đang bị chặn ở sơ bộ tổng mức đầu tư, rồi tiếp tục bị chặn ở tổng mức đầu tư và dự toán. Trong khi các nước vận hành theo thị trường, giá thay đổi theo cung - cầu và kết quả đấu thầu.
Cũng theo chuyên gia này, việc ban hành định mức, dự toán hiện nay chủ yếu phục vụ mục tiêu quản lý. Tuy nhiên, thực tế công nghệ, biện pháp thi công của mỗi nhà thầu có thể khác nhau, dẫn đến chi phí khác nhau.
Do đó, cần thay đổi cách tiếp cận, tăng tính linh hoạt, minh bạch, thay vì áp dụng cứng nhắc.
TS Dương Văn Cận, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hiệp hội Nhà thầu xây dựng Việt Nam, nhấn mạnh cần chuyển đổi dần tư duy quản lý. “Chúng ta phải thay đổi cách làm. Nếu chưa thể làm ngay thì phải chuyển dịch từng bước, không nên duy trì tình trạng nửa nhà nước, nửa thị trường” - ông Cận nói.
Xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia “sạch” và cập nhật
Nhìn nhận những khó khăn từ phía địa phương, ông Bùi Xuân Dũng - Thứ trưởng Bộ Xây dựng cho rằng hiện việc công bố giá vật liệu xây dựng tại các địa phương còn chậm, chưa theo kịp diễn biến thị trường.
Một trong những nguyên nhân là cơ quan quản lý thiếu cơ sở để kiểm chứng độ chính xác của các báo giá do doanh nghiệp cung cấp. Điều này tiềm ẩn rủi ro khi công bố giá.
“Doanh nghiệp cung cấp báo giá phải chịu trách nhiệm trước pháp luật nhưng cơ quan nào rà soát, kiểm tra để đảm bảo tính chính xác của báo giá thì vẫn là vấn đề” - lãnh đạo Bộ Xây dựng nêu.
Bộ Xây dựng cho rằng cần xây dựng cơ chế thu thập, kiểm chứng dữ liệu giá theo tháng hoặc theo quý, đảm bảo đủ cơ sở để địa phương công bố giá sát với thị trường.
Một nội dung quan trọng khác được đề cập là cơ chế cho các công trình cấp bách, công trình đặc thù.
Theo Bộ Xây dựng, đối với các dự án có tính chất đặc biệt như quốc phòng, an ninh hoặc dự án cấp bách, yêu cầu tiến độ nhanh sẽ kéo theo chi phí tăng cao.
“Đã cấp bách thì phải làm nhanh, mà làm nhanh thì chi phí chắc chắn cao hơn. Không thể áp dụng đơn giá như công trình thông thường” - lãnh đạo Bộ Xây dựng nói.
Bộ Xây dựng cũng cho biết đang xây dựng một cơ sở dữ liệu quốc gia về đầu tư xây dựng, bao gồm toàn bộ thông tin từ quy hoạch, thẩm định đến hoàn thành công trình, cùng với hệ thống định mức, đơn giá. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để tiến tới quản lý chi phí xây dựng theo hướng số hóa, minh bạch.
Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra là dữ liệu phải “sạch” và được cập nhật thường xuyên.
Trong dự thảo nghị định mới, Bộ Xây dựng đang xây dựng cơ chế theo hướng “hai chân”. Với những lĩnh vực chưa có giá, sẽ tiếp tục xây dựng định mức để hình thành giá. Ngược lại, những nội dung đã có giá phù hợp thị trường thì cho phép áp dụng ngay.
Sau hội nghị, Bộ Xây dựng sẽ chỉ đạo các cơ quan chuyên môn khẩn trương xây dựng các nghị định và thông tư hướng dẫn để trình cấp thẩm quyền ban hành, đảm bảo đủ căn cứ pháp lý triển khai đồng bộ các quy định mới khi Luật Xây dựng có hiệu lực.
Đề xuất chuyển từ quản lý định mức sang quản lý giá
Trao đổi với báo Pháp Luật TP.HCM, ông Đỗ Đức Thắng - Chuyên gia xây dựng cho biết quy định hiện hành đang phát sinh nhiều vướng mắc.
Theo ông Thắng, hệ thống định mức luôn trong tình trạng thiếu, trong khi thực tế thi công liên tục xuất hiện công nghệ mới, vật liệu mới, biện pháp thi công mới. Việc lập định mức là lĩnh vực chuyên ngành hẹp, phức tạp, nhưng phần lớn địa phương, chủ đầu tư, đơn vị tư vấn lại không đủ năng lực thực hiện.
“Quy định về lập, quản lý và áp dụng định mức vừa gây phức tạp, vừa làm chậm tiến độ dự án. Do đó, cần chuyển dần từ cơ chế quản lý định mức sang cơ chế quản lý giá như suất vốn đầu tư, chỉ số giá xây dựng, đơn giá bộ phận kết cấu công trình...” - ông Thắng nói.
Cũng theo ông Thắng, quy định giao Sở Xây dựng công bố giá sát thị trường hiện chưa có hướng dẫn cụ thể về phương pháp khảo sát, xác định và thẩm định giá. Điều này khiến giá công bố thường chậm hơn thị trường, danh mục chưa đầy đủ, đồng thời phát sinh thủ tục hành chính qua “khâu trung gian” là Sở Xây dựng.
Thực tế này khiến việc công bố giá tại địa phương gặp khó, tiềm ẩn nguy cơ lãng phí, tiêu cực và làm chậm tiến độ dự án, nhất là trong bối cảnh nhu cầu vật liệu lớn, giá biến động liên tục.
Ông Thắng đề xuất không quy định Sở Xây dựng phải trực tiếp khảo sát, công bố giá vật liệu. Thay vào đó, cần xây dựng một nền tảng số thống nhất trên toàn quốc để công khai giá.
