Chị LTD (ngụ Lâm Đồng) đang chăm con gái 1 tuổi mắc tay chân miệng, điều trị tại Bệnh viện Nhi đồng 2 (TP.HCM).
Bệnh trở nặng nhanh, biến chứng nguy hiểm
Theo chị D, ban đầu bé chỉ sốt, không kèm theo các dấu hiệu rõ ràng khác. Sau đó bệnh diễn tiến nhanh và trở nặng, tụt tiểu cầu, phải hỗ trợ thở CPAP (thở áp lực dương) liên tục. Bé cũng xuất hiện nhiều biến chứng nghiêm trọng như suy tim, tăng áp phổi và nhiễm trùng huyết nặng.
“Tôi rất lo lắng bởi trước đó tình trạng của con được bác sĩ đánh giá là nhẹ, không có dấu hiệu nguy hiểm rõ rệt. Tuy nhiên, bệnh đã chuyển biến xấu rất nhanh chỉ trong thời gian ngắn. Hiện con vẫn đang tiếp tục điều trị, chưa biết khi nào xuất viện” – chị D nói.
Nằm giường bên cạnh, bé trai 3 tuổi là con anh NQB (ngụ Lâm Đồng) cũng đang điều trị bệnh tay chân miệng. Anh cho biết bé chỉ có biểu hiện sốt nhẹ trong ngày đầu tiên, sau khi uống thuốc hạ sốt thì cơn sốt tạm thời thuyên giảm. Tuy nhiên, đến ngày thứ hai, bé sốt cao trở lại, thuốc hạ sốt không còn hiệu quả.
Trước tình trạng đó, anh đưa con đến trung tâm y tế địa phương và theo dõi qua một đêm. Nhận thấy sức khỏe của bé không ổn định, anh quyết định chuyển con lên tuyến trên.
“Gia đình có biết về bệnh tay chân miệng qua thông tin trước đó, nhưng không nghĩ rằng chủng bệnh lần này lại có thể gây biến chứng nặng đến như vậy.
Diễn tiến bệnh của bé trở nặng nhanh chóng, sốt rất cao kèm ngủ hay giật mình. Hiện bé đã khá hơn, hi vọng bé sẽ sớm khỏi bệnh” - anh B chia sẻ.
Chủng virus EV71 chiếm ưu thế
ThS.BS Nguyễn Đình Qui, Trưởng khoa Nhiễm Bệnh viện Nhi đồng 2, cho biết tình hình bệnh tay chân miệng đang có xu hướng tăng. Đáng chú ý, tỉ lệ ca bệnh nặng cao hơn nhiều so với năm 2025, chiếm khoảng 15–16% tổng số ca, rất đáng lo ngại.
Hiện bệnh tay chân miệng không còn mang tính chu kỳ như trước, mà phụ thuộc vào biến đổi khí hậu và độc lực của virus.
Kết quả xét nghiệm cho thấy tác nhân gây bệnh chủ yếu là virus Enterovirus 71 (EV71) – một chủng virus có độc lực cao, có thể gây ra các biến chứng nguy hiểm liên quan đến tim mạch, tuần hoàn, hô hấp và thần kinh.
Năm 2025, tỉ lệ phát hiện EV71 rất thấp, nhưng năm 2026 ghi nhận sự gia tăng rõ rệt. Cụ thể, trong hơn 30 mẫu xét nghiệm, có trên 20 mẫu dương tính với EV71, cho thấy virus này đang lưu hành rộng rãi trong cộng đồng.
“Hầu như tuần nào khoa cũng tiếp nhận các ca bệnh nặng với nhiều mức độ, từ độ 2B nhóm 1, nhóm 2, đến độ 3, thậm chí có những trường hợp rất nặng, phải lọc máu liên tục” – BS Qui thông tin.
Cạnh đó, số lượng bệnh nhi ở mức độ trung bình (độ 2A – có chỉ định nhập viện nhưng chưa nặng) cũng rất đông, tạo áp lực lớn lên cơ sở vật chất. Trước tình hình này, khoa đã chủ động chuẩn bị phương án mở rộng quy mô điều trị, tăng số giường bệnh từ 92 lên khoảng 145–150 giường, kể cả sử dụng giường xếp khi cần thiết.
Đồng thời, các kịch bản ứng phó cũng được xây dựng cụ thể theo từng mức độ bệnh nhân. Nếu số ca vượt 50, khoa sẽ chuyển đổi gần như toàn bộ thành khu điều trị tay chân miệng, đồng thời chuyển các bệnh truyền nhiễm khác có nguy cơ lây lan thấp sang các khoa lân cận để hỗ trợ.
Tại Bệnh viện Nhi đồng 1, trong 3 tháng đầu năm 2026, số ca mắc và nhập viện do tay chân miệng có xu hướng tăng. Đặc biệt, số ca nặng tăng rõ so với năm 2025.
Cụ thể, trong cả năm 2025, bệnh viện chỉ ghi nhận 58 ca nặng. Trong khi chỉ 3 tháng đầu năm 2026 đã ghi nhận khoảng 80 ca nặng.
Đại diện bệnh viện cho biết, trong năm 2025, tỉ lệ mẫu xét nghiệm dương tính với EV71 tại bệnh viện chỉ khoảng 10%. Tuy nhiên, trong 3 tháng đầu năm 2026, tỉ lệ này đã tăng lên 27% (3/11 mẫu xét nghiệm).
Hiện bệnh viện đã tổ chức các khu khám riêng cho bệnh truyền nhiễm, có phòng khám và khu điều trị cách ly tại khoa Nhiễm, cũng như các khu hồi sức tích cực có khả năng cách ly điều trị. Bệnh viện cũng xây dựng các kịch bản ứng phó khi dịch bùng phát. Trong trường hợp số ca tăng cao, các khoa khác có thể được điều chỉnh công năng để ưu tiên tiếp nhận bệnh tay chân miệng.
Tăng ở khu vực phía Nam, nhiều ca nặng
Theo báo cáo mới nhất từ Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật TP.HCM (HCDC), tính từ đầu năm đến tuần thứ 12 (ngày 16 đến 22-3), TP.HCM ghi nhận 8.152 ca mắc tay chân miệng. Số ca nặng (độ 2B) tăng gấp 5 lần so với cùng kỳ 2025, đã ghi nhận 4 ca tử vong.
TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Phó Giám đốc Sở Y tế TP.HCM, chia sẻ tay chân miệng có giảm vào cuối năm 2025, nhưng từ tuần thứ 9 của năm 2026 có xu hướng tăng trở lại. Đến tuần 11, số ca tăng mạnh (hơn 240%) so với cùng kỳ 4 tuần trước, đồng thời ghi nhận nhiều trường hợp mắc chủng EV71.
“Địa phương có 2 dịch bệnh chính lưu hành hàng năm là sốt xuất và tay chân miệng. Với bệnh tay chân miệng, biện pháp vệ sinh cho trẻ rất quan trọng. Cạnh đó, vaccine tay chân miệng cũng đã được cấp phép, hy vọng khi triển khai tiêm thời gian tới sẽ góp phần kiểm soát dịch bệnh” – BS Châu nói.
PGS.TS Nguyễn Vũ Thượng, Phó Viện trưởng Viện Pasteur TP.HCM, nhận định tình hình bệnh tay chân miệng tại khu vực phía Nam đang tăng và tiềm ẩn nguy cơ xuất hiện nhiều ca bệnh nặng trong thời gian tới. Đáng chú ý, số ca nặng (từ độ 2B trở lên) có xu hướng tăng.
Ca bệnh tập trung chủ yếu tại Đồng Nai, TP.HCM, Tây Ninh. Yếu tố mật độ dân số cũng góp phần làm gia tăng số ca ghi nhận.
Khoảng 80% ca bệnh ghi nhận ở trẻ dưới 36 tháng tuổi, dù nhóm nguy cơ chung là dưới 5 tuổi. Điều này cho thấy cần ưu tiên các biện pháp phòng bệnh cho nhóm trẻ nhỏ, đặc biệt tại các cơ sở mầm non.
“Tay chân miệng có xu hướng bùng phát theo chu kỳ 2–3 năm. Một trong những nguyên nhân là miễn dịch cộng đồng suy giảm theo thời gian, tạo ra nhóm trẻ mới dễ cảm nhiễm. Cạnh đó, sự xuất hiện của các biến chủng virus mới, như EV71 phân nhóm C1, có thể làm giảm hiệu quả miễn dịch từ các chủng trước đó, làm tăng nguy cơ tái nhiễm” – ông Thượng nói.
Tăng cường giám sát tại cộng đồng, trường học
Môi trường sống đông đúc, điều kiện vệ sinh chưa đảm bảo và khí hậu nóng ẩm là một trong những yếu tố thuận lợi cho dịch bệnh tay chân miệng lây lan.
Các trường mầm non được xác định là môi trường có nguy cơ lây nhiễm cao do trẻ tiếp xúc gần, dùng chung đồ chơi và khó kiểm soát vệ sinh cá nhân. Nếu không phát hiện và báo cáo kịp thời, dịch bệnh có thể lan rộng nhanh chóng. Một ca bệnh có thể lây cho từ 1 đến 5 trẻ khác, nhất là trong tuần đầu – giai đoạn lây nhiễm mạnh nhất.
Công tác phòng chống hiện vẫn đối mặt với nhiều khó khăn, nhất là tại tuyến y tế cơ sở khi nguồn lực còn hạn chế. Việc phối hợp giữa nhà trường và ngành y tế ở một số nơi chưa kịp thời, trong khi nhận thức của phụ huynh về phòng bệnh còn chưa đầy đủ.
Người lớn có thể là nguồn lây cho trẻ dù không có triệu chứng, do đó phòng bệnh cần được thực hiện đồng bộ, không chỉ tập trung vào trẻ em. Dự báo thời gian tới, số ca mắc và ca nặng có thể tiếp tục gia tăng, gây áp lực lên hệ thống điều trị nếu không được kiểm soát tốt.
Viện Pasteur TP.HCM khuyến nghị cần tăng cường giám sát, phát hiện sớm ca bệnh tại cộng đồng và trường học; đẩy mạnh vệ sinh cá nhân và môi trường; nâng cao hiệu quả phối hợp giữa ngành y tế và giáo dục; tăng cường truyền thông để nâng cao nhận thức cho phụ huynh và người chăm sóc trẻ.
Việc phát hiện sớm, báo cáo kịp thời và xử lý ngay từ cơ sở, đặc biệt tại trường mầm non, là yếu tố then chốt để hạn chế sự lây lan của dịch bệnh.
PGS.TS NGUYỄN VŨ THƯỢNG, Phó Viện trưởng Viện Pasteur TP.HCM
