Hiện nay một số thuốc trị những chứng bệnh thông thường như giảm đau, cảm, ho... đã được các con nghiện “bào chế” thành những loại thuốc kích thích, gây nghiện vì trong thành phần các loại thuốc này có chứa các hoạt chất có dược tính gây kích thích hoặc gây nghiện nếu sử dụng quá liều.
Bi kịch từ Recotus
Recotus là tên biệt dược của một loại thuốc có tác dụng trị ho trong các trường hợp như ho do cảm lạnh, cảm cúm, viêm phổi, viêm phế quản, lao, ho do hút thuốc quá nhiều... Dược phẩm này do một hãng bào chế trong nước sản xuất với thành phần hoạt chất gồm có 30 mg dextromethorphan HBr, 100 mg diprophylline HCl và 20 mg lysozyme.
Hoạt chất diprophylline HCl vốn là dẫn xuất của theophylline có tác dụng làm giãn cơ trơn nên dùng làm một tác nhân giúp làm giãn phế quản. Lysozyme là một enzyme có tính năng kháng khuẩn bằng cách làm tổn hại thành tế bào của vi khuẩn. Hai chất vừa nêu thì “vô tội” có trong Recotus trong vụ thảm sát kể trên. Chất còn lại là dextromethorphan. Đây là dẫn xuất của morphine, có tác dụng chống ho bằng cách ức chế trung tâm ho ở hành tủy. Trong công nghiệp dược phẩm, dextromethorphan được bào chế dưới dạng dextromethorphan HBr vốn làm cho thuốc được ổn định hơn và hấp thu tốt hơn. Dextromethorphan là một dẫn xuất bán tổng hợp từ morphine. Ở liều trị liệu, chất này là một chất chống ho rất hiệu quả. Tuy nhiên, nếu sử dụng dextromethorphan cao hơn nhiều so với liều trị liệu thì chất này trở thành một chất gây hưng cảm và gây ảo giác, ảo thanh, kích động...
Một số thuốc giảm đau có chứa opiate, narcotic dễ gây nghiện.
Để điều trị ho thì dextromethorphan được dùng ở liều 15-30 mg, mỗi ngày dùng ba hoặc bốn lần. Tác dụng chống ho sau mỗi lần uống dextromethorphan kéo dài 5-6 tiếng. Ở liều 100-200 mg, chất này gây kích thích nhẹ. Ở liều 200-400 mg, chất này sẽ gây hưng cảm, ảo giác, ở liều 300-600 mg sẽ gây rối loạn hình ảnh thị giác, rối loạn vận động...
Trong vụ thảm sát ở Bình Thuận khiến một người tử vong và nhiều người bị thương tích trầm trọng thì hung thủ đã dùng nguyên vỉ 10 viên Recotus, tức hung thủ đã dùng 300 mg dextromethorphan HBr. Vì thế khó tránh được những hành vi quá khích, không thể kiểm soát.
Thuốc chữa bệnh bị lạm dụng
Thông thường các thuốc bị lạm dụng là các thuốc trị cảm ho, thuốc giảm đau. Chất quen thuộc có trong các chế phẩm này là codein. Chất này vừa có tác dụng chống ho, vừa có tác dụng giảm đau, sử dụng lâu ngày có thể bị lệ thuộc thuốc. Một khi đã lệ thuộc thuốc thì khi ngưng thuốc sẽ bị các triệu chứng như thèm thuốc, chảy nước mũi, ngáp bất thường...
Một số thuốc giảm đau mà thành phần có chứa opiate, narcotic cũng dễ gây nghiện. Ở nước ngoài, những mặt hàng này chỉ được bán theo toa bác sĩ, riêng tại nước ta thì do quản lý còn lỏng lẻo, những mặt hàng này có thể mua tự do, điều này vô cùng nguy hiểm vì người sử dụng có thể bị nghiện. Một khi đã bị nghiện, bệnh nhân tự tăng liều dẫn đến ngộ độc thuốc. Những loại thuốc giảm đau rất dễ bị nghiện bao gồm Vicodin, OxyContin, Norco, Hydrocodone...
Riêng một loại thuốc trị nghẹt mũi, giảm sung huyết là pseudoephedrine. Đây là chất gây nghiện và cũng là tiền chất để chế ra các loại chất ma túy tổng hợp như methamphetamine. Methamphetamine là chất kích thích, gây nghiện, người sử dụng lâu dài sẽ bị hủy hoại về thể xác lẫn tinh thần và có khuynh hướng tự hủy hoại mạng sống. Những loại thuốc có chứa pseudoephedrine bao gồm Allerclear-D, Kirkland, Sudafed, Codral Cold and Flu, Contac, Sinufed, Claritin-D, Zyrtec-D 12 Hours...
| Quy trình kiểm soát thuốc ở xứ người Tại Úc, muốn mua pseudoephedrine thì bệnh nhân cần phải trả lời một loạt câu hỏi của dược sĩ nhà thuốc. Bệnh nhân cũng cần phải trình giấy tờ tùy thân chẳng hạn như bằng lái xe. Bất cứ nhà thuốc Tây nào ở Úc cũng phải có phần mềm quản lý pseudoephedrine nhằm để chắc chắn rằng trong ngày, khách hàng chưa mua thuốc có chứa pseudoephedrine ở những nhà thuốc Tây khác. Luật hành nghề dược ở Úc cũng bắt buộc nhà thuốc Tây chỉ được trưng bày vài hộp thuốc có chứa pseudoephedrine trên kệ, còn bao nhiêu phải cất trong tủ kín. Đã có nhiều vụ các tay nghiện đột nhập vào các nhà thuốc Tây lúc đóng cửa chỉ để ăn trộm mỗi pseudoephedrine. |
DS NGUYỄN BÁ HUY CƯỜNG, ĐH Murdoch, Úc
