Trong quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, nhiệm vụ bảo vệ môi trường luôn được Đảng và Nhà nước ta coi trọng. Đó cũng là điều kiện tiên quyết để Việt Nam nâng tầm, hội nhập với thế giới và bảo vệ môi trường bền vững.
Nhiều khiếm khuyết trong xử lý chất thải
Thời gian gần đây, hệ thống chính sách, thể chế ở nước ta từng bước được xây dựng, hoàn thiện, phục vụ ngày càng có hiệu quả cho công tác bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, môi trường nước ta nói chung và khu vực miền Nam nói riêng vẫn tiếp tục bị xuống cấp nhanh; đất đai bị xói mòn, thoái hóa; chất lượng các nguồn nước suy giảm mạnh… Ở nhiều đô thị, khu dân cư, không khí bị ô nhiễm nặng; khối lượng phát sinh và mức độ độc hại của chất thải ngày càng tăng; điều kiện vệ sinh môi trường, cung cấp nước sạch không bảo đảm.
Song song đó, tốc độ công nghiệp hóa, đô thị hóa, gia tăng dân số… đã gây áp lực lớn cho công tác bảo vệ môi trường, nhất là các đô thị. Chỉ thị số 23/2005/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ đã nhận định công tác quản lý chất thải rắn tại các đô thị, KCN vẫn còn nhiều bất cập và yếu kém. Lượng chất thải rắn thu gom chỉ mới đạt khoảng 70% và chủ yếu tập trung ở nội thị. Đồng thời, công tác xử lý chất thải rắn chưa được chú trọng nghiên cứu và hoàn thiện, phân tán, khép kín theo địa giới hành chính; việc đầu tư, quản lý còn kém hiệu quả…
Một xe hút phân hầm cầu đổ bậy bị tạm giữ tại Công an quận Thủ Đức (TP.HCM). Ảnh: MINH PHONG
Tại hội thảo Hiện trạng và lựa chọn công nghệ xử lý chất thải công nghiệp (CTCN), chất thải y tế phù hợp với điều kiện Việt Nam, Hội Môi trường đô thị và KCN khu vực miền Nam cho biết ước tính TP.HCM chiếm đến 31% tổng lượng CTCN của cả nước, kế đó là khu vực ĐBSCL. Nguồn thải phát sinh từ các làng nghề ở vùng nông thôn, đặc biệt là các nghề thủ công như sản xuất đồ gốm, dệt may, tái chế chất thải, chế biến thực phẩm và thủ công mỹ nghệ. Song song đó, khu vực này mỗi năm có khoảng 6.000 tấn chất thải y tế, khoảng 8.600 tấn chất thải nông nghiệp nguy hại.
Giảm chất thải, tiết kiệm chi phí
Kinh nghiệm từ nhiều nước cho thấy chúng ta có thể giảm đáng kể lượng phát sinh chất thải bằng cách nâng cao nhận thức, tạo cơ chế khuyến khích về kinh tế và khen thưởng khác. Ví dụ như nếu giảm được 10% lượng phát sinh chất thải thì chúng ta có thể sẽ tiết kiệm được hơn 330 tỉ đồng mỗi năm cho việc tiêu hủy. Đồng thời, sản xuất sạch hơn cũng là một quy trình hiệu quả nhằm tiết kiệm chi phí tại các cơ sở công nghiệp. Trong vấn đề xử lý chất thải, hiện nay các công nghệ điển hình, phổ biến chúng ta thường áp dụng là lò đốt tĩnh hai cấp, xử lý trong lò nung xi măng, chôn lấp, hóa rắn, tái chế dầu thải, xử lý bóng đèn thải… Cùng với đó là một số công nghệ mới như lò đốt quay, lò plasma, lò đốt tầng sôi, bể đóng kén. Tuy nhiên, các công nghệ này phần lớn chưa hiện đại; sử dụng các công nghệ đa dụng cho nhiều loại chất thải nguy hại và thường ở quy mô nhỏ; không đáp ứng đủ nhu cầu.
Ngoài ra, các đơn vị hành nghề xử lý chất thải hầu hết là những công ty công ích tại địa phương hoặc đơn vị tư nhân. Do vậy, quy mô đầu tư công nghệ không đồng đều dẫn đến việc cạnh tranh không công bằng. Điều này khiến cho việc xử lý không tuân thủ theo đúng giấy phép hành nghề quy định, gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho môi trường. Song song đó, quy định pháp lý tuy chặt chẽ nhưng công tác giám sát, kiểm tra thực hiện chưa đi vào chiều sâu, còn mang tính chất đối phó. Hiện nay chưa có quy định về quản lý CTCN không nguy hại, đặc biệt là bùn thải. Vì thế, xuất hiện xu hướng chuyển “mã” bùn thải từ nguy hại thành không nguy hại nhằm giảm nhẹ chi phí xử lý. Ngoài ra, chưa có quy chế quản lý hiệu quả nên việc xử lý bùn thải cũng không được kiểm tra giám sát triệt để. Do vậy, Hội Môi trường đô thị và KCN khu vực miền Nam đề xuất nhằm nâng cao xử lý đảm bảo phù hợp với các tiêu chuẩn môi trường nên chuẩn hóa công nghệ xử lý chất thải nguy hại. Đồng thời, tăng cường công tác thanh kiểm tra các đơn vị hành nghề quản lý chất thải. Xây dựng khung pháp lý từng bước quy định giá sản xử lý các nhóm chất thải nguy hại nhằm buộc các đơn vị phải xử lý triệt để lượng chất thải, đảm bảo sự cạnh tranh bình đẳng.
NGỌC CHÂU
