Mới đây, chủ trì phiên họp Ban Chỉ đạo các công trình trọng điểm quốc gia lĩnh vực đường sắt, Thủ tướng giao TP.HCM và tỉnh Đồng Nai nhanh chóng triển khai dự án kết nối với sân bay Long Thành.
Thủ tướng đồng ý về nguyên tắc triển khai tuyến đường sắt kết nối TP.HCM với sân bay Long Thành theo lệnh khẩn cấp nhằm sớm giải quyết bài toán giao thông.
Sớm khởi công hai tuyến metro kết nối với sân bay Long Thành
Theo UBND TP.HCM, TP đang chủ động triển khai, kế hoạch từ nay đến năm 2030 cơ bản hoàn thành sáu tuyến đường sắt đô thị (ĐSĐT) kết nối. Trong đó, ưu tiên trục kết nối giữa hai cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất và Long Thành.
Cụ thể dự kiến trong tháng 4-2026, TP.HCM sẽ đẩy nhanh để khởi công ĐSĐT đoạn từ Bến Thành - Thủ Thiêm và tháng 6 sẽ tập trung khởi công tuyến từ Thủ Thiêm - Long Thành nhằm tăng cường kết nối tới sân bay này.
TP.HCM cũng đang phối hợp chặt chẽ với Cục Đường sắt để nghiên cứu, rà soát và đề xuất khung tiêu chuẩn áp dụng riêng cho đường sắt TP. Trong đó, hướng tới việc từng bước hình thành ngành công nghiệp đường sắt trong nước.
Bên cạnh đó, TP.HCM vận dụng cơ chế đặc thù, tập trung tối đa cơ chế hiện có, bao gồm quy định về BT (xây dựng - chuyển giao) và các cơ chế sử dụng nguồn vốn chủ động của TP.
Dự án đầu tư công khẩn cấp
TS - luật sư Đặng Văn Cường (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho biết dự án sân bay Long Thành là dự án quan trọng quốc gia nên phải trải qua hai cấp quyết định bắt buộc: Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư; Thủ tướng quyết định đầu tư sau khi hoàn tất lập, thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi.
Với dự án đầu tư công khẩn cấp, Luật Đầu tư công năm 2024 quy định đây là dự án được quyết định để kịp thời phòng chống, khắc phục hậu quả thiên tai, thảm họa, dịch bệnh hoặc thực hiện nhiệm vụ cấp bách về quốc phòng, an ninh, đối ngoại, nhiệm vụ chính trị quốc gia. Theo Điều 45, người đứng đầu bộ, cơ quan trung ương hoặc chủ tịch UBND các cấp có thẩm quyền quyết định và chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện.
Khác với quy trình thông thường phải qua bước quyết định chủ trương đầu tư độc lập, dự án khẩn cấp được phép rút gọn thủ tục, tập trung thẩm định và quyết định đầu tư trên cơ sở báo cáo kỹ thuật phù hợp. Pháp luật về đấu thầu, xây dựng cũng cho phép áp dụng chỉ định thầu rút gọn trong trường hợp cấp bách.
Dù rút ngắn thủ tục, người quyết định vẫn phải chịu trách nhiệm trước pháp luật; các yêu cầu về kỹ thuật, an toàn, giám sát chất lượng vẫn phải tuân thủ đầy đủ theo quy định.
Đồng thời, giao cho một số nhà đầu tư nghiên cứu, đề xuất các dự án cụ thể, bao gồm cả các tuyến đường kết nối liên quan để đẩy nhanh tiến độ thực hiện.
Về tiến độ hai dự án metro này, Sở Xây dựng TP.HCM cho biết sở cũng đã tiến hành khảo sát tuyến cho dự án. Trong đó, UBND TP.HCM mới đây có văn bản gửi Bộ Xây dựng để có ý kiến thống nhất về danh mục quy chuẩn, tiêu chuẩn chủ yếu áp dụng cho dự án xây dựng tuyến ĐSĐT số 2, đoạn Bến Thành - Thủ Thiêm.
Bởi đây là một bộ phận, trục đường sắt kết nối hai cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất và Long Thành, thuộc danh mục dự án kèm theo phụ lục tại Nghị quyết 188/2025/QH15 của Quốc hội.
Trên cơ sở nhiệm vụ được giao, Công ty Đại Quang Minh đã nghiên cứu, đề xuất phương án công nghệ và danh mục quy chuẩn, tiêu chuẩn áp dụng cho dự án ĐSĐT Bến Thành - Thủ Thiêm, đảm bảo cơ bản đồng bộ với dự án tuyến ĐSĐT số 2 (Bến Thành - Tham Lương) đã được Bộ Xây dựng thống nhất.
Theo UBND TP.HCM, việc này nhằm bảo đảm tính liên thông, đồng bộ toàn tuyến và phù hợp quy định kỹ thuật chuyên ngành.
Làm metro cần rút ngắn thời gian
TSKH Ngô Viết Nam Sơn, chuyên gia quy hoạch đô thị, cho biết để sân bay Long Thành hoạt động hiệu quả, cần sớm hoàn thành tuyến metro kết nối TP.HCM - Thủ Thiêm - Tân Sơn Nhất.
Nhất là trong bối cảnh hạ tầng kết nối còn hạn chế, TP.HCM cần có tuyến metro để kết nối trực tiếp, đảm bảo thời gian đi lại trong giới hạn cho phép.
Vì vậy, tuyến metro là đảm bảo kết nối quan trọng hàng đầu giữa TP.HCM và sân bay Long Thành trong khi các tuyến đường vành đai chưa hoàn thành, cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây chưa được mở rộng.
TP.HCM cần xác định dự án ưu tiên đầu tư. Cụ thể, việc làm metro kết nối từ Bến Thành - Thủ Thiêm - Long Thành là quan trọng hàng đầu. Ngược lại, tuyến kết nối Tân Sơn Nhất “có thêm” lại càng tốt, vì hành khách có nhiều sự lựa chọn khi tới sân bay Tân Sơn Nhất.
Không chỉ tuyến metro kết nối sân bay Long Thành, các tuyến metro khác đều cần “rút ngắn thời gian”, cần làm kết nối TOD nên tư duy làm metro cần có giải pháp đột phá.
PGS-TS Nguyễn Xuân Phương, Hiệu trưởng Trường ĐH GTVT TP.HCM, cho biết tuyến metro Thủ Thiêm - Long Thành và Bến Thành - Thủ Thiêm có vai trò vô cùng quan trọng, giúp hỗ trợ phân bố lại dân cư, giảm ùn tắc khu trung tâm và nâng cao năng lực cạnh tranh đô thị ở tầm vùng và quốc tế.
Việc hoàn thành hai tuyến metro trên là một mắt xích quan trọng trong hành lang ĐSĐT kết nối Thủ Thiêm - Long Thành với Tân Sơn Nhất.
Trong đó, tuyến ĐSĐT Thủ Thiêm - Long Thành (khoảng 42 km) được nghiên cứu như tuyến kết nối chính đến sân bay Long Thành. Hiện nay, Thaco đang giao Công ty CP Đại Quang Minh nghiên cứu dự án Thủ Thiêm - Long Thành.
Vì vậy, TP.HCM cần yêu cầu đơn vị nghiên cứu hoàn thành báo cáo nghiên cứu khả thi trong bốn tháng như chỉ đạo, bảo đảm đồng bộ quy hoạch, công nghệ, tiêu chuẩn kỹ thuật với toàn mạng lưới metro.
Các sở, ngành cần nêu rõ các nhóm công việc gắn với mốc tiến độ cụ thể để gắn trách nhiệm của người đứng đầu, hạn chế xin ý kiến lòng vòng. Đặc biệt, cần chuẩn hóa sớm các bộ tiêu chuẩn kỹ thuật chung cho ĐSĐT TP.HCM, để các tuyến sau không phải xin lại từng phần, giảm thời gian thẩm định.
Song song đó, TP cần chủ động giải phóng mặt bằng và phối hợp công trình ngầm; thực hiện đấu thầu minh bạch, chú trọng năng lực tài chính, kinh nghiệm metro ngầm, tiến độ, phạt - thưởng rõ ràng để làm metro hiệu quả, khai thác hiệu quả dự án sau này.•
Hệ sinh thái hàng không - du lịch
Việc kết nối TP.HCM với Long Thành không chỉ là câu chuyện rút ngắn thời gian di chuyển, mà là phép thử về tầm nhìn phát triển du lịch vùng trong 20-30 năm tới.
ThS Nguyễn Trần Hoàng Phương, Quyền Viện trưởng Viện Nghiên cứu du lịch xã hội, cho biết một sân bay quy mô lớn như Long Thành chỉ thực sự phát huy vai trò cửa ngõ khi được tích hợp liền mạch với trung tâm đô thị, khu hội nghị - triển lãm, khách sạn 4-5 sao và mạng lưới giao thông công cộng.
Nếu thiếu kết nối đường sắt tốc độ cao, Long Thành có nguy cơ trở thành “sân bay xa TP”, làm giảm sức hấp dẫn với khách MICE và khách cao cấp vốn đề cao yếu tố thời gian.
Khi thời gian di chuyển được rút ngắn xuống mức cạnh tranh (khoảng 20-30 phút), trục TP.HCM - Long Thành có thể trở thành hành lang du lịch - dịch vụ - hội nghị mới…
Còn theo ông Từ Quý Thành, Giám đốc Công ty Du lịch Liên Bang, hạ tầng chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ nằm ở cách vận hành và tích hợp dịch vụ.
Đường sắt sân bay phải kết nối trực tiếp với hệ thống metro nội đô, thanh toán số hóa và thông tin đa ngôn ngữ. Nếu làm được điều đó, hành trình từ sân bay vào TP sẽ trở thành một phần của trải nghiệm du lịch hiện đại, thay vì chỉ là khâu trung chuyển.
Ở góc độ sản phẩm du lịch, theo ông Thành, tuyến đường sắt nếu được quy hoạch tốt sẽ tạo điều kiện mở rộng không gian trải nghiệm. Thời gian di chuyển rút ngắn sẽ giúp doanh nghiệp dễ dàng xây dựng các tour kết hợp vùng Đông Nam Bộ hay phát triển mạnh phân khúc nghỉ dưỡng cuối tuần, du lịch golf và MICE.
Khi khoảng cách được “nén lại”, Long Thành không còn là khu vực ngoại vi mà trở thành một phần của hệ sinh thái du lịch đô thị mở rộng. “Muốn nâng tầm du lịch, phải nâng tầm hạ tầng đón khách” - chuyên gia nhấn mạnh.
“Song điều quan trọng hơn là bảo đảm chất lượng quy hoạch, tích hợp đa phương thức và lấy trải nghiệm du khách làm trung tâm. Chỉ khi đó, tuyến kết nối
TP.HCM - Long Thành mới thực sự trở thành động lực gia tăng năng lực cạnh tranh của du lịch vùng trong dài hạn” - ông Thành chia sẻ.
