Thời gian gần đây, dư luận đặc biệt quan tâm đến những vụ vi phạm vệ sinh an toàn thực phẩm, như vụ hơn 800 tấn mì tươi có trộn hàn the, soda, silicate tại một cơ sở sản xuất ở TP.HCM; vụ 130 tấn thịt lợn bệnh, nhiễm dịch tả lợn châu Phi được lưu trữ trong kho Công ty CP Đồ hộp Hạ Long, trong đó khoảng hơn 2 tấn thịt đã được đưa vào dây chuyền chế biến, sản xuất thành sản phẩm thịt hộp.
Dù các vụ việc xảy ra ở nhiều địa phương khác nhau nhưng đều có điểm chung là số lượng vi phạm lớn, thời gian kéo dài và nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng.
Hiểm họa âm thầm với sức khỏe
Trước vấn nạn này, nhiều bạn đọc cho rằng những vi phạm cho thấy sự xuống cấp đáng lo ngại về đạo đức kinh doanh, kéo theo những nguy cơ trực tiếp đối với sức khỏe cộng đồng.
Ông Nguyễn Văn Hòa (TP.HCM) bày tỏ bức xúc khi cho rằng vì chạy theo lợi nhuận mà không ít cơ sở sản xuất, kinh doanh đã sẵn sàng bỏ qua chuẩn mực đạo đức tối thiểu.
“Khi hàng trăm tấn thực phẩm chứa hóa chất cấm hay thịt bệnh vẫn được đưa ra thị trường, rõ ràng sức khỏe của người dân không còn được đặt lên hàng đầu. Ngay cả các sản phẩm đồ hộp, vốn được xem là có quy trình kiểm soát nghiêm ngặt cũng có thể tiềm ẩn rủi ro. Những vụ việc này cho thấy một thực trạng đáng báo động trong lĩnh vực sản xuất, chế biến thực phẩm” - ông Hoà nói.
Ở góc nhìn về tác động lâu dài, ông Lê Minh Tuấn (bác sĩ, Hà Nội) cho rằng thực phẩm bẩn là mối nguy âm thầm nhưng đặc biệt nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng.
Theo ông Tuấn, việc sử dụng hóa chất cấm hoặc nguyên liệu nhiễm bệnh trong chế biến thực phẩm có thể không gây hậu quả tức thì, song lại tiềm ẩn rủi ro tích tụ độc tố trong cơ thể người tiêu dùng.
Ông Tuấn cảnh báo: “Người dân có thể phải đối mặt với các bệnh lý về gan, thận, hệ miễn dịch sau nhiều năm sử dụng thực phẩm không bảo đảm an toàn, trong khi hoàn toàn không thể nhận biết bằng mắt thường. Đây là mối nguy cho sức khỏe cộng đồng; không ai dám chắc những sản phẩm mình mua là an toàn”.
Từ góc độ người tiêu dùng, ông Phan Quốc Khánh (TP.HCM) cho biết sau hàng loạt vụ việc thực phẩm bẩn bị phanh phui, gia đình ông đã chủ động thay đổi thói quen tiêu dùng theo hướng an toàn hơn.
Theo ông Khánh, thay vì mua bún, mì tươi trôi nổi ngoài chợ, gia đình ông chuyển sang sử dụng các sản phẩm có chứng nhận như bún sạch, mì khô, mì gói của những thương hiệu rõ nguồn gốc.
“Giá có thể cao hơn một chút nhưng mình yên tâm là đang ăn thực phẩm an toàn cho sức khỏe” - ông Khánh chia sẻ.
Người tiêu dùng bất an
Nhiều bạn đọc nhìn nhận rằng các vụ việc vi phạm còn cho thấy những bất cập trong công tác quản lý, kiểm tra, giám sát an toàn thực phẩm; từ đó khiến người tiêu dùng ngày càng hoang mang, mất niềm tin.
Quản lý an toàn thực phẩm bằng công nghệ
Theo Sở An toàn thực phẩm TP.HCM, hiện nay công tác quản lý thịt heo bằng dấu kiểm dịch chỉ phản ánh tình trạng kiểm soát tại thời điểm giết mổ, trong khi thịt sau đó có thể bị chia nhỏ, phân phối qua nhiều khâu trung gian, khiến khó truy ngược đầy đủ nguồn gốc.
Để tăng cường tính minh bạch, TP.HCM đã triển khai đề án truy xuất nguồn gốc thịt heo, áp dụng công nghệ nhận diện nhằm theo dõi sản phẩm từ khâu giết mổ đến phân phối. Tuy nhiên, thực tế vẫn có một số trường hợp heo có gắn vòng nhận diện nhưng không truy xuất được đầy đủ thông tin, hoặc dữ liệu không được cập nhật xuyên suốt toàn bộ chuỗi...
Bà Trần Thị Mai (TP.HCM) đề nghị cơ quan chức năng cần rà soát lại hiệu quả của hoạt động kiểm tra, giám sát an toàn thực phẩm. Theo bà Mai, việc vi phạm diễn ra trong thời gian dài, với số lượng lớn, không thể chỉ do sự tinh vi của doanh nghiệp mà còn phản ánh những lỗ hổng trong khâu quản lý.
Bà Mai nêu quan điểm: “Nếu công tác thanh tra, hậu kiểm được thực hiện thường xuyên, thực chất thì rất khó để hàng trăm tấn thực phẩm bẩn tồn tại suốt nhiều năm”.
Trong khi đó, bà Phạm Thị Lan (Tây Ninh) cho biết những thông tin về mì trộn hàn the hay thịt heo bệnh khiến nhiều gia đình bất an. “Hiện nay người tiêu dùng không chỉ e ngại các sản phẩm trôi nổi, không rõ nguồn gốc mà còn lo lắng với cả thực phẩm chế biến sẵn, có thương hiệu. Đi chợ hay vào siêu thị đều phải đắn đo rất nhiều, vì không biết đâu mới là thực sự là sản phẩm an toàn" - bà Lan nói.
Từ góc nhìn người kinh doanh nhỏ lẻ, bà Nguyễn Thị Hồng (một tiểu thương chợ Hoàng Hoa Thám, TP.HCM) cho rằng các vụ việc thực phẩm bẩn cũng tạo áp lực rất lớn cho những người buôn bán chân chính.
"Việc tìm được nguồn hàng sạch, có giấy tờ chứng minh rõ ràng hiện không hề dễ, trong khi giá nhập cao khiến lợi nhuận bị thu hẹp. Khó nhất là thuyết phục khách tin mình bán hàng sạch. Khách hỏi giấy tờ, nguồn gốc liên tục, mà không phải lúc nào tiểu thương cũng có đủ hồ sơ để chứng minh” - bà Hồng nói.
Bà Hồng mong rằng công tác quản lý thị trường và chứng nhận nguồn gốc được làm minh bạch, đồng bộ hơn để cả người bán lẫn người mua đều bớt áp lực.
Tác hại nghiêm trọng của thịt heo bệnh và thực phẩm chứa hàn the
Người dân nếu sử dụng pate hay thịt hộp được làm từ heo nhiễm dịch tả lợn châu Phi thì không có nguy cơ lây nhiễm virus dịch tả lợn châu Phi sang người. Tuy nhiên, các độc tố như histamine, endotoxin sinh ra trong quá trình phân hủy thịt rất bền với nhiệt, không bị phá hủy hoàn toàn ngay cả khi nấu ở 100°C hay qua quy trình làm đồ hộp.
Ngoài ra, heo mắc dịch có hệ miễn dịch suy kiệt, dễ nhiễm thêm các vi sinh vật nguy hiểm cho người như liên cầu khuẩn lợn, Salmonella, E. coli, gây viêm màng não, nhiễm trùng huyết hoặc rối loạn tiêu hóa nặng.
Đặc biệt, khi thịt heo bệnh được chế biến thành đồ hộp, pate hoặc hút chân không, môi trường kỵ khí có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn Clostridium botulinum sinh độc tố botulinum - một độc tố thần kinh cực mạnh.
Cùng với nguy cơ từ thịt bệnh, hàn the (borax) là mối đe dọa lớn đối với sức khỏe người tiêu dùng. Hàn the là hóa chất công nghiệp, được dùng trong sản xuất thủy tinh, gốm sứ, chất tẩy rửa, hoàn toàn không phải chất dùng cho ăn uống.
Tuy nhiên, hàn the từng bị lạm dụng trái phép trong bún, mì, giò chả do tạo độ dai, giòn, giữ màu trắng và làm chậm ôi thiu.
Theo quy định của Bộ Y tế, hàn the bị cấm sử dụng trong thực phẩm ở mọi hàm lượng, không tồn tại khái niệm “liều an toàn”. Khi ăn phải thực phẩm chứa hàn the, người dùng có thể bị ngộ độc cấp tính với các biểu hiện như buồn nôn, nôn ói, đau bụng, tiêu chảy, chán ăn và mệt mỏi; trường hợp nặng có thể gây rối loạn điện giải, tổn thương gan và thận cấp tính.
Nguy hiểm hơn, tác hại lớn nhất của hàn the nằm ở nguy cơ tích lũy lâu dài. Hàn the có xu hướng tích tụ trong gan, thận và các mô của cơ thể, gây thoái hóa tế bào, suy giảm chức năng gan, thận, rối loạn chuyển hóa, ảnh hưởng xấu đến hệ sinh sản và làm tăng nguy cơ ung thư đường tiêu hóa. Các chuyên gia cảnh báo việc phơi nhiễm hàn the kéo dài, dù với lượng nhỏ, cũng có thể gây hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe.
Đáng lưu ý, người tiêu dùng gần như không thể nhận biết thực phẩm có chứa hàn the bằng cảm quan, do chất này không làm thay đổi mùi vị rõ rệt.
ThS-BS BÙI THỊ DUYÊN, Phụ trách khoa Dinh dưỡng Bệnh viện Quân y 175
THẢO PHƯƠNG ghi
