Thanh toán không dùng tiền mặt là xu thế tất yếu của nền kinh tế số, giúp giao dịch nhanh chóng, chi phí thấp, tiện lợi cho người dân và doanh nghiệp. Sự bùng nổ của tài chính số mang lại tiện ích vượt trội nhưng cũng đặt người dùng trước những rủi ro về an ninh mạng ngày càng tinh vi, không ít người dân đã trở thành nạn nhân...
14 chiêu lừa đảo, 90% dùng thủ đoạn mạo danh
Tại hội thảo, đại diện lực lượng chức năng cho biết tình hình tội phạm cướp, trộm và lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên môi trường số đang diễn biến phức tạp.
Đại úy Huỳnh Đỗ Tấn Thịnh, trinh sát Đội Hình sự đặc nhiệm, Phòng PC02, Công an TPHCM cho biết qua tổng hợp từ các vụ việc, hiện có 14 hình thức lừa đảo phổ biến, trong đó khoảng 90% sử dụng thủ đoạn mạo danh. Các đối tượng thường giả danh công an, hoặc cơ quan chức năng để tạo lòng tin, sau đó dụ dỗ nạn nhân hợp tác làm ăn, hỗ trợ điều tra hoặc thực hiện một yêu cầu nào đó nhằm chiếm đoạt tiền.
Một thủ đoạn nguy hiểm đang xuất hiện là “bắt cóc online”. Ban đầu, kẻ gian giả danh shipper giao hàng miễn phí để kết bạn qua mạng xã hội, thu thập thông tin cá nhân. Sau đó, chúng tiếp tục mạo danh công an hoặc cơ quan điều tra, thông báo nạn nhân liên quan đến vụ án, thậm chí nói rằng gói hàng của họ chứa ma túy.
Đối tượng yêu cầu nạn nhân ở một mình, giữ liên lạc qua điện thoại hoặc video, đồng thời gây áp lực tâm lý. Có trường hợp nạn nhân bị ép quay video giả cảnh bị bắt cóc rồi gửi cho gia đình để buộc chuyển tiền “chuộc người”. Nhiều vụ việc cho thấy nạn nhân bị thao túng tâm lý đến mức không tin cả công an thật khi lực lượng chức năng đến giải cứu, vì họ tin rằng người trong điện thoại mới là “công an thật”.
Ngoài ra, từ tháng 9 đến tháng 12/2025, tội phạm còn mạo danh nhà trường để tiếp cận sinh viên, yêu cầu chuyển tiền “phí hồ sơ” hoặc “phí thủ tục”. Nhiều vụ việc đã xảy ra tại các trường đại học lớn, với số tiền bị lừa lên tới hàng tỉ đồng, thậm chí có nạn nhân mất hơn 4 tỉ đồng.
Một hình thức khác rất nguy hiểm là thuê hoặc mượn tài khoản ngân hàng để chuyển tiền. Người cho mượn tài khoản dù không trực tiếp lừa đảo vẫn có thể bị xem là đồng phạm. Nếu số tiền liên quan lớn, hình phạt có thể lên tới 20 năm tù hoặc tù chung thân.
"Vì vậy, tuyệt đối không cho thuê, mượn tài khoản ngân hàng hoặc chuyển tiền hộ khi không rõ nguồn gốc", Đại úy Thịnh nói.
Người dùng là “mắt xích yếu” của an toàn tài chính số
Theo PGS.TS Nguyễn Thị Thu Trang (Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Văn Hiến), sự phát triển của kinh tế số khiến giao dịch tài chính dịch chuyển mạnh lên nền tảng công nghệ.
Dù mang lại nhiều tiện ích, môi trường số cũng kéo theo hàng loạt rủi ro. Điển hình như đánh cắp dữ liệu, lừa đảo trực tuyến hay tấn công công nghệ cao. Chỉ một thao tác bất cẩn, người dùng có thể mất toàn bộ tài sản tích lũy.
Bà Phạm Châu Loan (Phó trưởng Phòng Phát triển Kênh số và Đối tác, Ngân hàng Vietcombank) cho biết các hình thức thanh toán số đang ngày càng phổ biến. Người dùng Việt Nam hiện có thể thanh toán QR xuyên biên giới tại Thái Lan, Lào, Trung Quốc.
Tuy nhiên, công nghệ tiện lợi cũng đi kèm thách thức lớn về an ninh thông tin. Các hình thức lừa đảo ngày càng tinh vi, gây thiệt hại lớn cho người dân. Qua thực tế, người trẻ là nhóm dễ bị lợi dụng do giao dịch số thường xuyên nhưng thiếu cảnh giác.
Ngành ngân hàng đang triển khai nhiều giải pháp để thúc đẩy chuyển đổi số và đảm bảo an toàn giao dịch. Trước hết là việc hoàn thiện hành lang pháp lý.
Thời gian qua, các ngân hàng đã tăng cường nhiều biện pháp an toàn cho hệ thống thanh toán. Thông tin tài khoản được đối chiếu với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Hệ thống thẻ từ đang được chuyển hoàn toàn sang thẻ chip. Giao dịch từ 10 triệu đồng trở lên phải xác thực sinh trắc học để hạn chế rủi ro giả mạo.
"Phần lớn vụ lừa đảo xảy ra từ những điểm chạm bên ngoài hệ thống ngân hàng như cuộc gọi giả mạo, tin nhắn chứa mã độc. Người dùng là mắt xích quan trọng trong chuỗi an toàn của hệ sinh thái tài chính số", bà Loan nói.
Theo bà Loan, người dùng cần tuân thủ các nguyên tắc cơ bản để đảm bảo an toàn. Tuyệt đối không tiết lộ thông tin cá nhân, mật khẩu hay mã OTP cho bất kỳ ai. Chỉ sử dụng ứng dụng, website chính thức của ngân hàng và không cài đặt từ link lạ. Người dùng cũng cần chủ động kiểm chứng thông tin trước khi chuyển tiền.
“Chỉ khi mỗi cá nhân trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng bảo mật, chúng ta mới có thể tận dụng tối đa lợi ích của ngân hàng số mà vẫn đảm bảo an toàn tài chính”, bà Loan nhấn mạnh.
