TAND Tối cao vừa công bố 10 án lệ. Trong đó, có Án lệ số 80/2025 về việc tặng cho vé số của vợ, chồng.
Án lệ này do Vụ Pháp chế và Quản lý khoa học (TAND Tối cao) đề xuất.
Nguồn án lệ dựa trên Quyết định giám đốc thẩm số 148/2023/DS-GĐT ngày 9-8-2023 của Ủy ban Thẩm phán TAND Cấp cao tại TP.HCM về vụ án dân sự “Tranh chấp hợp đồng tặng cho tài sản” giữa nguyên đơn là bà D cùng 17 nguyên đơn khác với bị đơn là ông T.
Nội dung vụ án được chọn làm án lệ
Bà D làm công nhân lao động tại cơ sở do ông T làm chủ. Đầu giờ chiều ngày 7-1-2021, khi bà D cùng nhiều công nhân đang lao động thì ông T mua một số tờ vé số và đưa cho bà D 1 tờ vé số, mở thưởng cùng ngày và nói chiều nay nếu tờ vé số này trúng thì chia đều cho các công nhân có mặt trong ngày. Việc ông T đưa cho bà D tờ vé số có nhiều người chứng kiến.
Chiều cùng ngày, bà D nhờ ông X dò kết quả xổ số thì tờ vé số trúng giải đặc biệt trị giá 2 tỉ đồng. Bà D liền báo cho ông T biết. Ông T nói bà D đưa tờ vé số ra để ông T dò lại. Sau khi xác định đúng tờ vé số đã trúng thưởng, ông T cất tờ vé số vào túi áo rồi dặn đừng la om xòm, để ông lãnh thưởng dùm rồi chiều 28 Tết nghỉ làm, ông sẽ chia cho công nhân trong xưởng.
Vì ông T là chủ cơ sở nên bà D tin tưởng, không yêu cầu ông T trả lại tờ vé số. Đến ngày 28 Tết, ông T chỉ cho các công nhân tiền Tết, chứ không thực hiện lời hứa chia tiền vé số trúng thưởng.
Vì tờ vé số trúng giải đặc biệt trị giá 2 tỉ đồng, trừ thuế thu nhập phải còn lại thực lĩnh 1,8 tỉ đồng, trừ đi số tiền Tết mà 18 nguyên đơn đã nhận tổng cộng 183 triệu đồng thì ông T còn giữ của các nguyên đơn số tiền hơn 1,6 tỷ đồng. Nay các nguyên đơn khởi kiện, yêu cầu ông T trả chia đều mỗi nguyên đơn số tiền hơn 85 triệu đồng và lãi chậm trả.
Ông T thì thừa nhận ông có mua 1 tờ vé số. Do ông sử dụng điện thoại di động loại bàn phím thông thường, không thể vào mạng Internet để dò kết quả xổ số, nên cuối giờ chiều cùng ngày, ông đưa tờ vé số cho bà D nhờ dò kết quả qua điện thoại của ông X.
Sau khi phát hiện vé trúng giải đặc biệt, bà D mang lại trả cho ông tờ vé số. Ông không cho bà D tờ vé số nào mà là của ông nhờ bà D dò dùm. Sau khi lĩnh thưởng, ông đã cho mỗi công nhân một số tiền làm quà Tết, khi đó không ai thắc mắc gì về việc chia tiền thưởng của tờ vé số trúng giải đặc biệt. Do đó, ông không đồng ý với yêu cầu khởi kiện của các nguyên đơn.
Xử sơ thẩm ngày 15-8-2022, TAND huyện Long Hồ, tỉnh Vĩnh Long chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn; buộc ông T phải có nghĩa vụ trả cho nguyên đơn mỗi người hơn 42 triệu đồng. Không chấp nhận yêu cầu của nguyên đơn về tiền lãi.
Sau đó, cả nguyên đơn và bị đơn đều kháng cáo. VKSND huyện Long Hồ, tỉnh Vĩnh Long kháng nghị.
Xử phúc thẩm, TAND tỉnh Vĩnh Long sửa bản án sơ thẩm, chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn; buộc ông T phải có nghĩa vụ trả cho nguyên đơn mỗi người số tiền là hơn 85 triệu đồng, không chấp nhận yêu cầu của nguyên đơn về tiền lãi.
Ngày 9-2-2023, ông T có đơn đề nghị xem xét theo thủ tục giám đốc thẩm.
Ngày 25-5-2023, Viện trưởng VKSND Cấp cao tại TP.HCM kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm đề nghị hủy cả hai bản án để xét xử sơ thẩm lại.
Tuy nhiên, Hội đồng giám đốc thẩm TAND Cấp cao tại TP.HCM không chấp nhận kháng nghị này và giữ nguyên bản án phúc thẩm.
Lập luận của cấp giám đốc thẩm
Hội đồng giám đốc thẩm TAND Cấp cao tại TP.HCM cho rằng các nguyên đơn trình bày ông T có đưa cho bà D 1 tờ vé số và hứa nếu trúng thưởng sẽ chia cho tất cả công nhân có mặt tại xưởng. Ông T thì thừa nhận có đưa cho bà D tờ vé số nêu trên, nhưng không phải là cho bà D và các công nhân đi làm ngày hôm đó, mà chỉ là nhờ bà D dò kết quả.
Cho dù giao dịch giữa ông T và bà D là hợp đồng tặng cho tài sản quy định tại Điều 466 BLDS hay hợp đồng gửi giữ tài sản quy định tại Điều 559 BLDS thì pháp luật cũng không quy định bắt buộc phải lập thành văn bản.
Do đó, về hình thức thì việc hai bên giao kết bằng lời nói là không vi phạm quy định về hình thức của hợp đồng. Do giao dịch giữa ông T và bà D không có tài liệu, chứng cứ thể hiện mà chỉ thông qua hình thức lời nói, nên cần căn cứ vào các chứng cứ khác để xác định sự thật khách quan của vụ án.
Mặc dù ông T không thừa nhận lời trình bày của các nguyên đơn, nhưng quá trình giải quyết vụ án đã xác định được sau khi xảy ra sự kiện trúng thưởng vé số thì ông T đã tự ý cho thay thế và di dời vị trí camera quan sát diễn biến công việc thường ngày ở xưởng. Đồng thời, ông T cũng không trực tiếp mà giao cho người khác đi lĩnh thưởng, sau đó lại có lời khai mâu thuẫn về địa điểm lĩnh thưởng.
Đến khi cho các công nhân nghỉ Tết, ông T đã cho các công nhân tiền thưởng Tết mỗi người từ 5 triệu đồng đến 20 triệu đồng, trong khi các nguyên đơn đều khẳng định hằng năm ông T chỉ thưởng Tết cho mỗi công nhân khoảng 1 tuần lương.
Tại phiên tòa sơ thẩm, phía nguyên đơn yêu cầu ông T trả thêm cho mỗi nguyên đơn 50 triệu đồng, nhưng ông T chỉ đồng ý trả thêm cho các nguyên đơn tổng cộng 200 triệu đồng. Ông T không giải thích được lý do ông thay mới và đổi vị trí camera quan sát, lý do ông đưa tờ vé số cho người khác đi lĩnh thưởng, lý do ông và người đại diện khai mâu thuẫn về địa điểm lĩnh thưởng.
Điều này chứng tỏ ông T muốn che giấu việc trúng thưởng tờ vé số đã đưa cho bà D. Bên cạnh đó, việc ông T cho các công nhân tiền Tết nhiều hơn rất nhiều so với hằng năm và tại phiên tòa sơ thẩm ông T còn đồng ý cho các nguyên đơn thêm 200 triệu đồng là điều không bình thường.
Do đó, tòa án cấp sơ thẩm, cấp phúc thẩm nhận định ông T đã cho chung bà D và các công nhân có đi làm tại xưởng tờ vé số, đồng thời ra điều kiện là nếu tờ vé số trúng thưởng thì chia đều cho tất cả các công nhân có mặt là có cơ sở.
Do giao dịch giữa ông T và bà D chỉ giao kết bằng lời nói, nên việc kháng nghị giám đốc thẩm nhận định cho rằng các nguyên đơn không đưa ra được chứng cứ chứng minh là không phù hợp với thực tế…
Các nguyên đơn đều xác định do ông T hứa sẽ chia thưởng khi nghỉ Tết nên các nguyên đơn thống nhất chờ và thực tế đến ngày 28 Tết đã được ông T chia một phần tiền (hơn 1 tháng sau khi ông T lĩnh thưởng).
Qua thời gian nghỉ Tết, các nguyên đơn có đòi ông T trả thêm tiền nhưng ông T không trả nên việc các nguyên đơn khởi kiện sau hơn 2 tháng kể từ khi tờ vé số trúng thưởng không phải điều bất thường như kháng nghị giám đốc thẩm đặt ra.
Cho tờ vé số chưa trúng thưởng không cần xin ý kiến vợ
Theo hội đồng giám đốc thẩm, tại thời điểm ông T cho bà D và các công nhân tờ vé số thì mệnh giá tờ vé số chỉ là 10.000 đồng, so với chi phí tiêu dùng hàng ngày thì có giá trị không đáng kể, nên ông T có thể tự ý định đoạt mà không cần phải có sự đồng ý của vợ ông T.
Vì không thuộc một trong các trường hợp quy định tại Điều 35 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, nên kháng nghị giám đốc thẩm cho rằng ông T chỉ có quyền định đoạt 50% giá trị tờ vé số trúng thưởng là xác định không chính xác đối tượng của hợp đồng.
Trong vụ án này, phải xác định đối tượng của hợp đồng tặng cho tài sản giữa ông T và các nguyên đơn là tờ vé số chưa mở thưởng chứ không phải là tờ vé số trúng thưởng.
Khi tờ vé số trúng thưởng, nếu bà D vẫn là người cầm giữ thì bà D có nghĩa vụ lĩnh thưởng và chia đều cho các nguyên đơn theo điều kiện đã giao kết với ông T. Nhưng do ông T đã cầm lại tờ vé số, đã lĩnh thưởng thì ông T phải có trách nhiệm hoàn trả lại số tiền trúng thưởng của tờ vé số cho các nguyên đơn, như tòa án cấp phúc thẩm đã quyết định là đúng.
Khái quát Án lệ số 80/2025
Tình huống án lệ: Một bên vợ, chồng tặng cho tài sản là tờ vé số chưa mở thưởng cho người khác, người nhận vé số không biết hoặc không buộc phải biết vé số được tặng cho là tài sản chung hay tài sản riêng của vợ, chồng. Sau đó, tờ vé số này trúng thưởng.
Giải pháp pháp lý: Trường hợp này, tòa án phải xác định tờ vé số chưa mở thưởng được tặng cho là động sản không phải đăng ký quyền sở hữu và việc tặng cho tài sản không cần sự đồng ý của người vợ hoặc chồng của người tặng cho.
