Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa góp ý dự thảo thông tư ban hành danh mục sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro trung bình và cao thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công Thương.
Bất hợp lý khi xếp thuốc nổ có mức độ rủi ro thấp hơn sữa, bia
Theo VCCI, đối chiếu với bản thuyết minh danh mục, việc phân loại sản phẩm có mức độ rủi ro trung bình và cao đang bộc lộ một số vấn đề.
Trước tiên, danh mục thiếu các bằng chứng khoa học và dữ liệu thực tiễn trong việc xác định mức độ rủi ro các loại hàng hóa. Về tính tương quan giữa các nhóm hàng hóa, theo phân loại của dự thảo cũng như giải trình, các loại hàng hóa tiêu dùng phổ thông được xếp vào rủi ro cao. Trong khi đó, nhóm có khả năng gây mất an toàn trực tiếp như thuốc nổ lại xếp ở mức rủi ro trung bình.
Điều này làm giảm tính logic của toàn bộ hệ thống phân loại, khiến cho việc xác định mức độ rủi ro trở nên chưa rõ ràng về tiêu chí, nguyên tắc xác định.
Cụ thể, dự thảo xếp các nhóm sản phẩm sữa dạng lỏng, sữa dạng bột, sữa lên men, phomat, chất béo từ sữa vào nhóm rủi ro cao. Sữa chế biến không chứa cacao, dầu thực vật và đồ uống không cồn cũng chịu mức phân loại này.
Doanh nghiệp đánh giá điều này chưa phù hợp với Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa và Nghị định 37/2026/NĐ-CP.
Theo VCCI, các sản phẩm này được sản xuất theo quy trình công nghiệp khép kín, công nghệ tiệt trùng và hệ thống quản lý HACCP, ISO. Khả năng kiểm soát chất lượng trong chuỗi sản xuất và lưu thông là rất cao, do đó xác suất phát sinh sự cố ở điều kiện thông thường là rất thấp.
Bên cạnh đó, thực tế nhiều năm qua cho thấy các vụ ngộ độc quy mô lớn chủ yếu từ thực phẩm tươi sống hoặc đường phố. Các sự cố diện rộng gần như không xảy ra với nhóm thực phẩm chế biến, đóng gói ổn định kể trên.
Như vậy, dự thảo đang đánh đồng toàn bộ nhóm thực phẩm với hàng hóa rủi ro cao, chưa phản ánh đúng sự khác biệt giữa thực phẩm tươi sống, dễ hư hỏng với các sản phẩm chế biến công nghiệp ổn định có nhiều cơ chế kiểm soát nội tại.
Ngoài ra, cách tiếp cận phân loại tại dự thảo chưa phù hợp với Codex Alimentarius (Bộ tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế). Hướng đi này cũng chưa tương thích với thông lệ quản lý của EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản và Trung Quốc.
Không quốc gia nào mặc định xếp bia vào nhóm thực phẩm nguy hiểm
Tương tự, dự thảo phân loại bia và đồ uống có cồn vào nhóm rủi ro cao chưa đúng phương pháp đánh giá định lượng. Cách làm này chưa tương thích với thông lệ quốc tế về an toàn thực phẩm.
Theo các doanh nghiệp, bia là sản phẩm có mức độ rủi ro vi sinh nội tại rất thấp. Quy trình sản xuất bia công nghiệp hiện được tiêu chuẩn hóa cao, khép kín và kiểm soát chặt chẽ nguyên liệu. Do đó, khả năng phát sinh mối nguy trong điều kiện lưu thông thông thường được đánh giá là thấp.
Mặt khác, theo giải trình của Bộ Công Thương khi xây dựng QCVN đối với đồ uống có cồn năm 2026, bia đóng chai/lon đã qua thanh trùng gần như không phát sinh vi khuẩn gây hại trong suốt thời hạn lưu thông.
Đáng chú ý, không có thông lệ quốc tế nào mặc định xếp bia vào nhóm thực phẩm rủi ro cao tương đương với các hàng hóa nguy hiểm đặc biệt như hóa chất nguy hiểm, tiền chất thuốc nổ hoặc vật liệu nổ. Tại EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản và Trung Quốc, bia được quản lý như thực phẩm chế biến ổn định và không bị mặc định phân loại vào nhóm rủi ro cao.
Hơn nữa, việc chuyển sữa, bia... vào nhóm hàng hóa rủi ro cao sẽ làm phát sinh thủ tục hành chính, thay đổi cơ chế từ tự công bố sang kiểm soát chặt hơn, gây tốn kém chi phí. Điều này cũng có nguy cơ gây chồng chéo quy định, chưa phù hợp chủ trương cắt giảm thủ tục và tăng cường hậu kiểm của Chính phủ.
Từ những phân tích trên, các doanh nghiệp đề nghị cơ quan soạn thảo loại bỏ các sản phẩm này khỏi danh mục hàng hóa rủi ro trung bình và rủi ro cao, tiếp tục áp dụng cơ chế tự công bố như hiện hành.
Việc phân loại rủi ro cần thực hiện theo từng sản phẩm cụ thể trên cơ sở đánh giá định lượng và có cơ sở khoa học, phù hợp với Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa, Nghị định 37/2026/NĐ-CP và Codex Alimentarius.
