Bộ Tư pháp vừa công bố Hồ sơ thẩm định chính sách của Luật Luật sư (sửa đổi). Theo Tờ trình (gửi thẩm định) của Bộ Tư pháp, Luật Luật sư sửa đổi tập trung vào ba nhóm chính sách lớn.
Luật sư tập sự có nhiều cơ hội thực hành nghề nghiệp hơn
Một trong những nội dung chính sách lớn nêu trên là các quy định nhằm nâng cao chất lượng luật sư. Theo đó, cơ quan soạn thảo dự kiến sửa đổi quy trình trở thành luật sư từ khâu gia nhập Đoàn Luật sư, tập sự hành nghề, tổ chức kỳ thi quốc gia (kỳ thi luật sư để cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư), cắt giảm tối đa các bước, quy trình, thủ tục trở thành luật sư. Người muốn tập sự hành nghề luật sư sẽ đăng ký gia nhập một Đoàn Luật sư với tư cách luật sư tập sự, do Đoàn Luật sư quản lý thay vì quy định việc gia nhập Đoàn luật sư sau khi được cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư như hiện nay.
Đồng thời, dự kiến sửa đổi các quyền và nghĩa vụ của luật sư tập sự để họ có nhiều cơ hội thực hành nghề hơn trong thực tế (được trợ giúp pháp lý, tư vấn pháp luật, đại diện ngoài tố tụng, tham gia tố tụng tại Tòa án cấp khu vực hoặc vụ án hình sự có khung hình phạt đến 7 năm và dịch vụ pháp lý khác theo sự phân công của luật sư hướng dẫn và được khách hàng đồng ý).
Đáng chú ý, cơ quan chủ trì đề xuất sẽ bỏ quy định về miễn đào tạo nghề luật sư, rà soát và quy định các đối tượng được miễn đào tạo nghề hiện nay phải tham dự khóa đào tạo nghề luật sự 06 tháng (được giảm thời gian đào tạo từ 12 tháng xuống 06 tháng so với các đối tượng khác) để bảo đảm đồng bộ, thống nhất về chính sách trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp.
Người được giảm thời gian đào tạo phải có thời gian giữ ngạch, bậc, chức danh từ đủ 05 năm trở lên và có thể được xem xét miễn, giảm thời gian tập sự hành nghề luật sư, miễn tham dự kỳ thi luật sư để cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư. Thời gian đào tạo 06 tháng sẽ tập trung đào tạo về nhận thức chính trị, đạo đức nghề nghiệp và kỹ năng đặc thù của luật sư; bổ sung đối tượng được giảm thời gian đào tạo đối với chấp hành viên, thanh tra viên, kiểm tra viên trong lĩnh vực pháp luật; đồng thời rà soát các đối tượng được miễn, giảm thời gian tập sự hành nghề luật sư để đảm bảo đồng bộ, thống nhất về chính sách trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp.
Theo đánh giá của Bộ Tư pháp, việc quy định chế định "luật sư tập sự" và đăng ký gia nhập Đoàn Luật sư ngay từ đầu sẽ giúp quản lý chặt chẽ hơn thời gian tập sự, giúp luật sư tập sự có cơ hội cọ xát với nghề, thông qua quá trình tập sự giúp luật sư tập sự nhận thức đầy đủ hơn về nghề luật sư và rèn luyện về đạo đức, ứng xử nghề nghiệp luật sư.
Về vấn đề miễn đào tạo nghề luật sư, miễn, giảm thời gian tập sự hành nghề luật sư, Bộ Tư pháp cho rằng quy định tại Điều 13, Điều 16 của Luật hiện hành còn đơn giản, chưa phù hợp với yêu cầu nâng cao chất lượng cung cấp dịch vụ pháp lý. Mặc dù các trường hợp như người đã từng là thẩm phán, kiểm sát viên... có kinh nghiệm, kiến thức về pháp luật, chuyên môn trong quá trình công tác nhưng kỹ năng hành nghề luật sư, trách nhiệm, đạo đức ứng xử nghề nghiệp, bản lĩnh chính trị luật sư có đặc thù riêng.
Các bộ, ngành nói gì?
Nêu ý kiến về đề xuất của Bộ Tư pháp, một số cơ quan, đơn vị như Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị, Bộ Quốc phòng, UBND tỉnh Tây Ninh, Sở Tư pháp TP Cần Thơ… đề nghị giữ nguyên quy định về miễn đào tạo nghề luật sư. Đồng thời bổ sung người đã từng là trợ giúp viên pháp lý và cán bộ, công chức ngành tư pháp (thực hiện công tác quản lý nhà nước liên quan đến pháp luật, có thời gian công tác đủ 05 năm trở lên) được giảm hoặc miễn tập sự hành nghề luật sư.
Trong khi đó, Đoàn Luật sư TP.HCM, Đoàn ĐBQH tỉnh Tây Ninh, Sở Tư pháp TP.HCM đề xuất phân loại theo đối tượng.
Chỉ có thẩm phán, kiểm sát viên, giáo sư và phó giáo sư ngành luật, tiến sĩ luật mới được miễn đào tạo nghề luật sư và miễn tập sự hành nghề luật sư.
Đối với thẩm phán và kiểm sát viên phải có thêm các điều kiện sau thì mới được miễn đào tạo nghề:
(i) Đã có thời gian công tác thẩm phán, kiểm sát viên liên tục ít nhất 5 năm (một nhiệm kỳ);
(ii)Thời gian từ lúc nghỉ làm thẩm phán, kiểm sát viên đến lúc gia nhập Đoàn luật sư ít nhất 02 năm (nhằm hạn chế sử dụng các mối quan hệ khi còn đương chức).
Đối với các chức danh khác đều phải qua đào tạo nghề luật sư và tập sự hành nghề luật sư. Không đặt vấn đề miễn, giảm thời gian đào tạo hoặc thời gian tập sự.
Trong khi đó, Đoàn Luật sư TP Hà Nội đề nghị bỏ quy định về miễn đào tạo đối với mọi đối tượng để chuẩn hóa chất lượng đầu vào như đề xuất của Bộ Tư pháp.
Còn liên quan đến vấn đề luật sư tập sự, UBND tỉnh Tây Ninh, Đoàn Luật sư tỉnh Bắc Ninh, Đoàn ĐBQH tỉnh Tây Ninh, Đoàn ĐBQH TP.HCM đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định về phạm vi hành nghề của luật sư tập sự theo hướng: luật sư tập sự được thực hiện các công việc trợ giúp pháp lý, tư vấn pháp luật, đại diện ngoài tố tụng, cho phép luật sư tập sự được tham gia tố tụng tại Tòa án cấp khu vực hoặc các vụ án hình sự có khung hình phạt đến 15 năm tù (Bộ Tư pháp đề xuất "đến 7 năm tù") dưới sự giám sát của luật sư hướng dẫn.
Ngoài ra, đối với hoạt động tham gia tố tụng, cần có quy định cụ thể và thống nhất với pháp luật tố tụng để bảo đảm quyền lợi của khách hàng và tránh vướng mắc.
Giảng viên luật làm luật sư: Hợp lý không?
Một trong những điểm mới trong định hướng chính sách khi sửa Luật Luật sư được Bộ Tư pháp đưa ra đó là quy định viên chức giảng dạy tại các cơ sở đào tạo về pháp luật có thể trở thành luật sư khi bảo đảm một số điều kiện nhất định như không ảnh hưởng đến công việc, thời gian công tác, không phải người đứng đầu cơ sở đào tạo...
Nêu quan điểm, Cục Kiểm tra văn bản và Tổ chức thi hành pháp luật, Bộ Nội vụ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng tại phần các giải pháp thực hiện chính sách chưa có giải pháp nào có quy định bổ sung về điều kiện quy định viên chức có thể hành nghề luật sư. Do đó, cần đánh giá kỹ lưỡng về điều kiện, phạm vi hoạt động và chế độ quản lý.
Sở Tư pháp TP.HCM thì cho rằng việc bổ sung quy định cho phép viên chức giảng dạy tại các cơ sở đào tạo pháp luật có thể trở thành luật sư là chưa thực sự phù hợp. Viên chức là người làm việc theo chế độ hợp đồng trong trong đơn vị sự nghiệp công lập, chịu sự quản lý hành chính của đơn vị sử dụng và cơ quan chủ quản, đồng thời phải tuân thủ các quy định về nghĩa vụ, kỷ luật theo pháp luật về viên chức.
Trong khi đó, luật sư hành nghề độc lập, cung cấp dịch vụ pháp lý trên cơ sở hợp đồng với khách hàng, tự chịu trách nhiệm nghề nghiệp và phải bảo đảm tính độc lập, trung thực. Hai vị thế pháp lý này có sự khác biệt cơ bản về cơ chế quản lý, trách nhiệm và tính độc lập.
Do đó, nếu mở rộng đối tượng viên chức được hành nghề luật sư thì cần cân nhắc kỹ lưỡng, đánh giá đầy đủ nguy cơ xung đột nghĩa vụ và đảm bảo không làm ảnh hưởng đến nguyên tắc độc lập của nghề luật sư.
Phản hồi ý kiến của Sở Tư pháp TP.HCM, Bộ Tư pháp cho rằng cần giữ nguyên như hồ sơ chính sách để thể chế hóa tinh thần của Nghị quyết số 66. Dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi) và các văn bản hướng dẫn thi hành sẽ quy định cụ thể tiêu chuẩn, quyền và nghĩa vụ, việc hành nghề, cơ chế quản lý đối với luật sư và viên chức...
