Nhu cầu đổi tiền mới tăng cao dịp Tết cũng là lúc các dịch vụ đổi tiền trái phép hoạt động rầm rộ trên mạng xã hội. Đằng sau sự tiện lợi là những cái bẫy lừa đảo và rủi ro pháp lý nghiêm trọng mà người có nhu cầu đổi tiền lì xì cần đặc biệt cảnh giác.
Đủ mệnh giá, đủ mức phí
Chỉ cần tìm kiếm các từ khóa như “đổi tiền lẻ”, “đổi tiền mới” trên mạng xã hội, người dùng dễ dàng tiếp cận hàng loạt hội nhóm, tài khoản cá nhân chào mời dịch vụ đổi tiền với nhiều mệnh giá khác nhau. Các bài đăng thường kèm theo quảng cáo “tiền mới 100%”, “ship tận nơi”, “nhận đổi số lượng lớn”.
Mức phí đổi tiền được rao khá đa dạng, tùy theo mệnh giá và thời điểm. Theo ghi nhận của phóng viên, tiền mệnh giá 1.000 đồng có mức phí hơn 10%, tiền 20.000 đồng dao động khoảng 3%-5%, còn tiền mệnh giá 100.000 đồng khoảng 5%-6%. Đối với “tiền lướt” - tức tiền đã qua sử dụng nhưng còn khá mới, mức phí được tính theo chất lượng (mới 90%, mới 95%). Một số người nhận đổi tiền cho biết mức phí sẽ tăng dần khi càng cận Tết do nhu cầu lớn, không có mức giá cố định.
Anh PĐC (phường Cầu Kiều, TP.HCM) cho biết có nhu cầu đổi tiền lẻ để lì xì nhưng do không có thời gian nên tìm đến các dịch vụ trên mạng xã hội. Khi liên hệ một tài khoản tên TT để tham khảo, anh được báo mức phí đổi tiền theo từng mệnh giá, dao động từ 30.000 - 70.000 đồng cho mỗi 1 triệu đồng tiền đổi, tùy loại mệnh giá.
Anh C cũng cho biết người nhận đổi tiền còn đề nghị chuyển khoản trước 50% giá trị, số còn lại sẽ thanh toán sau khi nhận tiền. “Thấy mức giá không hợp lý và lo ngại rủi ro lừa đảo nên tôi đã từ chối giao dịch” - anh C cho biết.
Cẩn trọng với những rủi ro
ThS Đặng Trần Kha, Khoa Luật, Trường Đại học Hùng Vương TP.HCM, cho biết Điều 17 Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam 2010 quy định Ngân hàng Nhà nước là cơ quan duy nhất phát hành tiền giấy và tiền kim loại của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam.
Hoạt động đổi tiền mới, tiền lẻ có liên quan trực tiếp đến lưu thông tiền tệ, do đó pháp luật không cho phép cá nhân, tổ chức tự ý kinh doanh dịch vụ đổi tiền để thu phí. Vì vậy, việc trao đổi tiền mới, tiền lẻ trên mạng xã hội dưới bất kỳ hình thức nào nhằm hưởng chênh lệch là hành vi trái quy định pháp luật.
Bên cạnh đó, việc đổi tiền mới, tiền còn đủ tiêu chuẩn lưu thông nhằm mục đích kiếm lời là hành vi trái pháp luật. Đa số, việc đổi tiền lì xì dịp Tết thường nhắm đến tiền mới, tiền mệnh giá nhỏ vẫn đang lưu thông bình thường, không thuộc trường hợp được phép thu đổi theo Thông tư 25/2013/TT-NHNN.
Theo quy định tại Điều 30 Nghị định 88/2019, hành vi đổi tiền không đúng quy định, thu phí đổi tiền trái phép có thể bị phạt tiền từ 20-40 triệu đồng đối với cá nhân, mức phạt gấp đôi đối với tổ chức. Đồng thời buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp thu được.
Trường hợp lợi dụng việc đổi tiền để chiếm đoạt tài sản, người thực hiện còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 174 Bộ luật Hình sự năm 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2017).
"Trường hợp người dân bị lừa khi đổi tiền mới, tiền lẻ qua mạng xã hội, trước hết cần chủ động lưu giữ toàn bộ chứng cứ liên quan như nội dung tin nhắn, tài khoản mạng xã hội, số điện thoại liên hệ, thông tin giao dịch và chứng từ chuyển khoản. Trên cơ sở đó, người bị hại có thể trình báo công an để được xem xét, xử lý theo quy định của pháp luật.
Bên cạnh đó, người dân cũng có thể phản ánh, tố giác hành vi vi phạm đến các cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền nhằm kịp thời ngăn chặn các hành vi tương tự, nhất là trong giai đoạn cao điểm trước và sau Tết Nguyên đán" - ThS Đặng Trần Kha nói.
Những chiêu lừa tinh vi
Cổng thông tin điện tử Công an tỉnh Hưng Yên cảnh báo, vào thời điểm cuối năm, khi nhu cầu đổi tiền mới, tiền lẻ tăng cao, các đối tượng xấu thường lợi dụng mạng xã hội đăng tải các bài viết đổi tiền với mức phí “rẻ” nhưng thực chất nhằm lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Phương thức, thủ đoạn chính của các đối tượng là sử dụng tài khoản mạng xã hội đăng tải các bài viết, hình ảnh, video với số lượng tiền mặt lớn gồm nhiều mệnh giá khác nhau kèm theo nội dung tư vấn, lôi kéo người dân đổi tiền với chi phí thấp, ưu đãi khi đổi số lượng nhiều… Những lần trao đổi đầu tiến hành rất thuận lợi để tạo lòng tin và kích thích người dân gom tiền đổi giúp người thân số lượng lớn với ưu đãi phí thấp hơn; sau đó lừa đảo tiền cọc hay lừa đảo dưới hình thức trao đổi các loại tiền giả.
Công an tỉnh Hưng Yên khuyến cáo người dân cảnh giác với các thủ đoạn lừa đảo “đổi tiền mới, tiền lẻ” trên không gian mạng; đồng thời tuyên truyền cho người thân, bạn bè biết các thủ đoạn lừa đảo trên để nâng cao cảnh giác. Khi phát hiện các trường hợp có dấu hiệu lừa đảo như trên phải báo ngay cho cơ quan chức năng để có biện pháp phòng ngừa, xử lý kịp thời.
Cùng nội dung cảnh báo này, Trang thông tin điện tử Công an tỉnh Lâm Đồng cũng nêu rõ pháp luật không có quy định cho phép cá nhân hoặc tổ chức tự phát thực hiện việc đổi tiền mới, tiền lẻ để thu phí chênh lệch.
Bên cạnh đó, hoạt động đổi tiền mới, tiền lẻ chủ yếu được thực hiện trên môi trường mạng nên tiềm ẩn nhiều nguy cơ như: nhận tiền không đủ số lượng, không đúng chất lượng như cam kết, thậm chí có trường hợp nhận phải tiền giả. Đã ghi nhận tình trạng khách hàng sau khi chuyển tiền đặt cọc thì bị các đối tượng chặn liên lạc, chiếm đoạt tài sản.
Do đó, cơ quan Công an khuyến cáo người dân cần nâng cao cảnh giác, không sử dụng các dịch vụ đổi tiền mới, tiền lẻ qua mạng xã hội trong dịp Tết Nguyên đán. Người dân nên ưu tiên đổi tiền tại các ngân hàng, tổ chức tín dụng theo đúng quy định của pháp luật.
