Như PLO đã đưa tin, mới đây Công an TP.HCM đã khởi tố, bắt tạm giam Huỳnh Văn Trường (47 tuổi, ngụ TP Cần Thơ) để điều tra hành vi vi phạm quy định về an toàn thực phẩm. Qua kiểm tra một cơ sở sơ chế tại phường Bình Đông (quận 8 cũ), lực lượng chức năng phát hiện hơn 3 tấn thịt ốc bươu được ngâm trong Natri Silicate - hóa chất công nghiệp bị cấm sử dụng trong thực phẩm.
Cùng thời điểm, dư luận cũng xôn xao trước phản ánh Công ty TNHH Thương mại An Phước Thắng SG (Sago Food) – đơn vị cung cấp suất ăn cho nhiều trường học tại TP.HCM - bị tố sử dụng thịt hết hạn trong chế biến.
Sau đó, nhiều trường đã tạm ngừng hợp tác, dừng tổ chức ăn bán trú; Sở GD&ĐT TP.HCM yêu cầu các cơ sở giáo dục ngưng sử dụng dịch vụ của những đơn vị đang bị phản ánh.
Hai vụ việc nói trên chỉ là lát cắt trong bức tranh đáng lo về thực phẩm bẩn. Trước đó, không ít vụ việc đã gây hậu quả nghiêm trọng, thậm chí xảy ra ngộ độc trong trường học, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của học sinh.
Điều đó không chỉ khiến người tiêu dùng hoang mang mà còn đặt ra hàng loạt câu hỏi về hiệu quả quản lý an toàn thực phẩm nhất là khi vi phạm kéo dài, quy mô lớn và liên quan trực tiếp đến bữa ăn học đường.
Nhiều bạn đọc đề nghị cần siết chặt kiểm soát, làm rõ trách nhiệm liên đới và xử lý nghiêm các hành vi vì lợi nhuận mà “đầu độc” sức khỏe cộng đồng.
Bữa ăn học đường không phó mặc
Theo dõi các vụ việc gần đây, chị Huỳnh Hải Yến (ngụ TP.HCM), một phụ huynh có con học tiểu học, bày tỏ sự bức xúc khi những hành vi vi phạm lại diễn ra trong thời gian dài mà không bị phát hiện sớm. Chị cho rằng việc hàng ngàn tấn thực phẩm bẩn được tuồn ra thị trường không chỉ là lỗi của một cá nhân hay doanh nghiệp, mà còn cho thấy những “lỗ hổng” trong khâu kiểm tra, giám sát.
“Nếu không có đợt kiểm tra đột xuất thì không biết người dân còn phải ăn những gì. Con nít ở trường ăn mỗi ngày, phụ huynh rất lo lắng. Bên cạnh đó, cần siết điều kiện cấp và duy trì giấy phép an toàn thực phẩm theo hướng đánh giá định kỳ; doanh nghiệp vi phạm hoặc có nguy cơ cao phải đưa vào diện giám sát đặc biệt, thậm chí tạm ngưng hoạt động.
Đồng thời, cần làm rõ trách nhiệm liên đới của cơ quan quản lý, đơn vị cấp phép và chính quyền địa phương, bởi nếu kiểm tra, giám sát được thực hiện đầy đủ thì khó để sai phạm kéo dài nhiều năm” - chị Yến nói.
Từ góc nhìn của người trong ngành giáo dục, cô Hồ Yến, giáo viên một trường mầm non tại TP.HCM, cho biết mỗi vụ việc liên quan đến suất ăn bán trú đều khiến giáo viên chịu áp lực rất lớn.
Theo cô, nhà trường luôn mong muốn đảm bảo bữa ăn an toàn cho học sinh nhưng lại phụ thuộc nhiều vào đơn vị cung cấp.
“Giáo viên không có chuyên môn sâu về kiểm định thực phẩm. Nếu doanh nghiệp gian dối, dùng nguyên liệu kém chất lượng thì rất khó phát hiện bằng mắt thường” - cô Yến chia sẻ.
Trong khi đó, anh Văn Khánh (ngụ TP.HCM) - một phụ huynh có con học bán trú, cho rằng cần thay đổi cách quản lý theo hướng minh bạch và chủ động hơn.
Theo anh, ngoài việc kiểm tra định kỳ, cần có cơ chế giám sát độc lập, công khai kết quả để phụ huynh được biết và cùng tham gia giám sát.
“Bữa ăn học đường không chỉ là chuyện no hay đói, mà là sức khỏe lâu dài của cả một thế hệ. Chỉ cần một lần lơ là là hậu quả rất lớn” - anh Khánh nhấn mạnh.
Chị Nguyễn Huỳnh Mỹ Duyên (ngụ TP.HCM) cũng đề xuất cần xây dựng cơ chế giám sát an toàn thực phẩm theo hướng đa tầng, thay vì chỉ trông chờ vào các đợt kiểm tra định kỳ của cơ quan chức năng.
Với các đơn vị cung cấp suất ăn học đường, cần bắt buộc công khai nguồn gốc nguyên liệu, quy trình chế biến, kết quả kiểm nghiệm định kỳ trên cổng thông tin của trường hoặc gửi trực tiếp cho phụ huynh.
“Song song đó, nên cho phép phụ huynh, ban đại diện cha mẹ học sinh tham gia giám sát đột xuất, lấy mẫu ngẫu nhiên khi có nghi ngờ. Khi mọi khâu đều được soi chiếu công khai, doanh nghiệp khó có thể gian dối” - chị Duyên nêu quan điểm.
Siết từ gốc đến ngọn để chặn thực phẩm bẩn
Dưới góc độ pháp lý, Luật sư Hoàng Thị Hồng Lĩnh, Đoàn Luật sư TP.HCM, cho biết Luật An toàn thực phẩm, Nghị định 115/2018 về việc quy định xử phạt vi phạm hành chính về an toàn thực phẩm, Bộ luật Hình sự và Bộ luật Dân sự đã thiết lập khung pháp lý tương đối đầy đủ về điều kiện sản xuất, kinh doanh thực phẩm, cơ chế kiểm tra, kiểm định, cũng như các chế tài xử phạt hành chính, truy cứu trách nhiệm hình sự và nghĩa vụ bồi thường thiệt hại. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy hiệu quả thực thi pháp luật còn hạn chế.
Việc nhiều vụ vi phạm nghiêm trọng chỉ bị phát hiện sau thời gian dài đã khiến người dân bức xúc và lo ngại về tính răn đe của pháp luật cũng như khả năng kiểm soát của cơ quan chức năng.
Theo LS Lĩnh, sai phạm không chỉ xuất phát từ cá nhân hoặc doanh nghiệp trực tiếp sản xuất, kinh doanh vì ham lợi nhuận mà bất chấp đạo đức và pháp lý kinh doanh, mà còn liên quan đến các khâu cấp phép, kiểm tra, hậu kiểm và giám sát của cơ quan chức năng. Do đó, cần phải xem xét trách nhiệm liên đới của các cơ quan chức năng.
Nguyên tắc quản lý an toàn thực phẩm là phải dựa trên các quy chuẩn kỹ thuật do Nhà nước ban hành, quản lý xuyên suốt toàn bộ quá trình sản xuất, kinh doanh, đồng thời phải phối hợp liên ngành chặt chẽ.
Nếu hoạt động kiểm tra đầu vào, hậu kiểm, thanh tra định kỳ và giám sát địa bàn được thực hiện nghiêm túc, thường xuyên, thì rất khó để các hành vi vi phạm quy mô lớn tồn tại mà không bị phát hiện.
Do đó, luật sư đề xuất cần siết chặt điều kiện cấp và duy trì giấy phép an toàn thực phẩm, áp dụng cơ chế phân loại rủi ro để giám sát đặc biệt các doanh nghiệp/cá nhân kinh doanh có lịch sử vi phạm, đối với cá nhân, tổ chức kinh doanh thực phẩm.
Mức xử phạt cũng cần được xem xét điều chỉnh theo hướng tăng mạnh tính răn đe, gắn với doanh thu, lợi nhuận bất chính, thậm chí cấm kinh doanh vĩnh viễn đối với hành vi vi phạm nghiêm trọng (hiện nay luật vẫn chỉ đang xử phạt đình chỉ kinh doanh có thời hạn).
Đối với bữa ăn học đường liên quan trực tiếp đến sức khỏe trẻ em, cần bổ sung cơ chế kiểm tra định kỳ bắt buộc và công khai: nguồn gốc nguyên liệu, kết quả kiểm nghiệm và danh sách nhà cung cấp đủ điều kiện. Đồng thời, nên tạo điều kiện để phụ huynh và ban đại diện cha mẹ học sinh tham gia giám sát, lấy mẫu kiểm định đột xuất nhằm tăng tính minh bạch.
Đối với cơ quan quản lý Nhà nước: tăng cường công tác hậu kiểm, vừa qua Bộ Y tế chỉ đạo thực hiện hậu kiểm đối với trách nhiệm quản lý Nhà nước theo Kế hoạch 11/KH-BCĐTƯATTP của Ban chỉ đạo Liên ngành Trung ương về An toàn thực phẩm ban hành năm 2025. Xem xét xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu về an toàn thực phẩm, liên thông kết quả cấp phép, kiểm tra, xử lý vi phạm trên phạm vi toàn quốc, làm cơ sở cho việc giám sát liên ngành và truy cứu trách nhiệm.
"Chỉ khi trách nhiệm quản lý nhà nước được đặt dưới cơ chế kiểm soát chặt chẽ và chế tài nghiêm khắc, công tác bảo đảm an toàn thực phẩm mới thực sự hiệu quả. Việc xử lý nghiêm cơ quan và cá nhân vi phạm không chỉ nhằm xử phạt, mà còn để khôi phục niềm tin xã hội và bảo vệ sức khỏe người dân", Luật sư Linh nêu quan điểm.
Điều 3 Nghị định 115/2018, sửa đổi bởi Khoản 2 Điều 1 Nghị định 124/2021/NĐ-CP, quy định mức phạt tiền tối đa về an toàn thực phẩm là 100 triệu đồng đối với cá nhân và 200 triệu đồng đối với tổ chức.
Riêng một số trường hợp như hành vi sử dụng nguyên liệu đã quá thời hạn sử dụng hoặc không có thời hạn sử dụng đối với nguyên liệu thuộc diện bắt buộc phải ghi thời hạn sử dụng; sử dụng nguyên liệu không rõ nguồn gốc, xuất xứ; vi phạm quy định về truy xuất nguồn gốc,… thì nếu mức tiền phạt cao nhất theo quy định tại khoản 1 Điều 23 của Luật Xử lý vi phạm hành chính (tức là từ 50.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng đối với cá nhân, từ 100.000 đồng đến 2.000.000.000 đồng đối với tổ chức) mà vẫn còn thấp hơn 07 lần giá trị thực phẩm vi phạm thì mức phạt tối đa được áp dụng bằng 07 lần giá trị thực phẩm vi phạm.
Trường hợp đến mức phải truy cứu trách nhiệm hình sự thì đối tượng vi phạm có thể bị truy cứu tội Vi phạm quy định về an toàn thực phẩm theo Điều 317 BLHS với hình phạt cao nhất là phạt tù tới 20 năm.
