"Càng chậm chọn Tổng đạo diễn, chất lượng chương trình càng giảm!"

Tư duy làm lễ hội cần phải thay đổi

Là một tác giả kịch bản và tổng đạo diễn được mời dàn dựng nhiều lễ hội trên cả nước trong thời gian qua, đánh giá của anh về hoạt động này nói chung và như một người trong cuộc nói riêng?

Đạo diễn Lê Quý Dương: - Dù các lễ hội được tổ chức với bất kỳ hình thức nào thì cốt lõi của nó vẫn là khát vọng kết nối những cá nhân riêng lẻ thành một cộng đồng xã hội thống nhất. Một lễ hội chỉ thực sự thành công nếu như trong lễ hội đó không còn ai cảm thấy mình bị lạc lõng. Niềm vui của lễ hội chính là niềm hạnh phúc của con người được thăng hoa trong cảm xúc, bày tỏ và chia sẻ cùng nhau.

Tôi luôn muốn sáng tạo nên trong các lễ hội của mình một không gian văn hóa cho những người tham gia cảm thấy họ có thể vượt qua những định kiến và áp lực của cuộc sống hàng ngày để tiếp tục sống và làm việc, để cảm thấy yêu mến và trân trọng những người quanh mình hơn, cảm tạ và tri ân mảnh đất nơi mình đang sống hơn.

Nhưng cách làm lễ hội của chúng ta hiện nay đã đến lúc phải thay đổi. Trong điều kiện của nước ta hiện nay, theo anh, chúng ta cần có gì và làm gì để có những lễ hội đặc sắc hay ít nhất là không na ná nhau?

Đạo diễn Lê Quý Dương: - Sẽ có rất nhiều việc chúng ta phải làm. Đó không phải là công việc của một người hay một bộ phận nào tham gia làm lễ hội mà là nhận thức chung của toàn xã hội, đặc biệt là các cấp lãnh đạo và những nhà quản lý tham gia chỉ đạo trực tiếp vào việc tổ chức. Chúng ta cần phải thống nhất: Lễ hội phải là một hoạt động văn hóa được tổ chức do dân, vì dân và hướng tới việc nâng cao các giá trị đời sống vật chất và tinh thần của người dân.

Là người trong cuộc, tôi thấy các lễ hội của chúng ta hướng tới phần lễ nhiều quá, còn quá ít lễ hội hướng tới và kết nối người dân. Người dân vẫn chỉ là người đi xem chứ chưa được là người tham gia. Tôi nghĩ chính người dân chứ không phải bất cứ ai khác là những người làm nên lễ hội. Nếu các lễ hội thực sự hướng về dân và do người dân tạo nên thì sẽ không bao giờ na ná nhau. Vì bản sắc truyền thống và trữ lượng văn hóa trong trái tim và tâm hồn của mỗi người dân chính là nguồn sáng tạo vô tận tạo nên tính khác biệt rất đặc sắc và độc đáo của từng lễ hội.

Nếu không có một lễ hội đúng tầm vóc 1000 năm?

Trung Quốc vừa thực hiện một lễ khai mạc Olympic gây ấn tượng cho cả thế giới. Chúng ta thì đang chuẩn bị tổ chức đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội. Ở thời điểm này có lẽ chúng ta chưa thể làm được như họ, nhưng chúng ta, anh - đạo diễn làm nhiều lễ hội, rút tỉa, đúc kết, học hỏi được cụ thể những gì ở bạn?

Đạo diễn Lê Quý Dương: - Điều làm tôi tâm đắc nhất từ chương trình lễ khai mạc Olympic Bắc Kinh vừa qua là sự thành công của cả một tập thể trong suốt quá trình định hướng, sàng lọc, tổ chức và triển khai thực hiện hết sức công bằng, khách quan và dân chủ. Sự đồng tâm nhất trí của nhóm đạo diễn, các nghệ sĩ sáng tạo cùng hàng ngàn diễn viên thể hiện trong sự kết nối và điểm nhấn của từng trường đoạn chương trình. Đó thực sự là một cỗ máy vận hành đầy tính kỷ luật và chuyện nghiệp. Đó là một một nguồn tài lực dồi dào được huy động và đầu tư cho chương trình.

Tôi nghĩ rằng đây mới chính là thời điểm chúng ta phải cố gắng làm và phải làm được như bạn! Tôi không tán thành lắm quan điểm cho rằng nước ta nhỏ, dân ta nghèo, điều kiện của ta còn yếu nên không thể làm được như bạn. Nếu cha ông chúng ta cũng nghĩ vậy, chắc dân tộc Việt Nam đã mất nước từ lâu rồi. Thực tế, cha ông chúng ta đã tạo nên nhiều kỳ tích làm cả thế giới phải kinh ngạc cũng chỉ bắt đầu từ cái nhỏ, cái nghèo, cái yếu ấy. Nếu đổ lỗi cho những điều đó để không tổ chức hoặc tổ chức một đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội không đúng với tầm vóc của sự kiện thì thật đáng tiếc.

Vậy theo anh, trình độ đạo diễn Việt Nam có đủ sức dàn dựng lễ hội kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội có quy mô cỡ lễ khai mạc Olympic không?

"Tôi nghĩ nên chăng có một cuộc trưng cầu dân ý công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng để các nhà lãnh đạo, các bậc trí giả, các nghệ sĩ và mỗi người dân Việt Nam cùng có cơ hội tham gia đóng góp tài năng, trí tuệ. Thậm chí công khai bình chọn từ danh sách các đạo diễn, ứng cử một người xứng đáng nhất làm tổng đạo diễn cho sự kiện lớn của dân tộc".

Đạo diễn Lê Quý Dương: - Tôi không dám đánh giá năng lực của các đạo diễn Việt Nam nói chung vì đây là một đội ngũ khá đa dạng. Mỗi đạo diễn, bao gồm cả tôi, đều có thế mạnh và điểm yếu của mình.

Nghề đạo diễn ở Việt Nam hiện nay quá vất vả vì phải chịu đủ thứ áp lực từ bốn phương tám hướng, gần như phải lo toan và làm tất cả mọi công việc bởi tính chuyên môn hóa cao của các chuyên ngành trong lĩnh vực này hầu như chưa có tại Việt Nam. Vất vả nữa vì thái độ hành nghề và ứng xử chuyên nghiệp vẫn chưa hình thành một môi trường lành mạnh hỗ trợ động viên nhau làm việc. Sẽ thật đáng buồn cho đạo diễn người Việt nói riêng và cho đất nước nói chung nếu phải mời các đạo diễn nước ngoài cố vấn hoặc dàn dựng chương trình đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội.

Trưng cầu dân ý để tìm ý tưởng, chọn đạo diễn

Theo anh, việc cho đến giờ này vẫn chưa có tổng đạo diễn cho lễ hội 1000 năm Thăng Long - Hà Nội vào năm 2010 có phải xuất phát từ cách làm lâu nay ở nhiều lễ hội, đạo diễn chỉ là người cuối cùng ráp nối các phần việc, chứ không đích thân quyết định rất nhiều phần việc quan trọng khác ngay từ đầu? Liệu đạo diễn được chọn có đủ thời gian làm tốt?

Đạo diễn Lê Quý Dương: - Tôi không nói là mời đạo diễn sớm thì chương trình chắc chắn sẽ hay vì điều đó còn phụ thuộc vào đạo diễn là ai và nhiều yếu tố khác nữa. Tuy nhiên kinh nghiệm thực tiễn trong việc tổ chức dàn dựng sự kiện xác định một tỷ lệ thuận là người đạo diễn càng được mời tham gia vào quá trình chuẩn bị cho sự kiện muộn bao nhiêu, thì chất lượng chương trình của sự kiện đó càng giảm bấy nhiêu. Ai cũng biết chúng ta đã có kế hoạch tổ chức đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội từ 10 năm nay. Nếu trong suốt 10 năm qua công việc được chuẩn bị tiến hành chu đáo thì chúng ta cũng vẫn thấy tỷ lệ thời gian 10 năm cho sự kiện 1000 năm chỉ 1%, là quá thấp.

Bây giờ đã là cuối năm 2008 rồi mà vẫn chưa công bố được kịch bản chính thức, chưa có tổng đạo diễn. Nghĩa là chúng ta chỉ còn một năm 2009 để vừa chuẩn bị vừa thực hiện. Thời gian chỉ còn có một năm để thực hiện sự kiện quy mô của 1000 năm lịch sử, tức tỷ lệ chỉ còn 0,1%. Tất cả chúng ta đều cùng lo lắng về điều này nhưng có lẽ chỉ lo không thì chưa đủ. Tôi nghĩ nên chăng có một cuộc trưng cầu dân ý công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng để các nhà lãnh đạo, các bậc trí giả, các nghệ sĩ và mỗi người dân Việt Nam cùng có cơ hội tham gia đóng góp tài năng, trí tuệ. Thậm chí công khai bình chọn từ danh sách các đạo diễn, ứng cử một người xứng đáng nhất làm tổng đạo diễn cho sự kiện lớn của dân tộc.

Ban chỉ đạo đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội nói sẽ mời các đạo diễn trên cả nước ứng cử vào ghế tổng đạo diễn của sự kiện này. Nếu được mời ứng cử vào chiếc ghế nóng này, anh sẽ làm gì để tạo nên sự khác biệt?

Đạo diễn Lê Quý Dương: - Vua Lý Công Uẩn từ 1000 năm trước đã định vị và vạch ra được lộ trình, điểm đến của dân tộc Việt Nam khi lấy hình ảnh rồng bay lên để làm tiền đề ý tưởng cho tên gọi của kinh đô nước Đại Việt. Gần 1000 mùa xuân đã đi qua, dân tộc Việt Nam như một mình rồng từ trong nô lệ, đói khổ và lạc hậu bay lên những tầm cao mới để sánh vai cùng thế giới. Đó là 1000 năm mỗi người dân Việt Nam yêu nước sẵn sàng xả thân chấp nhận những cuộc chiến tàn khốc nhất và những khó khăn khốn đốn nhất để đổi lấy độc lập tự do hạnh phúc.

Tôi tin rằng chỉ cần được sống tại thời điểm kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội thôi đã là một niềm tự hào, một vinh dự và một trách nhiệm to lớn của mỗi người Việt Nam trong bước chuyển mình của dân tộc. Kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội, chúng ta sẽ chỉ nghĩ về lịch sử 1000 năm đã qua hay cần phải hướng tới tương lai của 1000 năm phía trước?

Theo Võ Tiến (VNN)