Thật lạ lùng với những người trẻ quay về với cội nguồn, với những giá trị tưởng chừng mong manh nhưng bền bỉ như chính ký ức văn hóa. Ở Tà Lài, vùng đất nép mình bên rìa Vườn Quốc gia Cát Tiên, thổ cẩm người Mạ đang bước vào một cuộc hồi sinh lặng lẽ mà đầy cảm hứng.
Trước nguy cơ mai một của các làng nghề truyền thống, chiến dịch Legacy In Bloom (Di sản đang nở rộ) ra đời như một lời giải cho bài toán bảo tồn. Được khởi xướng bởi Ao Kim Ngọc, một nhà sáng tạo trẻ với nhãn quan sắc sảo, dự án không chọn cách sao chép nguyên mẫu một cách máy móc.
Không ồn ào, không phô trương, sự trở lại ấy bắt đầu từ những khung cửi quen thuộc, nơi đôi tay người phụ nữ Mạ vẫn ngày ngày se sợi, nhuộm màu bằng lá rừng, rễ cây, và kiên nhẫn dệt nên những tấm vải mang theo ký ức của cộng đồng. Thổ cẩm với họ không chỉ là trang phục, mà chính là câu chuyện được kể bằng sợi chỉ, câu chuyện về rừng núi, về muông thú, về vòng tuần hoàn của vũ trụ và mối quan hệ hài hòa giữa con người với thiên nhiên.
Những hoa văn zigzag không đơn thuần là họa tiết trang trí. Đó còn là dấu vết của thời gian, là nhịp thở của đời sống được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Từ khi còn rất nhỏ, những cô bé người Mạ đã làm quen với khung cửi, học cách lắng nghe nhịp tay của mẹ, của bà. Các nghệ nhân lớn tuổi, những chứng nhân sống của cộng đồng, như bà Ka Rỉn, bà Ka Hương vẫn âm thầm giữ gìn kỹ thuật thủ công mà không một cỗ máy hiện đại nào có thể thay thế.
Từ chính những ký ức ấy, một cách tiếp cận mới đã được mở ra. Thay vì sao chép nguyên mẫu hoa văn hay phom dáng truyền thống, những người trẻ tìm cách lắng nghe và giải mã tinh thần thổ cẩm như một hệ ngôn ngữ văn hóa. Những chuyến đi thực địa, những cuộc trò chuyện kéo dài bên bếp lửa hay khung dệt giúp họ hiểu rằng điều quan trọng không nằm ở việc giữ nguyên hình thức, mà chính là làm sao để tinh thần ấy tiếp tục được sống trong đời sống hôm nay.
Không gian nhà dài ở Tà Lài trở thành điểm gặp gỡ tự nhiên giữa quá khứ và hiện tại. Giữa kiến trúc truyền thống, những thiết kế mang hơi thở đương đại xuất hiện không như một sự thay thế, mà như một lớp tiếp nối. Khi người trẻ và nghệ nhân cùng hiện diện, cùng sáng tạo, thổ cẩm người Mạ không còn bị đặt trong khung kính trưng bày, mà bước ra đời sống, được mặc, được chạm, được cảm nhận.
Cuộc hồi sinh ấy không nhằm tạo ra sự hoài niệm, mà tiếp tục mở ra một tương lai khác cho di sản. Một tương lai nơi thời trang không tách rời văn hóa, nơi sáng tạo đi cùng sự tôn trọng, và nơi giá trị truyền thống được trao cơ hội để tiếp tục nảy nở theo cách của thời đại mới.
Ở Tà Lài, thổ cẩm người Mạ đang “nở rộ” theo đúng nghĩa của chậm rãi, bền bỉ và đầy sức sống, như cách một di sản chỉ thực sự tồn tại khi còn được con người yêu thương và gìn giữ trong đời sống thường ngày.
