Sáng 9-4, tiếp tục kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội nghe tờ trình, báo cáo thẩm tra và thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng.
Một trong những nội dung mới đáng chú ý, dự thảo trình Quốc hội sửa đổi Điều 50 của Luật Công chứng 2024 theo hướng bỏ quy định về việc chụp ảnh người tham gia giao dịch ký văn bản công chứng trước sự chứng kiến của công chứng viên.
Đồng thời, khoản 4 điều này được sửa theo hướng việc điểm chỉ được thực hiện đồng thời với việc ký khi người yêu cầu công chứng đề nghị.
“Việc sửa đổi này là phù hợp với bối cảnh, điều kiện mới hiện nay khi định danh điện tử và công nghệ sinh trắc học đã và đang được triển khai rộng rãi; đồng thời góp phần đơn giản hóa thủ tục công chứng, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người yêu cầu công chứng” - tờ trình của Chính phủ nêu rõ.
Theo Chính phủ, các Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, hộ tịch... đã được cơ quan chủ quản dữ liệu công bố theo yêu cầu của Nghị quyết 66.7/2025 của Chính phủ quy định cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu; khi giải quyết các yêu cầu công chứng; công chứng viên được trang bị thiết bị xác thực cá nhân bằng công nghệ sinh trắc học, máy quét chuyên dụng hoặc sử dụng ứng dụng VNeID để xác thực người yêu cầu công chứng, ngăn chặn giả mạo.
Nêu ý kiến, đại biểu Trần Hồng Nguyên (đoàn Lâm Đồng) cho rằng quy định về thủ tục chụp ảnh người tham gia giao dịch văn bản công chứng trước sự có mặt của công chứng viên được bổ sung trong Luật Công chứng 2024. Khi bổ sung, chúng ta mong muốn thủ tục chụp ảnh này nhằm bảo đảm tính công khai, minh bạch trong công chứng, bảo đảm sự kiểm soát chặt chẽ trình tự, thủ tục công chứng.
“Việc này cũng mới thực hiện được một năm. Nếu bỏ nội dung này cần có tổng kết, đánh giá” - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị.
Theo bà Trần Hồng Nguyên, một trong những lý do cơ quan chủ trì soạn thảo đề xuất bỏ thủ tục này là nhằm để đơn giản hóa thủ tục hành chính. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng hoạt động này hoàn toàn không gây khó khăn, không tạo thêm thủ tục cho người đi công chứng.
“Trong giai đoạn hiện nay, để hạn chế tranh chấp phát sinh sau công chứng, tôi nghĩ duy trì việc chụp ảnh này là cần thiết” - bà Nguyên nêu quan điểm.
Đại biểu Hoàng Thị Thu Trang (đoàn Nghệ An) cho rằng quy định này nếu xét về góc độ quản lý nhà nước, là rất tốt, hạn chế được nhiều vấn đề phát sinh. “Khi đi kiểm tra chúng tôi ‘khỏe’ lắm, có hình ảnh là ổn rồi, không phải kiểm tra câu chuyện công chứng ngoài trụ sở” - Giám đốc Sở Tư pháp Nghệ An nói.
Tuy nhiên, về tư duy khoa học pháp lý, bà Trang cho rằng có hai vấn đề cần nghiên cứu.
Thứ nhất, theo quy định tại Điều 92 Bộ luật Tố tụng Dân sự, những tình tiết, sự kiện đã được ghi trong văn bản và được công chứng, chứng thực hợp pháp là những tình tiết, sự kiện không phải chứng minh. Nói cách khác, văn bản công chứng, chứng thực là văn bản đương nhiên được công nhận, không phải chứng minh thời điểm người dân đến công chứng thì văn bản công chứng mới được công nhận.
“Như vậy, yêu cầu chụp ảnh công chứng sẽ mâu thuẫn với quy định này” - bà Trang nhận xét.
Thứ hai, một số trường hợp sẽ không được phép chụp ảnh, chẳng hạn, nếu người thực hiện công chứng là phạm nhân, hoặc người bị tạm giam thì không được chụp ảnh. Điều này sẽ tạo ra sự không công bằng trong thực tiễn, khi ở một số giao dịch phải chụp ảnh, lưu ảnh nhưng ở một số trường hợp lại không được làm việc này.
Từ thực tế trên, Giám đốc Sở Tư pháp Nghệ An đề nghị nên có khảo sát, đánh giá lại việc thực hiện quy định nói trên để bảo đảm tính thực tiễn nhưng cũng không mâu thuẫn với các quy định pháp luật khác.
Đại biểu Hoàng Minh Hiếu (Nghệ An), đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (đoàn Lâm Đồng) thì đề nghị Chính phủ cần có quy định cụ thể việc chụp ảnh như thế nào.
“Anh Hoàng Minh Hiếu nói cần chụp ảnh thể hiện người đến công chứng đang ký, nhưng ở Lâm Đồng chỉ cần chụp mặt hai người là được. Rồi chụp ảnh hai bên hay ba bên, ở Lâm Đồng thì chụp ảnh công chứng viên với bên A, công chứng viên với bên B, có khi ở những thời điểm khác nhau”- đại biểu Trịnh Thị Tú Anh nói.
Từ đó, bà Trịnh Thị Tú Anh đề nghị giữ lại quy định yêu cầu cần chụp ảnh khi công chứng nhưng cần quy định rõ hình thức chụp ảnh như thế nào để thực hiện thống nhất trong toàn quốc, tránh mỗi địa phương thực hiện một kiểu khác nhau.
Nêu quan điểm, Chánh án TAND Tối cao Nguyễn Văn Quảng cho rằng khi sửa Luật Công chứng 2024, chúng ta đặt ra vấn đề chụp ảnh để bảo đảm tính minh bạch, không bị giả mạo cũng như tính chính xác trong quá trình công chứng.
Từ thực tiễn giải quyết tranh chấp của tòa án, ông Nguyễn Văn Quảng cho hay có những hợp đồng công chứng vô hiệu vì công chứng viên cũng không thể biết được người đi công chứng là ai.
“Thao tác chụp ảnh rất đơn giản, không lấy gì làm phiền hà cho người dân mà lại bảo đảm tính xác thực, chính xác cũng như trách nhiệm của người đến công chứng, đồng thời cũng xác định trách nhiệm của công chứng viên. Chúng ta chưa có tổng kết, đánh giá lại mà lại vội vàng sửa ngay” - Chánh án TAND Tối cao nói.
Khoản 1 Điều 50 Luật Công chứng 2024 quy định người yêu cầu công chứng, người làm chứng, người phiên dịch phải ký vào từng trang của giao dịch trước sự chứng kiến trực tiếp của công chứng viên, trừ trường hợp quy định tại khoản 2 Điều này và trường hợp người yêu cầu công chứng không ký được và không điểm chỉ được. Việc ký văn bản công chứng điện tử thực hiện theo quy định của Chính phủ.
Việc ký văn bản công chứng trước sự chứng kiến của công chứng viên phải được chụp ảnh và lưu trữ trong hồ sơ công chứng.
