Trong các số báo trước, Pháp Luật TP.HCMđã phản ánh thực trạng khai thác titan ồ ạt tại các tỉnh Bình Định, Bình Thuận, Quảng Trị gây ra những tác hại lớn về môi trường, làm thất thoát tài nguyên. Bằng các kiến thức có được, chúng tôi xin báo động việc khai thác, chế biến titan còn gây ra ô nhiễm phóng xạ, để lại rất nhiều hệ lụy lâu dài.
Theo báo cáo khoa học của Giáo sư Lê Khánh Phồn, Trưởng khoa Dầu khí Trường Đại học Mỏ-Địa chất (công trình nghiên cứu này được công bố lần đầu tiên trên tạp chí Địa Chất số 300 tháng 5/6-2007), các cơ sở sàng tuyển cát lấy titan thải ra lượng lớn hỗn hợp khoáng chất, trong đó có monazit phát ra tia phóng xạ với cường độ rất nguy hiểm. Tiến hành đo mức phóng xạ tại hơn 1.000 điểm ở một khu khai thác quặng titan ven biển Nam Trung Bộ, các nhà khoa học kết luận vùng ô nhiễm phóng xạ (vượt quá tiêu chuẩn an toàn cho phép) bao quanh thân quặng có dạng kéo dài với bề rộng 200-500 m, dài hơn 6 km. Hầu hết nước từ quá trình tuyển khoáng cho chảy trực tiếp ra biển, không qua giai đoạn xử lý nào.
Một khu khai thác titan ở xã Mỹ Thành, huyện Phù Mỹ, Bình Định. Ảnh: TẤN LỘC
Báo cáo nêu rõ: Khi nước chảy ra biển, người dân có thể dùng nguồn nước biển này làm muối. Do đó, sự ô nhiễm phóng xạ nước biển khu vực lân cận các mỏ sa khoáng chắc chắn ảnh hưởng đến môi trường, sức khỏe con người vì cá, muối đều có thể tích tụ các chất phóng xạ trong nước biển thải ra từ các công trường khai thác titan, xưởng tuyển. Nghiêm trọng nhất là cát thải, chất thải, nước thải từ các xưởng tuyển quặng bị đưa ra biển, làm cho nước biển vùng lân cận khu mỏ có mức phóng xạ vượt quá tiêu chuẩn an toàn cho phép.
Cạnh đó, theo kết quả khảo sát của các chuyên gia thuộc khoa Y học lao động Viện Pasteur Nha Trang, cường độ phát xạ tại bề mặt chất thải monazit (thường chất đống tại những cơ sở sàng tuyển cát đen) cao gấp hàng chục lần, thậm chí gấp hàng trăm lần so với mức cho phép đối với khu vực dân cư. Viện Pasteur Nha Trang từng đưa ra khuyến cáo các cơ sở sàng tuyển cát khi khai thác titan tại các tỉnh duyên hải miền Trung như Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, Bình Thuận… phải quản lý monazit như một chất thải phóng xạ, phải trang bị các phương tiện bảo hộ cho người lao động nhằm đảm bảo an toàn phóng xạ.
Đáng lưu ý là tại nhiều cơ sở lọc tuyển titan, dù các doanh nghiệp biết monazit là chất phóng xạ song hầu hết đều cho rằng đây là chất phóng xạ tự nhiên, không nguy hiểm (!). Do đó, nhiều cơ sở đều xem lượng monazit như một chất thải thông thường, không có biện pháp quản lý như một chất phóng xạ. Nhiều cơ sở lọc tuyển titan ở Nam Trung Bộ đổ monazit thành đống lộ thiên gần các khu dân cư hoặc ngay trên các con đường. Mỗi khi có gió, bụi monazit phát tán rộng ra môi trường, dần dần thấm vào đất, hòa lẫn vào các nguồn nước, ruộng đồng... Ở nhiều cơ sở khai thác, chế biến titan, người lao động không có phương tiện bảo hộ an toàn phóng xạ, tiếp xúc với monazit như với cát bình thường. Thậm chí sau giờ làm việc, những người lao động này còn mang theo bụi monazit dính trên quần áo về nhà.
Quá trình bán rã của monazit là một quá trình lâu dài, phải mất cả trăm năm, thậm chí hàng ngàn năm. Do đó, những người bị ảnh hưởng trực tiếp hay gián tiếp đều ít khi chú ý. Các chất phóng xạ có trong monazit như U, Th… khi chiếu xạ lên con người dù chỉ một hàm lượng nhỏ cũng có thể gây ra những hậu quả nặng nề như suy giảm tiểu cầu, suy tủy, suy giảm hệ miễn dịch và thậm chí vô sinh...
TRÚC VIỆT
