Khơi dậy tinh thần ‘Chi bằng học’ của nhà yêu nước Phan Châu Trinh

Ngày 24-3, tại Nhà hát Hòa Bình (phường Hòa Hưng, TP.HCM), Trường Đại học Fulbright Việt Nam phối hợp Trường Đại học Văn hóa TP.HCM tổ chức “Chuỗi hoạt động tưởng niệm 100 năm ngày mất cụ Phan Châu Trinh (1926-2026)”, nhằm tri ân đóng góp của ông đối với đất nước và lan tỏa tinh thần học tập, khai minh đến thế hệ hôm nay.

Đáng chú ý, trong khuôn khổ chương trình đã diễn ra hội thảo khoa học với chủ đề “Phan Châu Trinh và tinh thần ''chi bằng học": Tư tưởng khai minh, giáo dục và phát triển quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hóa và thời đại AI”, tạo dịp tái tiếp cận và đối thoại học thuật về hệ tư tưởng khai minh, giá trị bền vững gắn với giáo dục và phát triển quốc gia.

Tinh thần "Chi bằng học" trong thời đại mới

Tại hội thảo, PGS.TS Lâm Nhân, Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa TP.HCM, nhấn mạnh, trong lịch sử tư tưởng Việt Nam cận đại, chí sĩ Phan Châu Trinh là nhà tư tưởng tiêu biểu, mở ra cách tiếp cận mới về con đường phát triển dân tộc.

“Khác với nhiều xu hướng cứu nước cùng thời, ông đề cao vai trò của tri thức, giáo dục và nâng cao dân khí như nền tảng bền vững cho sự phát triển lâu dài. Tinh thần “Chi bằng học” không chỉ là khẩu hiệu mà còn là triết lý, phương pháp hành động và tầm nhìn cho tương lai” - PGS.TS Lâm Nhân nói.

Theo PGS.TS Lâm Nhân, trong bối cảnh toàn cầu hóa, chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI), các vấn đề về giáo dục khai phóng, tinh thần tự cường và năng lực tư duy độc lập càng trở nên cấp thiết. Hội thảo cũng là nỗ lực đưa di sản tư tưởng của nhà yêu nước Phan Châu Trinh gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, thông qua sự kết hợp giữa học thuật, nghệ thuật và công nghệ sáng tạo.

Tiếp nối nhận định này, TS Nguyễn Nam, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Việt Nam (VSC), Đại học Fulbright Việt Nam (FUV), cho biết dù đã trôi qua một thế kỷ, những câu hỏi ông để lại về xây dựng một đất nước vững mạnh vẫn còn nguyên tính thời sự: Muốn dân tộc vươn lên phải bắt đầu từ đâu và dựa vào điều gì? Theo TS. Nguyễn Nam, câu trả lời chính là tinh thần “Chi bằng học”.

Học để mở trí, bồi dưỡng công dân hiện đại

Đi sâu vào tư tưởng giáo dục “chi bằng học”, PGS.TS Ngô Văn Minh, nguyên Trưởng khoa Dân tộc và Tôn giáo, Học viện Chính trị khu vực III, cho rằng tư tưởng của nhà yêu nước Phan Châu Trinh không chỉ phê phán nền học cũ mà còn đề xuất một nền học mới, kết hợp thực học, tâm học và thực nghiệp.

Mục tiêu là đào tạo những con người có tri thức, kỹ năng, phẩm chất và năng lực, vừa nâng cao dân trí, vừa chuẩn bị nguồn nhân lực để dân tộc vươn lên ngang tầm các quốc gia văn minh.

PGS.TS Ngô Văn Minh cho biết tinh thần “Chi bằng học” của chí sĩ Phan Châu Trinh được thể hiện như một chiến lược giáo dục và chính trị, nhằm giải phóng dân trí, chấn dân khí, hình thành công dân hiện đại và thúc đẩy phát triển quốc gia.

Cụ đề cao việc học đi đôi với hành, tránh lối học hình thức, chạy theo bằng cấp và danh vị. Đồng thời, ông khuyên nên tiếp thu tinh hoa văn minh phương Tây nhưng vẫn giữ gìn bản sắc dân tộc và tiếng mẹ đẻ.

Không chỉ ở lý thuyết, nhà yêu nước Phan Châu Trinh còn thực hiện các mô hình giáo dục tiên phong, như Trường Tân học Phú Lâm dành cho nữ sinh, thanh niên và người cao tuổi, kết hợp học tập với thực hành nghề nghiệp và hoạt động cộng đồng.

PGS.TS Ngô Văn Minh khẳng định, tư tưởng giáo dục của ông vẫn mang giá trị đương đại, khi giáo dục vừa là quốc sách hàng đầu, vừa nâng cao năng lực con người, bồi dưỡng tinh thần tự chủ, sáng tạo và trách nhiệm, góp phần phát triển bền vững đất nước.

Đồng quan điểm, PGS.TS. Đoàn Lê Giang, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM, nhấn mạnh, tư tưởng của cụ Phan Châu Trinh không chỉ tập trung vào giáo dục mà còn là một chiến lược toàn diện về dân tộc.

Do đó, PGS.TS. Đoàn Lê Giang cho rằng, cách nhìn của nhà yêu nước Phan Châu Trinh vừa phê phán, vừa định hướng cải cách, nhấn mạnh vai trò của tri thức và năng lực con người để nâng cao dân trí, chấn dân khí và chuẩn bị nền tảng cho tương lai.