Theo dự thảo Điều 11 (sửa đổi) Nghị định 123/2020, các hộ và cá nhân kinh doanh có doanh thu từ 1 tỉ đồng/năm phải sử dụng hóa đơn điện tử, các hóa đơn này cần kết nối dữ liệu trực tiếp với cơ quan thuế. Đáng chú ý, hóa đơn phải có mã số thuế hoặc số định danh cá nhân của người mua. Tuy nhiên, quy định này đang gây ra nhiều lo ngại cho các hộ kinh doanh.
Mua kí gạo cũng phải cung cấp mã định danh?
Chủ một đại lý kinh doanh gas tại quận 8 (cũ), TP.HCM cho biết dù đã chủ động tìm hiểu từ cuối năm 2025 nhưng việc tiếp cận hỗ trợ từ cơ quan thuế còn nhiều trở ngại. Qua tìm hiểu thông tin, ông đang tự xác định hộ kinh doanh của mình thuộc nhóm hai (từ 500 triệu đồng đến dưới 3 tỉ đồng/năm) nhưng chưa rõ sẽ được xếp vào nhóm nào và áp dụng mức thuế ra sao.
Hiện nay, mỗi ngày ông vẫn phải báo cáo số lượng bình gas bán ra và tổng số tiền bán lẻ lên cơ quan thuế qua phần mềm liên kết. Cũng theo chủ đại lý gas này, để đáp ứng quy định mới, cửa hàng đã tốn rất nhiều loại chi phí. Riêng phần mềm ứng dụng mới tốn 3 triệu đồng, tiền hóa đơn khoảng 2 triệu đồng cho 1.000 hóa đơn mỗi năm. Vì không rành công nghệ, ông phải thuê kế toán với mức phí 1,5 triệu đồng mỗi tháng để báo cáo thuế.
Ở tuổi ngoài 60, ông thừa nhận việc thao tác trên ứng dụng eTax Mobile là thử thách lớn, thường xuyên quên mật khẩu hoặc làm sai các bước. "Đến cuối tháng 3 này đến kỳ đóng thuế nhưng hiện tại tôi cũng không nhớ mật khẩu cũng như cách báo cáo doanh thu trên phần mềm nên chắc sẽ phải lên trực tiếp cơ quan thuế", ông nói.
Cũng theo chủ đại lý gas, yêu cầu cửa hàng lấy mã số thuế hay mã định danh của khách hàng là vấn đề gây lo ngại nhất. Đặc thù ngành gas thường tập trung giao hàng vào các giờ cao điểm nấu nướng, nhân viên chạy không kịp thở. Hơn nữa, nhiều bà nội trợ khi gọi gas thậm chí còn không nhớ bình gas nhà mình màu gì, hỏi lại họ còn khó chịu.
Ông chia sẻ: "Người dân đang lúc gấp rút nấu nướng, mình đến giao gas đã hỏi số nhà, tên đường rồi xin mã định danh thì họ cự nự ngay. Làm vậy rất dễ mất khách vì người ta thấy phiền phức".
Tương tự, chủ một hộ kinh doanh gạo tại phường Phú Thọ Hòa cho biết đơn vị đã chuyển lên công ty TNHH từ giữa năm 2025. Việc chuyển đổi này đã ngốn một khoản chi phí không nhỏ khi phải đầu tư máy tính, máy in bill, phần mềm quản lý...
Chưa hết, do quy trình phức tạp, doanh nghiệp nhỏ phải thuê dịch vụ kế toán bên ngoài với chi phí khoảng 2,5 triệu đồng mỗi tháng. Đây là áp lực lớn trong bối cảnh giá gạo biến động và cạnh tranh gay gắt. Đối với quy định yêu cầu lấy mã định danh khách lẻ mua gạo, chủ cửa hàng cho rằng khó khả thi. Thực tế, nhiều khách vừa đặt bao gạo lên xe đã chạy đi ngay, không cần lấy hóa đơn. Có những bạn sinh viên ghé mua một, hai kí gạo mà yêu cầu cung cấp mã định danh thì không ai đồng ý.
"Trong khi tôi vừa phải cân gạo, vừa hỏi thông tin cá nhân thì không thể xoay xở kịp", chủ công ty gạo nói.
Văn hóa chợ: Niềm tin quan trọng hơn dữ liệu
Một tiểu thương tại chợ Tân Định cho biết hiện tại bà vẫn chưa được hướng dẫn xác định thuộc hộ kinh doanh nhóm nào, nhưng cảm thấy lạ lẫm và lo lắng với quy định phải lấy thông tin cá nhân trong giao dịch lẻ. Theo bà, khác với siêu thị, tiểu thương và khách hàng tại chợ truyền thống gắn kết bằng niềm tin lâu đời.
"Bán hàng tại chợ là nơi trao đổi hàng và tiền bạc sòng phẳng, dựa trên uy tín chứ không ai gửi gắm nhau qua những thông tin riêng tư. Tiểu thương chưa bao giờ có thói quen hỏi mã định danh vì người mua chắc chắn sẽ không cung cấp", bà nói.
Bên cạnh vấn đề riêng tư, áp lực về thời gian cũng là trở ngại lớn. Tại các phiên chợ đông khách, việc mua bán diễn ra rất nhanh chóng. "Chỉ những khách quen thương mình lắm người ta mới chịu chờ, chứ không có khách nào cho mã định danh, người ta mua vội vàng, thanh toán xong là đi liền", bà Thoa, tiểu thương hàng bánh kẹo chia sẻ.
Nhiều khách hàng đi chợ cũng bày tỏ sự e ngại về vấn đề riêng tư, lo sợ bị quấy rối hoặc gọi điện làm phiền. Liên quan đến quy định này, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã có công văn góp ý gửi Bộ Tài chính-cơ quan chủ trì soạn thảo dự thảo Nghị dịnh. Theo đó, VCCI nhận định quy định này sẽ gây khó khăn cho hộ kinh doanh lĩnh vực bán lẻ như tiệm tạp hóa, siêu thị mini, ăn uống do đặc thù khách lẻ lớn, giá trị giao dịch nhỏ. Việc yêu cầu ghi nhận đầy đủ thông tin người mua làm phát sinh chi phí nhân lực và gây tâm lý không thoải mái cho người tiêu dùng.
Kiến nghị xem xét linh hoạt
Từ thực tế này, các tiểu thương kiến nghị cơ quan ban hành luật cần thấu hiểu sâu sắc hơn về môi trường kinh doanh đặc thù tại các chợ lẻ. Chủ đại lý gas cho rằng đơn giản hóa thủ tục hành chính là yêu cầu cấp thiết.
"Thay vì ngày nào tôi cũng báo cáo số lượng bình gas và doanh thu trên ứng dụng, Nhà nước nên dựa vào dữ liệu từ công ty đầu mối. Cách làm này vừa chính xác, vừa giảm áp lực cho các cửa hàng bán lẻ", ông đề xuất. Bên cạnh đó, cơ quan chức năng có thể xem xét áp dụng mức thuế dựa trên lượng tiêu thụ trung bình hằng năm hoặc doanh thu thực tế để áp dụng ổn định.
Hiện nay dữ liệu đầu vào của các cửa hàng lẻ đã được kết nối đồng bộ với hệ thống của cơ quan thuế qua hóa đơn từ công ty đầu mối. Ông khẳng định: "Cơ quan thuế hoàn toàn có thể kiểm soát dữ liệu thông qua hóa đơn đầu vào nên cửa hàng không thể né thuế. Việc bắt buộc thêm nhiều thủ tục mới chỉ gây khó khăn cho hộ kinh doanh nhỏ lẻ".
Trong khi đó, VCCI đề nghị cho phép hóa đơn điện tử của hộ kinh doanh không nhất thiết phải có mã số thuế, mã định danh nếu người mua là cá nhân không kinh doanh. Ông Nguyễn Đức Nghĩa, chuyên gia thuế cho rằng việc thu thập thông tin cá nhân người tiêu dùng thường gặp rào cản do tâm lý ngại phiền phức và lo ngại bị lợi dụng dữ liệu. Theo ông, để đảm bảo tiêu chí "thuận mua vừa bán", việc này không nhất thiết phải bắt buộc. Trường hợp khách hàng từ chối, người bán chỉ cần ghi chú "người mua không cung cấp thông tin" để hoàn tất thủ tục.
Kiến nghị nới lỏng quy định mã số thuế cho hộ kinh doanh
Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa gửi Bộ Tài chính công văn góp ý dự thảo Nghị định sửa đổi Điều 9 Nghị định 123/2020 quy định về hóa đơn, chứng từ.
Theo VCCI, Điều 11 (sửa đổi) Nghị định 123/2020 có quy định mới cho hộ và cá nhân kinh doanh. Nhóm có doanh thu từ 1 tỉ đồng/năm phải dùng hóa đơn điện tử (HĐĐT) kết nối dữ liệu với cơ quan thuế. Theo đó, hóa đơn bắt buộc có mã số thuế hoặc số định danh cá nhân của người mua.
Quy định này đang gây khó khăn đáng kể cho các hộ kinh doanh, đặc biệt là các lĩnh vực bán lẻ như tiệm tạp hóa, siêu thị mini, ăn uống hay lưu trú. Đặc thù của các lĩnh vực này là lượng khách lẻ lớn, giá trị giao dịch nhỏ và thời gian mua bán nhanh. Việc yêu cầu ghi nhận đầy đủ thông tin người mua trên từng hóa đơn không chỉ làm phát sinh thêm chi phí thuê lao động thu ngân mà còn khiến chi phí hóa đơn tăng cao so với giá trị giao dịch, gây tâm lý e ngại cho người tiêu dùng.
Đáng chú ý, các siêu thị lớn, trung tâm thương mại hay cửa hàng xăng dầu có đặc thù tương tự lại được miễn trừ quy định này. Do đó, để đồng bộ chính sách và không tạo ra gánh nặng tuân thủ quá lớn, VCCI đề nghị cho phép HĐĐT của hộ kinh doanh được áp dụng linh hoạt hơn. Cụ thể là không bắt buộc có mã số thuế hoặc số định danh nếu người mua là cá nhân không kinh doanh.
