Nghị quyết 09-NQ/TW của Bộ Chính trị vừa vạch ra tầm nhìn chiến lược, đưa TP.HCM vươn tầm đô thị toàn cầu. Để hiện thực hóa khát vọng này, điểm tựa đột phá là huy động, khai thác và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực. Bài toán then chốt là làm sao tháo gỡ dứt điểm rào cản pháp lý, khơi thông dòng vốn, tối ưu quỹ đất và đãi ngộ nhân tài.

Nhằm mổ xẻ chiến lược biến tiềm lực thành động lực bứt tốc, Pháp Luật TP.HCM đã trao đổi với TS Trần Quý, Viện trưởng Viện Phát triển kinh tế số Việt Nam.

Cơ chế vượt trội cho kinh tế tư nhân

. Phóng viên: Nghị quyết 09 nhấn mạnh vai trò tiên phong của kinh tế tư nhân. Vậy theo ông, TP.HCM cần có những cơ chế đột phá thể chế vượt trội nào nhằm thúc đẩy khối này mạnh dạn đầu tư phát triển hạ tầng kinh tế số?

+ TS Trần Quý: Nghị quyết 09 xác định kinh tế tư nhân là “một động lực quan trọng nhất”. Đầu tư vào hạ tầng kinh tế số như trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây đòi hỏi nguồn vốn khổng lồ, vòng đời dài và rủi ro hao mòn công nghệ rất cao. Để tư nhân mạnh dạn rót vốn, TP.HCM cần áp dụng hai nhóm cơ chế vượt trội.

Thứ nhất là tạo “tấm khiên pháp lý” thông qua Luật Đô thị đặc biệt. Đạo luật này đề xuất giao gần 300 thẩm quyền trực tiếp cho địa phương, chuyển từ cơ chế “xin-cho” mang tính thí điểm ngắn hạn sang phân quyền triệt để. Sự ổn định của khung pháp lý này giúp triệt tiêu độ trễ chính sách, đem lại niềm tin dài hạn cho nhà đầu tư.

Thứ hai là cơ chế tài chính đặc thù trong mô hình đối tác công tư (PPP). Mới đây, TP.HCM đã có quy định cho phép tỉ lệ vốn nhà nước tham gia vào các dự án PPP công nghệ số lên tới 70% tổng mức đầu tư. Đi kèm với đó là cơ chế chia sẻ doanh thu, Nhà nước cam kết đặt hàng từ ngân sách và mở quyền cho tư nhân khai thác hệ sinh thái dữ liệu công. Khi rủi ro chi phí vốn ban đầu (CAPEX) được giảm thiểu tối đa, khối tư nhân chắc chắn sẽ trở thành lực lượng tiên phong bứt phá.

. Nghị quyết định hướng thu hút dòng vốn nước ngoài có chọn lọc và kết nối kinh tế trong nước. Từ góc nhìn kinh tế số, ông gợi ý giải pháp đột phá nào giúp doanh nghiệp (DN) nội địa chủ động tiếp nhận, làm chủ các nguồn công nghệ lõi?

+ Dòng vốn FDI vẫn là yếu tố sống còn nhưng trong kỷ nguyên mới, chất lượng thu hút mới là thước đo duy nhất. Theo tinh thần của Kết luận 18-KL/TW, chúng ta phải chuyển tư duy từ “ưu đãi thuế” sang “ưu đãi theo kết quả”.

Để DN nội địa không mãi dừng lại ở vị trí gia công, giải pháp đột phá là tận dụng “quyền lực đàm phán” của siêu đô thị. Cụ thể hóa Nghị quyết 68, TP.HCM cần đưa yêu cầu các siêu dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) phải có cam kết sử dụng chuỗi cung ứng nội địa và lộ trình nội địa hóa vào bộ tiêu chí bắt buộc ngay từ khâu cấp phép.

Bên cạnh đó, việc làm chủ công nghệ không thể diễn ra trong không gian biệt lập. TP cần phát huy tối đa liên kết vùng với Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu để tạo thành một hệ sinh thái nghiên cứu - sản xuất - logistics khép kín.

Trong đó, Trung tâm tài chính quốc tế tại TP.HCM đóng vai trò trung gian cấp vốn tín dụng ưu đãi, giúp các DN Việt Nam nâng cấp tiêu chuẩn để trở thành nhà cung cấp linh kiện cấp 1 cho các đại bàng công nghệ FDI. Sự cọ xát trực tiếp qua chuỗi cung ứng là con đường thực dụng nhất để làm chủ công nghệ lõi.

Sandbox, giữ chân người tài bền vững

. Việc triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với công nghệ và mô hình kinh doanh mới là điểm rất đột phá. Theo ông, TP cần ứng dụng cơ chế này ra sao trong quản trị dữ liệu nhằm tối ưu hóa nguồn lực hành chính?

+ Sandbox không chỉ là sân chơi cho DN mà còn là đòn bẩy tái cấu trúc hệ thống quản trị hành chính công. Để sandbox có giá trị, điều kiện tiên quyết là TP.HCM phải sớm hoàn thiện khung kiến trúc dữ liệu dùng chung, đảm bảo dữ liệu luôn “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất”.

Khi có nền tảng dữ liệu sạch, chúng ta ứng dụng sandbox thông qua việc “xã hội hóa có kiểm soát” khâu giải quyết thủ tục. TP có thể cung cấp hàm API cho các công ty Fintech hay GovTech thử nghiệm phần mềm AI tự động hóa việc đối soát hồ sơ dân cư, tự động tính thuế đất hay cấp phép kinh doanh trực tuyến. Đáng chú ý, dự thảo Luật Đô thị đặc biệt đã đề xuất nguyên tắc bảo vệ sự sáng tạo bằng cách không hình sự hóa nếu các thử nghiệm trong sandbox không thành công.

Cơ chế này sẽ xử lý dứt điểm tình trạng quá tải hành chính. Các tác vụ lặp đi lặp lại được giao phó cho AI với tốc độ tính bằng mili-giây, giải phóng hàng ngàn công chức ở các bộ phận “một cửa”. Từ đó, chúng ta có thể định tuyến lại nguồn nhân lực này để tập trung vào các nhiệm vụ quản trị cấp cao hơn như phân tích dữ liệu vĩ mô và hoạch định chính sách đô thị.

. Nguồn nhân lực chất lượng cao quốc tế và dòng kiều hối khổng lồ được xác định là hai nguồn lực vô cùng quan trọng. Chính quyền TP cần có những chính sách thu hút, đãi ngộ đột phá ra sao để quy tụ nguồn tri thức, tài chính?

+ Dòng kiều hối (dự báo đạt 10,5 tỉ USD trong năm 2025, chiếm 60% toàn quốc) và tầng lớp sáng tạo là hai động lực tái tạo sức sống cho TP. Để quy tụ họ, chính quyền cần kết hợp hai yếu tố: Thể chế thuế và chất lượng hệ sinh thái sống.

Về thể chế tài chính, hành lang pháp lý đang mở ra sự hấp dẫn. Từ ngày 1-7-2026, theo Luật Thuế thu nhập cá nhân mới, các khoản kiều hối cũng như thu nhập từ đổi mới sáng tạo sẽ được miễn thuế hoàn toàn, đi kèm với việc nâng ngưỡng giảm trừ gia cảnh lên 17,285 triệu đồng/tháng. Ngoài ra, việc TP đẩy nhanh thành lập Quỹ đầu tư mạo hiểm trong quý I-2026 sẽ cung cấp vốn mồi để kiều bào và nhân tài quốc tế mang trí tuệ về khởi nghiệp.

Tuy nhiên, tài chính chỉ là điều kiện cần. Để giữ chân người tài bền vững, TP.HCM phải kiến tạo một hệ sinh thái đô thị có chất lượng sống vượt trội. Đó là việc minh bạch hóa thị trường bất động sản để người tài có khả năng chi trả nhà ở; là môi trường sống đa văn hóa, ít ô nhiễm; là hệ thống y tế bao phủ nơi mỗi người dân được lập hồ sơ sức khỏe điện tử trọn đời. Chính trải nghiệm sống nhân văn và hiện đại này mới là chế độ đãi ngộ đột phá nhất.

Trao không gian để tư nhân linh hoạt

. Cuối cùng, DN nhà nước được giao vai trò tiên phong, dẫn dắt quá trình cơ cấu lại nền kinh tế. Xin ông chia sẻ lộ trình định hình, phát huy nguồn lực của khối này để xây dựng thành công các hạ tầng dữ liệu dùng chung lớn?

+ Nghị quyết 09 phân định rất rõ: Tư nhân là mũi nhọn nhưng DN nhà nước (DNNN) giữ vai trò kiến tạo và dẫn dắt các nền tảng then chốt. Hệ thống dữ liệu liên quan trực tiếp đến an ninh quốc gia nên quá trình xây dựng hạ tầng dùng chung lớn cần được giao cho khối DNNN với lộ trình phân tầng cụ thể.

Giai đoạn 1 (kiến tạo lõi): Các tập đoàn viễn thông và công nghệ lớn của Nhà nước sẽ tiên phong sử dụng nguồn vốn khổng lồ để thiết lập mạng lưới cáp quang đa lớp và các trung tâm dữ liệu chuẩn quốc tế. Việc bố trí vốn 4%-5% tổng chi ngân sách cho đổi mới sáng tạo phải được hoàn thiện sớm nhất có thể ngay trong nửa đầu năm 2026.

Giai đoạn 2 (chuẩn hóa trung gian): DNNN đóng vai trò là “người gác cổng”, sử dụng thẩm quyền để đối soát, làm sạch và mã hóa bảo mật toàn bộ luồng dữ liệu từ các sở, ban ngành, bảo đảm dữ liệu tập trung đạt tiêu chuẩn “sạch, sống, thống nhất”.

Giai đoạn 3 (mở cửa nhường sân): Sau khi kiến trúc lõi được thiết lập an toàn, DNNN sẽ điều phối các cổng API để khối kinh tế tư nhân tham gia khai thác thông qua hình thức PPP.

Bằng cách này, DNNN không ôm đồm việc phát triển ứng dụng bán lẻ mà trao không gian cho tư nhân linh hoạt tạo ra các dịch vụ công nghệ phục vụ xã hội. Đó chính là sự dẫn dắt thông minh và hiệu quả nhất.

. Xin cảm ơn ông.•

Khơi vốn tư nhân, trao quyền tự chủ giúp TP.HCM bứt tốc

Mục tiêu tăng trưởng GRDP 10% đòi hỏi TP.HCM mạnh tay giảm thủ tục, khơi thông vốn tư nhân và sớm thông qua Luật Đô thị đặc biệt.

Chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp (DN) góp ý để hiện thực hóa Nghị quyết 09, đạt được các mục tiêu phát triển của TP.HCM thì cần nhiều giải pháp quyết liệt, đột phá cụ thể để khơi thông dòng vốn tư nhân, tạo môi trường kinh doanh bền vững. Theo các chuyên gia, tinh giản thủ tục đất đai cũng là hình thức “gọi vốn” gián tiếp hiệu quả. Dòng vốn cần rót vào sản xuất thực, tăng trưởng xanh, chia sẻ rủi ro hạ tầng. Đồng thời, cộng đồng DN cũng kiến nghị đưa cơ chế chuyển quyền không gian (TDR) vào Luật Đô thị đặc biệt để tối đa quyền tự chủ, giúp TP.HCM kiến tạo xung lực bứt phá.

TS TÔ HOÀI NAM, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội DN nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME):

Khơi thông dòng vốn tư nhân để kinh tế TP.HCM bứt tốc

Nghị quyết 09-NQ/TW của Bộ Chính trị ban hành đã phát đi một tín hiệu lịch sử, xác lập một hệ khung tư duy hoàn toàn mới cho chặng đường bứt phá của TP.HCM. Việc đặt ra mục tiêu tăng trưởng GRDP tối thiểu 10%/năm trong kỷ nguyên mới không đơn thuần là một con số hành chính, mà là một mệnh lệnh hành động để giải phóng toàn diện mọi nguồn lực xã hội đang bị dồn nén.

Muốn đạt được quỹ đạo tăng trưởng hai con số bền vững này, chìa khóa vạn năng nằm ở việc khơi thông dòng vốn từ khu vực kinh tế tư nhân, đặc biệt là cộng đồng DN nhỏ và vừa vốn chiếm đa số nhưng đang gặp nhiều tổn thương.

Để nguồn lực tư nhân không bị chôn chân, TP phải quyết liệt thực hiện cuộc cách mạng cắt giảm chi phí tuân thủ thủ tục hành chính suốt vòng đời DN. Thực tế việc tinh giản các điều kiện kinh doanh, rút ngắn thời gian phê duyệt dự án đất đai và xây dựng chính là một hình thức gọi vốn gián tiếp hiệu quả nhất, giúp dòng tiền của DN quay vòng nhanh hơn.

Đi đôi với cải cách là việc thiết lập một “bộ lọc chính sách” đồng bộ để điều hướng nguồn lực vào các động lực tăng trưởng mới. Dòng vốn xã hội cần được tập trung vào ba trụ cột cốt lõi: Ưu tiên các ngành sản xuất thực thay vì đầu cơ bong bóng, gắn chặt ưu đãi với tiêu chuẩn phát triển xanh và áp dụng thuế suất cao đối với công nghệ lạc hậu để ép buộc quá trình tự động hóa.

Bên cạnh đó, bài toán huy động vốn cho các siêu dự án hạ tầng cần một cơ chế chia sẻ rủi ro công tư sòng phẳng. TP nên mạnh dạn chia nhỏ các cấu phần dự án hạ tầng quy mô lớn thành những gói thầu vừa sức để các tập đoàn, DN tư nhân trong nước có cơ hội tham gia đầu tư, thay vì chỉ phụ thuộc vào đầu tư công. Khi Luật Đô thị đặc biệt được thông qua, đây sẽ là “chìa khóa của đột phá” giao quyền tự chủ tối đa, cho phép TP vận hành cơ chế quản lý bằng công nghệ số và hậu kiểm minh bạch. Khi tư duy của bộ máy công quyền chuyển hẳn từ “quản lý, ban phát” sang “đồng hành, kiến tạo”, niềm tin của thị trường sẽ được củng cố, tạo thành xung lực mạnh mẽ đưa đầu tàu kinh tế TP.HCM bứt phá ngoạn mục.

Ông LÊ HOÀNG CHÂU, Hiệp hội Bất động sản TP.HCM (HoREA):

Đề xuất cơ chế đột phá cho dự thảo Luật Đô thị đặc biệt

HoREA vừa có văn bản góp ý chi tiết đối với dự thảo Luật Đô thị đặc biệt nhằm hiện thực hóa Nghị quyết 09-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển TP.HCM trong kỷ nguyên mới. HoREA nhận định khung pháp lý này là cơ sở chính trị và đòn bẩy then chốt giúp TP bứt phá, hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm kinh tế, công nghệ của châu Á vào năm 2045 và vươn tầm đô thị toàn cầu vào năm 2075. Để tối ưu hóa mọi nguồn lực, hiệp hội đã kiến nghị hàng loạt cơ chế đột phá vượt trội.

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý nhất là đề xuất áp dụng cơ chế chuyển quyền không gian (TDR). Cơ chế này cho phép tách rời quyền xây dựng khỏi mảnh đất, giúp chuyển nhượng diện tích sàn xây dựng thông qua mua bán từ các khu vực bị hạn chế phát triển sang các dự án có không gian phát triển mật độ cao hơn. Giải pháp này được kỳ vọng là công cụ đắc lực để tháo gỡ bài toán tái thiết đô thị, tạo nguồn lực kiến tạo không gian mở và bảo tồn hiệu quả các công trình di sản của TP.

Bên cạnh đó, nhằm khai thác tối đa mô hình đô thị gắn kết với giao thông công cộng (TOD), HoREA kiến nghị cho phép nhà đầu tư dự án BT được thực hiện dự án đối ứng ngay tại nhà ga đường sắt hoặc khu tập kết bảo dưỡng tàu (depot). Theo đó, nhà đầu tư được quyền xây dựng công trình hỗn hợp kết hợp hạ tầng, nhà ở và thương mại dịch vụ ngay tại các khu vực này. Cách làm này giúp Nhà nước không phải dùng quỹ đất ở địa điểm khác để thanh toán, đồng thời tăng nguồn thu ngân sách thông qua việc quy đổi tương đương diện tích sử dụng đất.

Liên quan đến điểm nghẽn tài chính đất đai, hiệp hội bày tỏ lo ngại khi bảng giá đất mới tích hợp có thể đẩy tiền sử dụng đất của các dự án nhà ở thương mại tăng vọt 2-3 lần theo đánh giá từ Sở NN&MT. Để giải quyết tận gốc rào cản này, HoREA đề nghị trong dự thảo Luật Đô thị đặc biệt cần trao quyền cho UBND TP.HCM ban hành các hệ số điều chỉnh giá đất linh hoạt và phù hợp với thực tiễn.

Cụ thể, TP cần được phép ban hành hệ số điều chỉnh riêng (hệ số k2) để lập phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư sau khi lấy ý kiến của người dân có đất bị thu hồi nhằm bảo đảm quyền lợi chính đáng cho người sử dụng đất nông nghiệp. Cùng với đó, đề xuất cho phép áp dụng một hệ số độc lập khác (hệ số k3) để tính tiền sử dụng đất, tiền thuê đất cho các dự án thương mại.

Ở khía cạnh quy hoạch và an sinh xã hội, hiệp hội kiến nghị quy định rõ chiều sâu tối đa không quá 3 m đối với một tầng hầm của nhà ở riêng lẻ tại khu vực chưa lập quy hoạch chi tiết tỉ lệ 1/500, nhằm tránh tình trạng chủ đầu tư xây hầm quá sâu gây ảnh hưởng đến các công trình ngầm đô thị sau này. Đối với công tác cải tạo chung cư cũ, cơ quan nhà nước có thẩm quyền cần được phép xác định các chỉ tiêu dân số, quy hoạch để làm cơ sở phê duyệt chủ trương đầu tư khi chưa phù hợp đồ án quy hoạch phân khu. Đồng thời, HoREA đề xuất chính sách ưu tiên mua, thuê, thuê mua nhà ở xã hội cho cán bộ, công chức và lực lượng vũ trang nhân dân có địa điểm làm việc cách xa chỗ ở từ 20 km trở lên. Việc giao đất công hoặc đất thuê trả tiền hằng năm để thực hiện dự án nhà ở xã hội cũng được kiến nghị miễn điều kiện đấu giá quyền sử dụng đất nhằm thu hút đầu tư.•