Những trận lũ lụt tàn khốc đã tàn phá nhiều khu vực trên thế giới vào năm 2025, từ Đông Nam Á đến Bắc Mỹ và Trung Đông. Tình trạng này đòi hỏi các nước cần có một cách tiếp cận mới trong việc giải quyết các cuộc khủng hoảng lũ lụt như trong năm 2025.
“Trong suốt năm 2025, một loạt các trận lũ lụt lớn đã xảy ra trên toàn thế giới, khiến lũ lụt trở thành mối nguy hiểm khí hậu hàng đầu của năm” – theo ông Pawan Bhattarai, giảng viên tại khoa kỹ thuật xây dựng của Đại học Tribhuvan ở Kathmandu (Nepal).
Đông Nam Á
Lũ lụt gây ảnh hưởng lớn Indonesia vào tháng 12, khiến 961 người ở các tỉnh Aceh, Bắc Sumatra và Tây Sumatra thiệt mạng. Hơn 20 ngôi làng trên khắp 3 tỉnh này đã bị cuốn trôi hoàn toàn. Nhà cửa, ruộng lúa, đập và cầu bị phá hủy, khiến nhiều khu vực không thể tiếp cận được.
Khai thác gỗ trái phép cùng với việc mất rừng do khai thác mỏ, đồn điền và cháy rừng được cho là những nguyên nhân làm trầm trọng thêm tình trạng lũ lụt ở Indonesia trong năm qua.
Cũng trong tháng 12-2025, 276 người đã thiệt mạng trong lũ lụt ở Thái Lan. Theo Cục Phòng chống và Giảm nhẹ Thảm họa Thái Lan, lũ lụt đã ảnh hưởng nặng nề đến 8 tỉnh ở vùng đồng bằng miền trung, 4 tỉnh ở miền nam và 2 tỉnh ở miền bắc nước này.
Tại Việt Nam, mưa lũ khắc nghiệt trong năm 2025 cũng khiến hơn 400 người thiệt mạng.
Nam Á
Vào cuối tháng 11-2025, lũ lụt và sạt lở đã khiến ít nhất 56 người thiệt mạng, khi cơn bão nhiệt đới Ditwah quét qua Sri Lanka. Mưa lớn đi kèm với cơn bão đã phá hủy 4 ngôi nhà và làm hư hại hơn 600 ngôi nhà khác. Mưa lớn cũng khiến cây cối và bùn đất đổ xuống, làm tắc nghẽn nhiều tuyến đường bộ và đường sắt.
“Cơn bão đặt ra một thách thức đáng kể đối với chính phủ, vốn chỉ mới bắt đầu giải quyết các vấn đề kinh tế và xã hội của người dân” – ông Ahilan Kadirgamar, giảng viên cao cấp tại khoa xã hội học, Đại học Jaffna ở Sri Lanka, trả lời đài Al Jazeera vào tháng 11.
Vào tháng 10-2025, lũ lụt và sạt lở đất nghiêm trọng đã tàn phá một số khu vực của Nepal và TP Darjeeling (phía đông của Ấn Độ), khiến ít nhất 50 người thiệt mạng.
Lượng mưa năm nay ở Nepal không phá kỷ lục nhưng thiệt hại rất nghiêm trọng do mưa lớn “tập trung ở một số khu vực nhất định”.
“Để ngăn chặn những thảm họa trong tương lai, cần có một sự thay đổi lớn trong chính sách và thực tiễn. Điều này phải ưu tiên quản lý lưu vực toàn diện, tập trung vào việc ổn định sườn dốc và quản lý dòng chảy nước, vốn là lĩnh vực bị bỏ quên dai dẳng trong cách tiếp cận hiện tại của chúng ta đối với việc giảm thiểu rủi ro thiên tai” – ông Bhattarai nói.
Từ tháng 6 đến tháng 8-2025, một số khu vực của Pakistan đã chứng kiến lũ lụt do mưa lớn gây ra. Hơn 700 người đã thiệt mạng trên khắp cả nước này do lũ lụt. Lũ lụt cũng buộc 500.000 người ở tỉnh Punjab phải sơ tán.
Trung Đông và Bắc Phi
Những trận mưa lớn và nhiệt độ thấp tiếp tục ảnh hưởng lớn đến Gaza. Nhiều người ở Gaza đang sống trong lều tạm và phần lớn không có dụng cụ để tự bảo vệ mình trước mưa lũ.
Cuối tháng 12-2025, một hệ thống áp thấp đã mang theo mưa lớn và gió mạnh đến Dải Gaza. Theo nhà khí tượng học Laith al-Allami, đây là hệ thống thứ 3 ảnh hưởng đến khu vực này trong vài tuần qua.
Trong khi đó, đầu tháng 12-2025, Morocco đã phát động một chiến dịch cứu trợ khẩn cấp trên toàn quốc để hỗ trợ những người bị lũ lụt nghiêm trọng ảnh hưởng. Lũ quét đã khiến ít nhất 37 người thiệt mạng và khoảng 70 nhà cửa, cửa hàng bị hư hại tại thị trấn Safi, cách thủ đô Rabat 300km về phía nam.
Bắc Mỹ
Vào tháng 10-2025, lũ lụt đã tàn phá Mexico, khiến ít nhất 66 người thiệt mạng. Các cơn bão gây ra lũ lụt tại 5 bang của nước này, bao gồm: Veracruz, Puebla, Hidalgo, Queretaro và San Luis Potosi.
Lũ cũng khiến hơn 16.000 ngôi nhà trên khắp cả nước bị hư hại.
Trong tháng 7-2025, một số tiểu bang của Mỹ, bao gồm Texas, West Virginia, New Mexico và New Jersey, đã bị lũ quét ảnh hưởng. Những trận lũ này chủ yếu do lượng mưa lớn trong một thời gian ngắn gây ra.
Lũ quét ở Texas đã khiến hơn 100 người thiệt mạng. Chỉ trong vòng 2 giờ sau khi lũ lụt xảy ra, sông Guadalupe đã tràn bờ, mực nước dâng cao hơn các tòa nhà hai tầng, lên đến khoảng 9 m.
Theo tài liệu của Cơ quan Quản lý Sông Guadalupe-Blanco, sông Guadalupe đã từng trải qua những trận lũ lớn vào các năm 1936, 1952, 1972, 1973, 1978, 1987, 1991 và 1997. Trận lũ năm 1987 đặc biệt tàn khốc và đã khiến nhiều người thiệt mạng. Tuy nhiên, Cơ quan Dự báo Thời tiết Quốc gia (NWS) cho biết, mực nước sông Guadalupe vào tháng 7 đã vượt quá mức năm 1987.
Hướng giải quyết cho tương lai
Các chuyên gia cho biết trong suốt năm nay, lũ lụt nghiêm trọng hơn do nhiều yếu tố khác nhau.
“Lũ lụt là một mối nguy hiểm phức tạp. Nó xảy ra do sự tương tác giữa nhiều biến số liên quan thời tiết, cơ sở hạ tầng, lớp phủ đất và địa hình cũng như các yếu tố khác” – ông Nasir Gharaibeh, giáo sư kỹ thuật dân dụng và môi trường tại Đại học Texas A&M (Mỹ), nói.
Tuy nhiên, các chuyên gia khẳng định biến đổi khí hậu là một yếu tố chính gây ra các hiện tượng thời tiết.
“Các nguyên nhân cụ thể khác nhau tùy từng TP, nhưng có một lực lượng duy nhất chi phối tất cả là biến đổi khí hậu, vốn làm gia tăng mạnh mẽ các hiện tượng mưa cực đoan” – ông Bhattarai cho biết.
Biến đổi khí hậu đang khiến mưa gió mùa dữ dội hơn, dẫn đến các sự kiện mưa cực đoan thường xuyên hơn. Điều này là do nhiệt độ tăng khiến khí quyển giữ được nhiều hơi ẩm hơn, dẫn đến những trận mưa lớn hơn trong các cơn bão.
Nhưng biến đổi khí hậu không phải là toàn bộ câu chuyện.
“Cảnh quan đô thị về cơ bản không được trang bị để thích ứng với thực tế mới. Kết quả là sự gia tăng lũ quét, biến những trận mưa bất chợt thành thảm họa trên diện rộng” – ông Bhattarai nói.
Thêm vào đó, việc thiếu hệ thống thoát nước và hệ thống cảnh báo sớm đầy đủ có thể làm trầm trọng thêm hậu quả của lũ lụt.
Nhìn chung, ông Bhattarai mô tả trận lũ lụt thảm khốc năm 2025 là “sự va chạm giữa các hiện tượng khí tượng dữ dội và các quyết định dài hạn của con người”.
“Về mặt thời tiết, các nguyên nhân chính là hiện tượng mưa lớn đột ngột và hệ thống mưa bị đình trệ. Những hiện tượng này mang đến lượng mưa ngắn hạn, cường độ cao, dẫn đến tổng lượng mưa hàng ngày kỷ lục, làm quá tải hệ thống thoát nước chỉ trong vài giờ” – ông nói.
Để đối phó tình trạng này, các chuyên gia cho rằng các chính phủ sẽ phải thích ứng với các hình thái thời tiết mới và sẽ phải thay đổi cách tiếp cận để đối phó với lũ lụt.
Ông Bhattarai cho biết trận lũ năm 2025 đã cho thấy sự cần thiết phải có những phản ứng nhanh hơn, tập trung vào cộng đồng với các cảnh báo địa phương rõ ràng, sự phối hợp chặt chẽ hơn, các kế hoạch cụ thể cho từng đô thị, bảo vệ các nhóm dễ bị tổn thương và tái thiết an toàn hơn nhằm giảm thiểu rủi ro lũ lụt trong tương lai.
“Một số khu vực trên thế giới nên bắt đầu đầu tư vào cơ sở hạ tầng kiểm soát lũ lụt, bao gồm cả hệ thống đường bộ, nơi đường sá được sử dụng như ‘kênh thoát nước’. Các khu vực khác trên thế giới nên đầu tư vào việc xây dựng các hệ thống cảnh báo tốt hơn” – ông Gharaibeh nói.
