Nghị quyết 112/2025 về phân loại đơn vị hành chính của Ủy ban Thường vụ Quốc hội chính thức có hiệu lực từ ngày 1-1-2026, thay thế Nghị quyết 1211/2016 (sửa đổi, bổ sung bởi Nghị quyết 27/2022).
Đáng chú ý, so với trước đây, tiêu chuẩn đối với phường được quy định cụ thể và chặt chẽ hơn.
Theo Nghị quyết, phường phải đáp ứng đồng thời các tiêu chí về quy mô dân số, diện tích, vị trí chức năng trong quy hoạch, mức độ đô thị hóa và trình độ phát triển kinh tế - xã hội.
Cụ thể, Nghị quyết quy định phường phải có dân số từ 21.000 người và diện tích từ 5,5 km2 trở lên.
Nghị quyết cũng nêu rõ phường phải có vị trí, chức năng được xác định trong quy hoạch hoặc định hướng đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt là trung tâm tổng hợp hoặc trung tâm chuyên ngành cấp vùng hoặc cấp tỉnh hoặc cấp tiểu vùng trong tỉnh, thành phố, có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương hoặc tiểu vùng trong tỉnh, thành phố.
Về mức độ đô thị hóa của phường, Nghị quyết 112 quy định tỉ lệ quy mô dân số đô thị trên quy mô dân số của đơn vị hành chính từ 50%, tỉ lệ lao động phi nông nghiệp từ 70% trở lên.
Với các tiêu chí về ngân sách và thu nhập của phường, nghị quyết cũng nêu rõ tổng thu ngân sách địa phương phải bằng với tổng chi ngân sách địa phương trên địa bàn; công nghiệp - xây dựng và dịch vụ trong GRDP đạt từ 70% trở lên.
Đáng chú ý, nghị quyết đưa ra tiêu chí về thu nhập bình quân đầu người trên năm cao hơn thu nhập bình quân đầu người trên năm, tỉ lệ hộ nghèo (theo chuẩn nghèo đa chiều) thấp hơn tỉ lệ hộ nghèo của tỉnh, thành phố mà phường trực thuộc trong ba năm gần nhất.
Cạnh đó, trường hợp phường có các yếu tố đặc thù như có di sản văn hóa vật thể được UNESCO công nhận hoặc được cấp có thẩm quyền xếp hạng là di tích quốc gia đặc biệt; hoặc trung tâm du lịch quốc gia hoặc quốc tế trong quy hoạch, định hướng thì tiêu chí về dân số bằng 50% so với quy định chung của phường.
Với các phường ở hải đảo thì mức tối thiểu của các tiêu chuẩn về dân số, diện tích, tỉ lệ quy mô dân số đô thị trên quy mô dân số của đơn vị hành chính bằng 50% mức quy định. Đồng thời, không đánh giá tiêu chuẩn về các chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội.
Còn riêng những phường có nhiều yếu tố đặc thù thì mỗi tiêu chuẩn chỉ được áp dụng mức giảm tương ứng với một yếu tố. “Phường được hình thành trước ngày 1-1-2026 thì không phải đánh giá lại theo tiêu chuẩn mới” – Nghị quyết nêu rõ về điều khoản thi hành.
Thành phố phải tự cân đối ngân sách
Về tiêu chuẩn của thành phố, Nghị quyết 112 quy định phải có dân số từ 2,5 triệu người, diện tích từ 2.500 km2 và số phường trên tổng đơn vị cấp xã từ 30% trở lên.
Tiêu chí về đô thị hóa từ 45% trở lên và được công nhận là đô thị loại I. TP cũng phải có vị trí, chức năng được xác định trong quy hoạch hoặc định hướng đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt là trung tâm tổng hợp cấp quốc gia hoặc cấp vùng về kinh tế, tài chính, văn hóa, giáo dục, đào tạo, du lịch, y tế, khoa học và công nghệ, đầu mối giao thông, giao lưu trong nước và quốc tế, có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của vùng hoặc cả nước.
Theo nghị quyết, một điều kiện bắt buộc khi xem xét tiêu chuẩn thành phố là phải cân đối ngân sách thuộc nhóm các địa phương không nhận bổ sung cân đối từ ngân sách trung ương. Thành phố cũng phải đạt các chỉ tiêu kinh tế - xã hội khác như công nghiệp - xây dựng và dịch vụ trong tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) đạt từ 80%; tốc độ tăng trưởng GRDP trong ba năm gần nhất đạt hoặc vượt tốc độ tăng tổng sản phẩm trong nước (GDP).
Cạnh đó, thu nhập bình quân đầu người trên năm cao hơn thu nhập bình quân đầu người trên năm của cả nước trong ba năm gần nhất; hộ nghèo (theo chuẩn nghèo đa chiều) thấp hơn tỉ lệ hộ nghèo của cả nước trong ba năm gần nhất.
