Mặc dù Luật Thi hành án dân sự (THADS) năm 2025 và Nghị định 151/2026 đã mở ra một giai đoạn phát triển mới cho chế định Thừa hành viên, nhưng nhìn từ góc độ cải cách tư pháp và yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong thời kỳ mới, đây có lẽ mới chỉ là bước khởi đầu của một quá trình đổi mới sâu rộng hơn.
Thực tiễn quốc tế cho thấy, ở nhiều quốc gia theo hệ thống dân luật, các chủ thể hành nghề tương tự Thừa hành viên không chỉ thực hiện chức năng tống đạt, lập vi bằng hay tổ chức THA theo yêu cầu, mà còn đảm nhận nhiều hoạt động pháp lý khác nhằm hỗ trợ Nhà nước bảo đảm tính hiệu lực của pháp luật và nâng cao khả năng tiếp cận công lý của người dân.
Đối với Việt Nam, sau hơn 15 năm vận hành và phát triển, chế định này đã chứng minh được tính hiệu quả, tính an toàn và khả năng đáp ứng yêu cầu xã hội. Đây là thời điểm thích hợp để tiếp tục nghiên cứu mở rộng không gian phát triển cho nghề Thừa hành viên trong tương lai.
Một trong những mục tiêu quan trọng của cải cách tư pháp là giảm tải cho bộ máy nhà nước nhưng vẫn bảo đảm hiệu quả quản lý và bảo vệ quyền lợi của người dân. Trong bối cảnh số lượng vụ việc THADS ngày càng gia tăng, biên chế nhà nước ngày càng tinh gọn theo chủ trương chung của Đảng và Nhà nước, việc tiếp tục mở rộng phạm vi hoạt động của các Văn phòng THADS là xu hướng cần được nghiên cứu nghiêm túc.
Nhà nước có thể từng bước giao thêm một số loại việc phù hợp cho khu vực hành nghề ngoài công lập thực hiện dưới sự kiểm tra, giám sát chặt chẽ của cơ quan quản lý nhà nước. Điều này không chỉ giúp giảm áp lực cho hệ thống cơ quan THADS mà còn tạo điều kiện cho người dân có thêm sự lựa chọn về dịch vụ pháp lý.
Nghị định 151/2026 đã cho phép Văn phòng THADS được thành lập chi nhánh. Đây là một bước tiến rất quan trọng. Trong tương lai, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế pháp lý để hình thành các tổ chức hành nghề có quy mô lớn, hoạt động theo mô hình chuỗi dịch vụ pháp lý hiện đại, có khả năng đầu tư bài bản về công nghệ, quản trị và nguồn nhân lực.
Kinh nghiệm của nhiều quốc gia cho thấy, sự phát triển của các tổ chức hành nghề quy mô lớn sẽ góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ, giảm chi phí xã hội và tăng khả năng tiếp cận dịch vụ pháp lý của người dân ở các địa phương.
Chuyển đổi số đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Đối với hoạt động của Thừa hành viên, việc xây dựng hệ thống vi bằng điện tử, hồ sơ THA điện tử, cơ sở dữ liệu xác minh điều kiện THA và các nền tảng dịch vụ công trực tuyến sẽ tạo ra bước thay đổi mang tính cách mạng.
Trong tương lai, người dân có thể yêu cầu lập vi bằng từ xa, theo dõi tiến độ xử lý hồ sơ trực tuyến, tra cứu tình trạng THA trên môi trường số và sử dụng các dịch vụ pháp lý mà không bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý. Đây sẽ là nền tảng để hình thành hệ sinh thái THADS số trong tương lai.
Một trong những khó khăn lớn nhất hiện nay của hoạt động THADS là việc tiếp cận thông tin về tài sản và điều kiện THA của đương sự. Do đó, cần nghiên cứu xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia hoặc cơ sở dữ liệu dùng chung phục vụ công tác THADS, có cơ chế kết nối phù hợp với các cơ quan đăng ký tài sản, ngân hàng, cơ quan thuế và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành khác.
Khi hệ thống dữ liệu được liên thông, hoạt động xác minh điều kiện THA sẽ trở nên nhanh chóng, minh bạch và hiệu quả hơn rất nhiều. Đây cũng là giải pháp quan trọng để nâng cao tỉ lệ THA thành công trong thực tiễn.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa, hoạt động THADS ngày càng xuất hiện nhiều yếu tố nước ngoài liên quan đến tài sản, giao dịch và đương sự ở nhiều quốc gia khác nhau. Vì vậy, việc tăng cường hợp tác quốc tế, tham gia các tổ chức nghề nghiệp quốc tế, trao đổi kinh nghiệm quản lý và đào tạo chuyên môn là yêu cầu tất yếu.
Nghề Thừa hành viên Việt Nam cần từng bước tiếp cận các chuẩn mực nghề nghiệp quốc tế, học hỏi kinh nghiệm của các quốc gia có nền thi hành án dân sự phát triển, đồng thời khẳng định vị thế của mình trong cộng đồng nghề nghiệp toàn cầu.Đây không chỉ là cơ hội phát triển nghề nghiệp mà còn góp phần nâng cao uy tín của nền tư pháp Việt Nam trên trường quốc tế.
Sự chuyển đổi từ Thừa phát lại sang Thừa hành viên là kết quả của một quá trình phát triển bền bỉ kéo dài hơn 15 năm. Đó là thành quả của chủ trương cải cách tư pháp đúng đắn, của sự nỗ lực của đội ngũ hành nghề và của nhu cầu thực tiễn từ đời sống xã hội.
Tuy nhiên, điều quan trọng hơn cả là sự kiện này đã mở ra một tầm nhìn mới cho tương lai. Nếu giai đoạn vừa qua là quá trình chứng minh tính đúng đắn của mô hình, thì giai đoạn sắp tới sẽ là quá trình xây dựng một thiết chế THADS ngoài công lập hiện đại, chuyên nghiệp, số hóa và hội nhập quốc tế. Con đường phía trước còn nhiều việc phải làm, nhưng những nền móng quan trọng đã được đặt xuống.
Và có thể tin tưởng rằng, cùng với tiến trình cải cách tư pháp của đất nước, chế định Thừa hành viên sẽ tiếp tục phát triển, trở thành một bộ phận không thể thiếu trong hệ thống bảo vệ công lý và bảo đảm quyền con người tại Việt Nam.
