TAND Tối cao quán triệt hàng loạt điểm mới của Luật Thi hành án hình sự 2025

TAND Tối cao vừa ban hành Công văn số 378/TANDTC-PC ngày 19-6-2026 yêu cầu thủ trưởng các đơn vị thuộc TAND Tối cao, chánh án TAND và tòa án quân sự các cấp tổ chức quán triệt những điểm mới của Luật Thi hành án hình sự năm 2025.

Luật đã được Quốc hội thông qua ngày 10-12-2025 và có hiệu lực thi hành từ ngày 1-7-2026. Theo TAND Tối cao, luật mới có nhiều nội dung liên quan trực tiếp đến nhiệm vụ, quyền hạn của tòa án trong công tác thi hành án hình sự.

Nhiều thủ tục được rút ngắn thời gian giải quyết

Một trong những điểm đáng chú ý là Luật Thi hành án hình sự năm 2025 đã rút ngắn thời hạn giải quyết nhiều thủ tục so với Luật Thi hành án hình sự năm 2019 (trừ một số việc thuộc thầm quyền của cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh), trong đó có thời hạn giải quyết một số việc thuộc thẩm quyền của tòa án.

Cụ thể, thời hạn xem xét, quyết định tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù được rút xuống còn 3 ngày làm việc kể từ ngày nhận được hồ sơ đề nghị.

Đối với thời hạn xem xét, quyết định miễn chấp hành án phạt tù, thời hạn giải quyết là 9 ngày. Theo đó, trong 2 ngày làm việc kể từ ngày nhận được hồ sơ đề nghị miễn chấp hành án phạt tù, chánh án phải phân công thẩm phán chủ trì phiên họp; trong 7 ngày kể từ ngày được phân công, thẩm phán phải mở phiên họp xét miễn chấp hành án phạt tù và ra quyết định.

Thời hạn xét rút ngắn thời gian thử thách của người được tha tù trước thời hạn có điều kiện là 7 ngày làm việc. Theo đó, trong 2 ngày làm việc kể từ ngày nhận được hồ sơ đề nghị rút ngắn thời gian thử thách, chánh án phải phân công thẩm phán chủ trì phiên họp; trong 5 ngày làm việc kể từ ngày được phân công, thẩm phán phải mở phiên họp xét rút ngắn thời gian thử thách và ra quyết định về việc rút ngắn thời gian thử thách.

Tương tự, thời hạn xem xét, quyết định giảm thời hạn chấp hành án phạt cải tạo không giam giữ cũng là 7 ngày làm việc. Trong 2 ngày làm việc kể từ ngày nhận được hồ sơ đề nghị, chánh án phải phân công thẩm phán chủ trì phiên họp; trong 5 ngày làm việc kể từ ngày được phân công, thẩm phán phải mở phiên họp xét giảm thời hạn chấp hành án phạt cải tạo không giam giữ và ra quyết định.

Đối với thời hạn xem xét, quyết định miễn chấp hành án phạt cải tạo không giam giữ; miễn chấp hành thời hạn cấm cư trú còn lại; miễn chấp hành thời hạn quản chế còn lại, thời hạn giải quyết đều là 9 ngày.

Trong đó, thời hạn 2 ngày làm việc kể từ ngày nhận hồ sơ đề nghị, chánh án phải phân công thẩm phán chủ trì phiên họp. Trong 7 ngày kể từ ngày được phân công, thẩm phán phải mở phiên họp xét miễn, quyết định.

Luật mới cũng quy định nhiều phiên họp trong thi hành án hình sự sẽ do một thẩm phán tiến hành thay vì thành phần nhiều người như trước đây.

Cụ thể gồm các phiên họp xét giảm thời hạn chấp hành án phạt tù; xét miễn chấp hành án phạt tù; xem xét rút ngắn thời gian thử thách đối với người được tha tù trước thời hạn có điều kiện; xét rút ngắn thời gian thử thách đối với người được hưởng án treo; xét buộc chấp hành hình phạt tù của bản án đã cho hưởng án treo; xét giảm thời hạn chấp hành án phạt cải tạo không giam giữ; xét miễn chấp hành án phạt cải tạo không giam giữ; xét miễn chấp hành thời hạn cấm cư trú còn lại và xét miễn chấp hành thời hạn quản chế còn lại.

Riêng phiên họp xét tha tù trước thời hạn có điều kiện vẫn thực hiện theo Điều 368 Bộ luật Tố tụng hình sự, với hội đồng xét gồm chánh án và hai thẩm phán.

Chuyển thẩm quyền cho TAND khu vực

Một thay đổi quan trọng khác là việc chuyển một số thẩm quyền từ TAND cấp tỉnh về TAND khu vực.

Theo đó, TAND khu vực có thẩm quyền xem xét, quyết định tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù theo khoản 3 Điều 32; quyết định trưng cầu giám định pháp y, pháp y tâm thần đối với phạm nhân theo khoản 3 Điều 52; quyết định áp dụng biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh đối với người đang chấp hành án phạt tù theo khoản 1 Điều 134.

Luật Thi hành án hình sự năm 2025 cũng bổ sung điều kiện mới đối với người được đề nghị xét rút ngắn thời gian thử thách. Theo đó, người được tha tù trước thời hạn có điều kiện, người được hưởng án treo và người chấp hành án phạt cải tạo không giam giữ muốn được xem xét rút ngắn thời gian thử thách hoặc giảm thời hạn chấp hành án thì phải có đơn đề nghị.

Đáng chú ý, luật quy định rõ trường hợp tòa án không chấp nhận đề nghị hoãn hoặc tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù thì phải ban hành quyết định không chấp nhận đề nghị. Đây là điểm mới so với Luật Thi hành án hình sự năm 2019, vốn chỉ yêu cầu ban hành văn bản thông báo không chấp nhận.

Bên cạnh đó, trường hợp VKS kháng nghị đối với quyết định về việc hoãn hoặc tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù, tòa án có trách nhiệm trả lời VKS trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày nhận được kháng nghị. Trường hợp tòa án không nhất trí với kháng nghị của VKS thì khiếu nại lên viện VKS cấp trên trực tiếp (khoản 4 Điều 150).

Nhằm tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho việc xét giảm án, luật cũng bổ sung quy định về thời điểm xét rút ngắn thời gian thử thách đối với người được tha tù trước thời hạn có điều kiện và người được hưởng án treo; đồng thời quy định việc xét giảm thời hạn chấp hành án phạt cải tạo không giam giữ được thực hiện mỗi năm ba đợt vào dịp Tết Dương lịch, ngày Chiến thắng và Quốc khánh.

Một nội dung mới khác là khi gửi quyết định thi hành án phạt tù, tòa án phải gửi kèm bản án, quyết định của tòa án có hiệu lực pháp luật.

Trường hợp xét xử phúc thẩm, giám đốc thẩm hoặc tái thẩm thì phải gửi kèm cả bản án sơ thẩm theo quy định (khoản 3 Điều 16 và khoản 1 Điều 22).

Theo TAND Tối cao, quy định này nhằm bảo đảm hồ sơ thi hành án phạt tù của phạm nhân được đầy đủ, tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện các chế độ của phạm nhân như tạm đình chỉ chấp hành án, giảm thời hạn chấp hành án phạt tù và các quyền lợi khác theo quy định của pháp luật.