Việc Quốc hội thông qua Luật Thi hành án dân sự 2025, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, cùng với việc Chính phủ ban hành Nghị định 151/2026/NĐ-CP và Bộ Tư pháp ban hành Thông tư 08/2026/TT-BTP đã đánh dấu bước chuyển mình rất lớn của chế định Thừa phát lại tại Việt Nam.
Sau hơn 15 năm thí điểm và phát triển, chế định Thừa phát lại không còn dừng lại ở vai trò bổ trợ hoạt động tư pháp, mà đang từng bước được nâng tầm trở thành một thiết chế xã hội hóa thi hành án dân sự chuyên nghiệp, hiện đại và hội nhập quốc tế.
Nhiều thay đổi quan trọng
Từ ngày 1-7-2026, khái niệm “Thừa phát lại” sẽ được thay thế bằng tên gọi mới “Thừa hành viên”, còn “Văn phòng Thừa phát lại” chính thức mang tên “Văn phòng Thi hành án dân sự”.
Sự thay đổi này không đơn thuần là đổi tên một chức danh nghề nghiệp hay một mô hình tổ chức. Đằng sau đó là sự thay đổi về tư duy lập pháp và cách tiếp cận đối với hoạt động xã hội hóa thi hành án dân sự ở Việt Nam.
Trong Nghị định 08/2020, Văn phòng Thừa phát lại là mô hình bổ trợ hoạt động tư pháp, chủ yếu tập trung vào: tống đạt, lập vi bằng, xác minh điều kiện thi hành án, tổ chức thi hành án theo yêu cầu. Trong khi đó, Nghị định 151/2026 xác định rõ đây là một thiết chế hành nghề thi hành án dân sự ngoài công lập, hoạt động theo Luật Thi hành án dân sự 2025. Điều này cho thấy vai trò của Thừa hành viên được nâng lên, phạm vi hành nghề chuyên nghiệp hơn và Nhà nước bắt đầu định hình mô hình “thi hành án dân sự xã hội hóa” một cách rõ nét hơn trước.
Trong suốt thời gian dài, khi nhắc đến Thừa phát lại, nhiều người vẫn chỉ hình dung đây là lực lượng chuyên “lập vi bằng” hoặc “tống đạt giấy tờ”. Tuy nhiên, Luật mới đã cho thấy một cách nhìn hoàn toàn khác. Thừa hành viên giờ đây được đặt trong vị thế của một chủ thể tham gia trực tiếp vào quá trình bảo đảm thực thi công lý dân sự, với quyền hạn, trách nhiệm và phạm vi hoạt động rộng hơn trước rất nhiều.
Một trong những điểm đáng chú ý nhất là việc pháp luật cho phép Văn phòng Thi hành án dân sự được mở chi nhánh theo quy định tại Khoản 1 Điều 22 Nghị định 151/2026/NĐ-CP. Nếu như trước đây, mô hình Văn phòng Thừa phát lại phần lớn mang tính địa phương, quy mô nhỏ và khó mở rộng, thì quy định mới đã mở ra khả năng hình thành những tổ chức hành nghề chuyên nghiệp với hệ thống hoạt động nhiều địa bàn, tương tự như các hãng Luật .
Sự thay đổi này không chỉ mang ý nghĩa tổ chức mà còn phản ánh xu hướng xã hội hóa mạnh mẽ hoạt động thi hành án dân sự. Khi được mở rộng mạng lưới, các Văn phòng Thi hành án dân sự sẽ có điều kiện đầu tư công nghệ, chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ, nâng cao chất lượng nhân sự và phục vụ người dân thuận lợi hơn. Trong tương lai, hoàn toàn có thể hình dung sự xuất hiện của những hệ thống Văn phòng Thi hành án dân sự hoạt động liên tỉnh với tính chuyên môn hóa rất cao.
Nâng cao hiệu quả bảo đảm thi hành án
Một thay đổi khác có tác động lớn đến đời sống pháp lý là việc mở rộng hiệu lực pháp lý của vi bằng theo Khoản 1 Điều 27. Trên thực tế, nhiều năm qua, vi bằng đã chứng minh được giá trị trong việc bảo vệ chứng cứ, ghi nhận sự kiện và phòng ngừa tranh chấp. Tuy nhiên, không ít trường hợp giá trị pháp lý của vi bằng vẫn bị nhìn nhận hạn chế hoặc thiếu thống nhất.
Luật mới đã tạo ra bước tiến quan trọng khi nâng cao vị thế của vi bằng trong hệ thống chứng cứ. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh các giao dịch dân sự, thương mại điện tử và các quan hệ xã hội trên không gian mạng ngày càng phát triển. Khi tranh chấp có thể phát sinh chỉ từ một tin nhắn, một giao dịch trực tuyến hoặc một bài đăng mạng xã hội, thì nhu cầu tạo lập chứng cứ nhanh chóng, khách quan và hợp pháp trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Vi bằng vì vậy đang dần trở thành một công cụ bảo vệ pháp lý hữu hiệu của người dân và doanh nghiệp trong thời đại số.
Cùng với đó, việc điều chỉnh tăng phí tống đạt theo Khoản 2 Điều 53 cũng được xem là thay đổi cần thiết sau nhiều năm mức phí cũ không còn phù hợp với thực tế. Hoạt động tống đạt chưa bao giờ chỉ đơn giản là “giao giấy”. Đó là một hoạt động tố tụng quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền được biết, quyền tham gia tố tụng và tính hợp pháp của các quyết định tư pháp. Khi chi phí vận hành ngày càng tăng nhưng mức phí không thay đổi trong thời gian dài, việc điều chỉnh là điều tất yếu để bảo đảm chất lượng dịch vụ và tính chuyên nghiệp của hoạt động nghề nghiệp.
Đáng chú ý hơn cả là việc pháp luật lần này bổ sung quyền yêu cầu phong tỏa tài sản trong trường hợp khẩn cấp cho Thừa hành viên theo Khoản 1 Điều 43. Đây có thể xem là bước tiến mạnh mẽ về thẩm quyền nghề nghiệp. Trong thực tiễn thi hành án dân sự, không ít trường hợp người phải thi hành án nhanh chóng tẩu tán tài sản trước khi cơ quan có thẩm quyền kịp áp dụng biện pháp ngăn chặn. Việc trao thêm công cụ pháp lý cho Thừa hành viên sẽ góp phần nâng cao hiệu quả bảo đảm thi hành án, đồng thời tăng tính chủ động của hoạt động nghề nghiệp. Dĩ nhiên, quyền hạn càng lớn thì yêu cầu về trách nhiệm nghề nghiệp, đạo đức hành nghề và cơ chế kiểm soát cũng càng cao hơn.
Một xu hướng rất rõ trong các quy định mới là tăng cường phân quyền cho địa phương. Vai trò của UBND cấp tỉnh trong quản lý, phát triển và tổ chức hoạt động Văn phòng Thi hành án dân sự được mở rộng đáng kể. Điều này phù hợp với chủ trương phân cấp quản lý nhà nước và tạo điều kiện để từng địa phương chủ động phát triển mô hình phù hợp với nhu cầu thực tế.
Nhưng có lẽ thay đổi mang tính thời đại nhất chính là sự xuất hiện của “vi bằng điện tử”. Sau nhiều năm chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ trong lĩnh vực ngân hàng, thuế, hải quan và công chứng, giờ đây hoạt động lập vi bằng cũng bắt đầu bước vào môi trường số hóa.
Vi bằng điện tử không chỉ là câu chuyện thay đổi hình thức lưu trữ tài liệu. Đó là sự thay đổi toàn diện về phương thức hoạt động nghề nghiệp. Từ việc lập vi bằng trực tuyến, lưu trữ điện tử, xác thực dữ liệu cho đến tra cứu bằng mã QR, tất cả đang mở ra một giai đoạn phát triển hoàn toàn mới cho hoạt động thi hành án dân sự xã hội hóa tại Việt Nam.
Trong tương lai không xa, người dân có thể yêu cầu lập vi bằng từ xa, nhận vi bằng điện tử trên nền tảng số và sử dụng như một nguồn chứng cứ hợp pháp trong các giao dịch và tranh chấp. Đây chính là bước đi phù hợp với xu hướng xây dựng nền tư pháp hiện đại, minh bạch và thuận tiện cho người dân.
Nhìn tổng thể, Luật Thi hành án dân sự 2025 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành không chỉ sửa đổi một số quy định nghiệp vụ, mà đang từng bước định hình một thiết chế pháp lý mới trong hệ thống tư pháp Việt Nam. Từ mô hình Thừa phát lại mang tính hỗ trợ, Việt Nam đang chuyển sang xây dựng đội ngũ Thừa hành viên chuyên nghiệp, hiện đại và hội nhập sâu hơn với xu hướng quốc tế.
Một giai đoạn mới của nghề đã bắt đầu!
