Ngành chăn nuôi Việt Nam hiện nay phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu. Điều này khiến ngành dễ bị tổn thương trước những biến động của thị trường thế giới, đặc biệt là trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông đang diễn biến phức tạp.
Thịt, trứng gia cầm cạnh tranh mạnh với sự đổ bộ của doanh nghiệp nước ngoài
Tại buổi họp báo về Triển lãm quốc tế về chăn nuôi, sữa, chế biến thịt và nuôi trồng thủy sản năm 2026 vừa diễn ra tại TP.HCM, ông Nguyễn Thanh Sơn, Chủ tịch Hiệp hội Chăn nuôi gia cầm Việt Nam, cho biết ngành chăn nuôi nội địa đang chịu tác động nghiêm trọng.
Giá thức ăn chăn nuôi toàn cầu đã tăng 10–15% và có thể tiếp tục leo lên mức 20%–25%. Đồng thời, tình trạng đứt gãy chuỗi cung ứng khiến chi phí vận tải tăng mạnh, có doanh nghiệp chỉ trong hai tháng chi phí vận chuyển đã tăng thêm khoảng 2 tỉ đồng so với cùng kỳ.
Không chỉ vậy, khi thị trường Trung Đông suy giảm, các quốc gia xuất khẩu lớn như Mỹ, Mexico, Brazil có xu hướng chuyển hướng sang Việt Nam. Đây là thách thức khổng lồ cho ngành chăn nuôi nội địa, đặc biệt là ngành gia cầm trong thời gian tới.
Hơn nữa, hiện nay ngành gia cầm đang chịu áp lực nặng nề khi giá đầu vào tăng nhưng giá đầu ra lại chạm đáy.
Đơn cử, giá trứng tại trại hiện chỉ dao động từ 1.100- 1.300 đồng mỗi quả, mức cực kỳ thấp. Trong khi đó, giá thành sản xuất chăn nuôi công nghiệp hiện đại phải từ 1.600- 1.650 đồng/quả trở lên. Với mức giá bán hiện tại, người chăn nuôi đang phải chịu lỗ nặng.
Bên cạnh đó, những doanh nghiệp sản xuất hàng triệu quả trứng mỗi ngày nay cũng đang rơi vào cảnh khốn khó. Nguyên nhân chính là do cung vượt cầu sau giai đoạn tăng đàn ồ ạt cuối năm ngoái. Đồng thời, sức tiêu thụ các sản phẩm thịt và trứng nói chung đang có xu hướng giảm mạnh.
Theo ông Sơn, nếu khó khăn kéo dài, các đơn vị sản xuất trứng và thịt gà lông trắng, gà lông màu sẽ không thể trụ vững.
Đẩy mạnh đa dạng hóa sản phẩm và khơi thông xuất khẩu
Trước bối cảnh trên, hiệp hội đã họp bàn với các doanh nghiệp sản xuất trứng gia cầm lớn cùng nhiều đơn vị khác để thống nhất các phương án ứng phó.
Trước hết, hiệp hội khuyến cáo các doanh nghiệp không tăng đàn, không tăng sản lượng trong thời điểm này do tình trạng cung đang vượt cầu.
Giải pháp tiếp theo đẩy mạnh đa dạng hóa sản phẩm. Lâu nay thị trường chủ yếu tiêu thụ trứng tươi, doanh nghiệp cần chú trọng hơn các sản phẩm chế biến sẵn như trứng muối hay trứng nướng theo công nghệ Hàn Quốc đang rất được ưa chuộng.
Hoặc các đơn vị phát triển các sản phẩm thịt gà và trứng chế biến tiện lợi, có thể sử dụng ngay mà không cần qua khâu chế biến phức tạp.
Đồng thời, ngành cần tăng cường tuyên truyền về dinh dưỡng. Ông Sơn cho biết, trước đây nhiều thông tin khoa học cũ cho rằng ăn nhiều trứng làm tăng cholesterol và ảnh hưởng tim mạch.
Tuy nhiên, báo cáo năm ngoái dựa trên nghiên cứu mới nhất tại Mỹ thí nghiệm trên hàng chục ngàn người cho thấy, việc ăn 1-2 quả trứng mỗi ngày, ngay cả với người trên 60 tuổi, không gây vấn đề về sức khỏe mà còn tốt cho tim mạch.
“Trứng là thực phẩm rẻ nhưng đầy đủ dinh dưỡng, chúng ta cần tuyên truyền mạnh mẽ để người dân yên tâm sử dụng, từ đó giúp tăng lượng tiêu thụ nội địa”-ông Sơn nói.
Ngoài ra, việc đẩy mạnh xuất khẩu cũng là giải pháp quan trọng. Năm vừa qua, lần đầu tiên xuất khẩu của Việt Nam sang Campuchia tăng trưởng mạnh trên 150% về con giống, gà sống, thịt gà và trứng.
"Sự kết hợp đồng bộ các giải pháp trên sẽ giúp giải quyết những khó khăn do tình trạng giá thịt và trứng ở mức thấp như hiện nay”-ông Sơn nói.
Đẩy mạnh phát triển công nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi phụ gia
Ở góc độ quản lý Nhà nước, ông Phạm Kim Đăng - Phó Cục trưởng Cục chăn nuôi và Thú y cũng nhìn nhận ngành chăn nuôi đang đối mặt nhiều khó khăn.
Cụ thể, chi phí đầu vào hiện là thách thức lớn do phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu. Đặc biệt, ngô và các nguyên liệu thức ăn chăn nuôi chiếm 60% đến 70% giá thành sản phẩm.
Những vấn đề này đã được nhận diện và từng bước giải quyết.
Theo ông Đăng, trước đây chiến lược đến năm 2020 từng đặt mục tiêu mở rộng diện tích sản xuất nguyên liệu thức ăn chăn nuôi. Điển hình là kế hoạch sản xuất ngô, nhưng đến kỳ tổng kết năm 2020, diện tích trồng không tăng mà còn giảm xuống.
Nguyên nhân do sản phẩm trong nước không thể cạnh tranh được với ngô nhập khẩu. Các nước xuất khẩu thường sản xuất trên diện tích lớn, áp dụng công nghệ hóa và tự động hóa đồng bộ. Điều này giúp chất lượng sản phẩm ổn định, trong khi sản xuất tại Việt Nam vẫn còn manh mún, nhỏ lẻ.
Vì vậy, trong chiến lược phát triển của ngành giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2045, Cục chăn nuôi và Thú y đã tính toán lại các phương án.
Do quỹ đất hạn chế, ngành sẽ tập trung vào ba định hướng chính. Đầu tiên là đẩy mạnh phát triển công nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi phụ gia. Đây là mảng không cần nhiều diện tích, chủ yếu tập trung vào nhà máy và công nghệ.
Định hướng thứ hai là tận dụng tối đa các nguyên liệu sẵn có tại Việt Nam, đặc biệt là nguồn phụ phẩm công nông nghiệp thực phẩm. Các sản phẩm từ quá trình sản xuất thực phẩm có thể tận dụng tối đa để làm thức ăn chăn nuôi.
Cuối cùng, ngành sẽ chuyển đổi những diện tích đất không hiệu quả sang trồng các vùng nguyên liệu tại những nơi có nguồn lực phù hợp.
Đề án xuất khẩu hệ sinh thái nông nghiệp
Ngành nông nghiệp đang xây dựng “Đề án xuất khẩu hệ sinh thái nông nghiệp”
Đề án này không chỉ dừng lại ở việc trao đổi thương mại sản phẩm mà còn hướng tới xúc tiến đầu tư ra nước ngoài. Đây là giải pháp tất yếu khi không gian và diện tích sản xuất trong nước đang dần trở nên hạn hẹp.
Kinh nghiệm từ Thái Lan cho thấy họ đã thực hiện rất tốt chiến lược này. Điển hình như tập đoàn CP đã duy trì tổng đàn heo nội địa ổn định dưới 10 triệu con suốt 10 năm qua. Thay vì mở rộng quy mô trong nước, họ tập trung đẩy mạnh đầu tư ra nhiều quốc gia khác để tối ưu hóa nguồn lực và thị trường.
Theo lãnh đạo Cục Chăn nuôi và Thú y, hiện nay cơ quan chức năng đang tích cực xây dựng cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam sang đầu tư tại các nước, trước hết là khu vực Lào và Campuchia.
Thực tế cho thấy một số doanh nghiệp lớn của Việt Nam đã tiên phong và gặt hái được thành công.
Điển hình là tập đoàn TH đã đầu tư tại Nga và nhận được sự đánh giá rất cao từ phía nước bạn. Trong khi đó, Vinamilk cũng đã vươn tầm sang tận New Zealand để khẳng định vị thế. Những bước đi này cho thấy tiềm năng to lớn của doanh nghiệp Việt khi bước ra thế giới.
Để thực hiện chiến lược này, Việt Nam cần một kế hoạch tổng thể về đầu tư. Trong đó, trọng tâm là hỗ trợ xây dựng các nhà máy sản xuất nguyên liệu đầu vào cho ngành chăn nuôi tại nước ngoài.
Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp chủ động nguồn cung mà còn tăng sức cạnh tranh cho toàn bộ hệ sinh thái nông nghiệp Việt Nam.
Điển hình như Công ty Omix và nhiều doanh nghiệp khác hiện đang đẩy mạnh sản xuất xuất khẩu đi các nước.
Mặt khác, định hướng phát triển xuất khẩu phụ gia thức ăn chăn nuôi trong những năm qua đã bắt đầu mang lại kết quả tích cực. Kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này đã đạt 1,6 triệu USD trong khi đó, sản phẩm thức ăn chăn nuôi đạt hơn 600 triệu USD.
Đáng chú ý, mảng phụ gia có chi phí sản xuất, yêu cầu về diện tích và mức độ tác động môi trường thấp hơn rất nhiều.
