Nhân kỷ niệm 80 năm Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư kêu gọi điền chủ, nông gia tham gia hợp tác xã nông nghiệp (11-4-1946 – 11-4-2026), Ngày Hợp tác xã Việt Nam (11-4) và hưởng ứng Tháng hành động vì Hợp tác xã năm 2026, sáng 10-4, Liên minh Hợp tác xã Việt Nam phối hợp với Tạp chí Kinh Doanh tổ chức Diễn đàn Hợp tác xã Quốc gia lần thứ 3 tại Hà Nội.
Với chủ đề Kết nối kinh tế hợp tác với hệ sinh thái kinh tế tư nhân, diễn đàn quy tụ khoảng 300 đại biểu là lãnh đạo Chính phủ, bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã và chuyên gia trong, ngoài nước.
Hợp tác xã vẫn khó tiếp cận vốn
Phát biểu khai mạc, bà Cao Xuân Thu Vân, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, cho biết diễn đàn diễn ra trong bối cảnh Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 68-NQ/TW, xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế.
Theo bà Vân, vấn đề đặt ra hiện nay không còn là hợp tác xã có vai trò hay không, mà là hợp tác xã sẽ đứng ở đâu, làm gì và liên kết như thế nào để cùng phát triển với khu vực kinh tế tư nhân.
“Không một khu vực kinh tế nào có thể phát triển đơn lẻ. Hợp tác xã mang lại sức mạnh liên kết cộng đồng, vùng nguyên liệu ổn định trong khi khu vực tư nhân mang đến công nghệ, quản trị, vốn và thị trường. Khi hai lực lượng này được kết nối hiệu quả, chúng ta sẽ hình thành những chuỗi giá trị mới, tạo cơ hội phát triển bền vững cho hàng triệu người dân” - bà Vân nói.
Theo số liệu của Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, đến tháng 3-2026, cả nước có khoảng 35.197 hợp tác xã với gần 7 triệu thành viên. Trong đó, lĩnh vực nông nghiệp chiếm 66,8%, tương đương 23.512 hợp tác xã; còn lại là 11.685 hợp tác xã phi nông nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, vận tải, môi trường.
Khoảng 78% hợp tác xã đang hoạt động hiệu quả; gần 4.700 hợp tác xã tham gia liên kết chuỗi giá trị và khoảng 2.600 hợp tác xã ứng dụng công nghệ cao. Những con số này cho thấy khu vực hợp tác xã đang chuyển từ mô hình hỗ trợ sang một chủ thể kinh tế năng động, có khả năng tham gia sâu hơn vào thị trường.
Tại diễn đàn, ông Nguyễn Ngọc Cảnh, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, nhìn nhận dù đã có nhiều nỗ lực, hoạt động tín dụng đối với hợp tác xã vẫn gặp nhiều thách thức, trong đó khó khăn lớn nhất là tiếp cận vốn.
Theo ông Cảnh, nguyên nhân không chỉ nằm ở cơ chế chính sách mà còn đến từ nội tại của các hợp tác xã như quy mô nhỏ, năng lực quản trị hạn chế, chưa hình thành được chuỗi liên kết bền vững, thiếu minh bạch dòng tiền và chưa có cơ sở dữ liệu về vùng nguyên liệu, hợp đồng liên kết.
Ông cho biết hiện lãi suất cho vay ngắn hạn bằng đồng Việt Nam đối với các lĩnh vực ưu tiên, trong đó có hợp tác xã, được quy định tối đa 4%/năm.
Đáng chú ý, theo Nghị định 156/2025, mức cho vay không có tài sản bảo đảm đối với hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã đã được nâng lên 5 tỉ đồng. Các hợp tác xã tham gia liên kết với doanh nghiệp hoặc ứng dụng công nghệ cao có thể được vay tới 70%-80% giá trị dự án mà không cần tài sản bảo đảm.
Tuy nhiên, để tháo gỡ căn cơ các vướng mắc, cần sửa đổi Nghị định 98/2018, đặc biệt là quy định về cơ sở dữ liệu vùng liên kết, kiểm soát dòng tiền và hợp đồng giữa hợp tác xã với doanh nghiệp.
Thiếu "doanh nghiệp đầu kéo"
Bà Nguyễn Thị Hoàng Yến, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp & Môi trường) nhìn nhận, giữa kinh tế tư nhân và khu vực hợp tác xã vẫn tồn tại khoảng cách đáng kể.
Doanh nghiệp phần lớn phát triển độc lập, trong khi hợp tác xã còn hạn chế về quy mô, năng lực quản trị và công nghệ.
Yêu cầu đặt ra là phải chuyển từ "liên kết đơn lẻ" sang "hệ sinh thái tích hợp", trong đó doanh nghiệp giữ vai trò dẫn dắt thị trường, hợp tác xã là nền tảng tổ chức sản xuất, còn Nhà nước đóng vai trò kiến tạo thể chế.
Từ góc độ chuyên gia, GS.TS Hoàng Văn Cường cho rằng điểm nghẽn lớn hiện nay là thiếu những “doanh nghiệp đầu kéo” trong chuỗi liên kết.
Theo ông Cường, cần phân biệt giữa doanh nghiệp đầu mối chỉ thu mua sản phẩm và doanh nghiệp đầu kéo - những đơn vị tham gia trực tiếp vào quá trình sản xuất, hỗ trợ kỹ thuật, chia sẻ rủi ro và lợi ích với nông dân, hợp tác xã.
“Hiện nay chúng ta đang thiếu những doanh nghiệp đầu kéo đủ mạnh. Nếu không có lực lượng này, hợp tác xã rất khó nâng năng lực sản xuất và tham gia sâu vào chuỗi giá trị hiện đại” - ông Cường nói.
Ông đề xuất cần có chính sách mạnh hơn để thu hút doanh nghiệp lớn liên kết với hợp tác xã hoặc khuyến khích doanh nghiệp đầu tư sâu vào vùng nguyên liệu, chuyển giao công nghệ, xây dựng thương hiệu và truy xuất nguồn gốc.
Cùng quan điểm, ông Trần Mạnh Báo, Chủ tịch HĐQT ThaiBinh Seed, cho rằng mối quan hệ giữa doanh nghiệp và hợp tác xã không thể chỉ dừng ở việc bao tiêu sản phẩm.
Doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn bằng cách góp vốn, đầu tư kho bãi, nhà sơ chế, hệ thống kiểm soát chất lượng; đồng thời chuyển giao quy trình sản xuất, tiêu chuẩn chất lượng và công nghệ truy xuất nguồn gốc.
“Nếu doanh nghiệp và hợp tác xã cùng xây dựng chiến lược 3-5 năm thay vì chỉ liên kết theo từng vụ mùa, sự tin cậy sẽ được củng cố và chuỗi giá trị sẽ bền vững hơn” - ông Báo nhấn mạnh.
Ông cũng cho rằng trong tinh thần của Nghị quyết 68-NQ/TW, hợp tác xã không phải là bên phụ thuộc mà hoàn toàn có thể trở thành đối tác chiến lược của doanh nghiệp nếu đáp ứng được các chuẩn mực về quản trị, minh bạch tài chính và chia sẻ dữ liệu.
