Xác định giới tính là một trạng thái tâm sinh lý, nó phản ánh cảm nhận bên trong của mỗi người; coi mình là nam hay nữ (giống đực hay giống cái). Đây là một hiện tượng tự nhiên được hình thành khi còn là một đứa trẻ 2-3 tuổi và thường tương ứng với cảm nhận sinh học. Sự xác định giới tính được phát triển trên một số yếu tố như sự thừa nhận của cha mẹ và xã hội, trên cơ sở đó đứa trẻ cảm nhận với chính bộ phận sinh dục của cơ thể mình và sự thôi thúc bên trong của các hormone sinh dục, từ đó đứa trẻ thể hiện ra bên ngoài là con gái hay con trai.
Chủ yếu do tâm lý
Những trường hợp rối loạn giới tính do rối loạn gien sinh dục là rất hiếm gặp (khoảng 1 triệu người mới có vài người bị). Yếu tố tâm lý xã hội được xem là nguyên nhân phổ biến của căn bệnh này. Nhiều người do đua đòi, tập nhiễm theo băng nhóm, bạn bè hoặc phim ảnh… mà bị rối loạn xác định giới tính.
Chất lượng mối quan hệ của cha mẹ những năm đầu đời có giá trị rất lớn trong việc xác định giới tính của đứa trẻ sau này. Cha mẹ thường gợi sự hiểu biết và niềm kiêu hãnh giới tính cho đứa trẻ thì chúng sẽ biết giá trị của mình là con trai hay con gái. Trái lại, nếu cha mẹ làm giảm hoặc căm ghét giới tính của trẻ thì sẽ gây ra các vấn đề về xác định giới tính. Trường hợp của cháu T. nêu trên là trường hợp cha mẹ đã khuyến khích trẻ đóng vai trò ở giới tính khác với giới tính sinh học của trẻ.
Ngoài ra, những trẻ bị lạm dụng tình dục, cha hoặc mẹ mất sớm cũng dễ bị rối loạn xác định giới tính do trẻ hành xử và đồng hóa tính cách theo những người mà trẻ tin tưởng.
Phòng bệnh hơn chữa bệnh
Trẻ bị rối loạn xác định giới tính thường trở thành đồng tính luyến ái rất cao. Những trường hợp này thường bị hạn chế chức năng xã hội cũng như nghề nghiệp về sau. Họ thường sống xa lánh mọi người, bị xã hội chê cười, cách ly. Ngoài ra họ còn phải đối mặt với các rối loạn về tâm thần như lo âu, trầm cảm, tự kỷ, thiếu tự tin và kém hy vọng...
Việc điều trị rối loạn giới tính là việc rất khó khăn và phức tạp. Biện pháp được ưu tiên là tư vấn, hướng dẫn họ hành xử cho phù hợp với giới tính sinh học của họ. Tuy nhiên, người bệnh rất ít hợp tác trong điều trị, thường tỏ ra kiên định lập trường nên việc điều trị rất khó thành công.
Luật pháp các nước thường ít cho phép chuyển đổi giới tính theo ý muốn trong các trường hợp này. Ở Việt Nam, Chính phủ chỉ cho phép chuyển đổi giới tính những trường hợp có khuyết tật bộ phận sinh dục bẩm sinh hoặc giới tính chưa được định hình chính xác.
Nhìn chung, rối loạn xác định giới tính thì phòng bệnh hơn chữa bệnh, trong đó phòng ngừa từ các yếu tố tâm lý xã hội có thể gây nên căn bệnh này là chính.
| Cha mẹ thèm con trai... gặp quả đắng Mới đây, một gia đình đến nhờ BS Lương Hữu Thông điều trị cho đứa con gái đang bị bất thường về tâm lý. Vị bác sĩ này kể lại: Nhà có hai người con. Chị của T. là con gái và gia đình mong muốn có con trai nên khi T. sinh ra, cha mẹ cứ xem cháu như con trai. Từ bé, T. đã được đặt tên, mặc áo quần, cắt tóc như con trai. Lúc nhỏ, T. đi học bình thường nhưng khi T. thi đậu vào trường THPT thì sinh chuyện. Nhà trường yêu cầu học sinh nữ phải mặc áo dài nhưng T. lại nhất định không chịu mặc vì “mình là con trai”. Gia đình có làm đơn xin phép cho cháu mặc quần áo như học sinh nam nhưng trường không đồng ý. Từ đó, T. cương quyết không chịu đi học, gia đình động viên, khuyên bảo nhưng cháu phản ứng quyết liệt. Hằng đêm T. không ngủ, cứ đi tới đi lui, la hét, vật vã, dọa đi bụi, tự sát… nếu gia đình bắt buộc đi học. Đây được xem là trường hợp điển hình của rối loạn xác định giới tính, là sự thôi thúc bên trong, sự mong muốn dai dẳng ở một người nào đó muốn thể hiện giới tính khác với giới tính sinh học đã được xác nhận của mình. Thực tế ở nước ta, các trường hợp đồng tính luyến ái, nữ yêu nữ, nam yêu nam ngày càng dễ bắt gặp. Nhiều người là nữ mà cứ cho mình là mạnh mẽ như nam giới và nhiều người là con trai nhưng lại ẻo lả giống con gái. Trên thực tế, chưa ai đặt vấn đề khám hoặc xét nghiệm xem các bộ phận sinh dục và hormone sinh dục của họ có phải là phái này hay phái kia vì đây là vấn đề tế nhị và không khả thi. Và cũng chưa có nhiều báo cáo khoa học về tỉ lệ bệnh này trong dân chúng là bao nhiêu. Tuy nhiên, người ta thấy tỉ lệ khác nhau giữa các lứa tuổi và giới tính. Trong số người đi xin chuyển đổi giới tính thì nam nhiều hơn nữ (tỉ lệ 30 nam/nữ). |
| Mỗi năm, Đơn vị Tâm lý - BV Nhi đồng 1 thường tiếp nhận 5-7 ca có dấu hiệu rối loạn xác định giới tính. Đối với những trường hợp này các chuyên viên tâm lý thường tư vấn và định hướng trẻ định hình lại giới tính của mình bằng cách trao đổi đào sâu quá khứ để tìm ra nguyên nhân và quá trình hình thành những suy nghĩ khiến trẻ rơi vào hoàn cảnh trên. Sau đó, họ từng bước gỡ bỏ những vướng mắc mà trẻ đang gặp phải, hướng trẻ đến giới tính đúng của mình. Với những trường hợp trẻ kiên quyết bác bỏ giới tính của mình thì phương pháp này hầu như không đem lại hiệu quả. Cha mẹ và người thân trong gia đình có vai trò quan trọng trong việc định hình giới tính cho trẻ. Ngoài ra, cha mẹ cũng phải chấp nhận giới tính của trẻ từ khi trẻ còn nằm trong bụng mẹ, không nên uốn nắn trẻ theo một giới tính khác sẽ khiến trẻ bị rối loạn xác định giới tính sau này. Chuyên viên tâm lý NGUYỄN THỊ DIỆU ANH, _________________________________________________ Thống kê do Hiệp hội Tâm thần học Mỹ công bố tỉ lệ bé trai bị rối loạn xác định giới tính cao gấp năm lần bé gái. Bệnh bắt đầu có biểu hiện rõ ràng trong giai đoạn 2-4 tuổi. Nếu không được phát hiện và điều trị hiệu quả, khoảng 75% bé trai bị rối loạn xác định giới tính có thể trở thành đồng tính hoặc lưỡng tính khi trưởng thành. (Theo Gia đình & Xã hội) |
| . Khi phát hiện trẻ bị rối loạn xác định giới tính nên buộc trẻ từ bỏ giới tính mà trẻ đang hướng đến? + Sai. Khi phát hiện trẻ có những biểu hiện rối loạn giới tính cần phải đưa trẻ đến các trung tâm tư vấn để được giúp đỡ. Không nên có thái độ phản đối một cách tiêu cực vì có thể làm cho trẻ có ý định tự tử hoặc lạm dụng chất gây nghiện… . Giai đoạn thiếu niên và dậy thì trẻ có nguy cơ bị rối loạn xác định giới tính? + Đúng. Vì giai đoạn này trẻ có nhiều rối loạn về tâm sinh lý nên nếu không định hướng kịp thời trẻ dễ bị lệch lạc giới tính. . Nên giáo dục giới tính cho trẻ từ sớm để tránh nguy cơ rối loạn xác định giới tính sau này? + Đúng. Nếu có kiến thức về giới tính trẻ sẽ dễ dàng định hướng đúng giới tính của mình. . Cha mẹ cần ngăn cấm khi trẻ tự tìm hiểu về cơ thể của mình? + Sai. Khi ba tuổi trẻ có thể tự khám phá về cơ thể của mình vì vậy người lớn vừa phải khéo léo để trẻ tự do nhưng đồng thời cũng định hướng trẻ một cách nhẹ nhàng. Chuyên viên tâm lý NGUYỄN THỊ DIỆU ANH, |
BS LƯƠNG HỮU THÔNG, nguyên Phó Giám đốc BV Tâm thần TW 2
