Mới đây, Hội đồng cạnh tranh quốc gia đã có đề xuất nên tách Công ty cổ phần Xăng dầu hàng không (Vinapco) ra khỏi hãng hàng không Vietnam Airlines (VNA) nhằm bảo đảm môi trường kinh doanh hàng không lành mạnh. Tuy nhiên, kiến nghị này đã vấp phải sự phản đối quyết liệt của VNA.
Lợi dụng độc quyền để hành xử đơn phương
Theo lý giải của VNA, việc tách Vinapco sẽ không có tác dụng chống độc quyền mà ngược lại sẽ làm suy yếu, phá vỡ, tách rời hệ thống kỹ thuật, dịch vụ khép kín của VNA.
Tổng giám đốc một hãng hàng không lý giải, việc VNA không muốn mất Vinapco là điều khá dễ hiểu bởi đây đang là doanh nghiệp duy nhất cung ứng nhiên liệu cho tất cả hãng hàng không. Tuy nhiên, việc Vinapco chịu sự chi phối của VNA được coi là chuyện không bình thường trong môi trường kinh doanh lành mạnh.
Sự bất bình thường được thể hiện bằng việc các hãng hàng không đang cạnh tranh trực tiếp với VNA đang phải đi mua nhiên liệu của một công ty con trực thuộc VNA.
Đây chính là sự bất lợi của các hãng hàng không bởi khi xảy ra bất đồng mà Vinapco không cung cấp nhiên liệu thì các hãng hàng không sẽ không có sự chọn lựa nào khác. Điều này đã được minh chứng qua vụ Vinapco đơn phương ngừng cung cấp nhiên liệu cho hãng Jetstar Pacific (JP) ngày 1-4-2008 vừa qua.
Trong kết luận xử lý Vinapco liên quan đến hành vi ngừng cung cấp nhiên liệu cho JP, Hội đồng cạnh tranh nêu rõ: Việc lợi dụng vị trí độc quyền để hành xử đơn phương như Vinapco sẽ gây ra thiệt hại cho môi trường cạnh tranh; bóp méo môi trường cạnh tranh trên thị trường hàng không; ảnh hưởng đến việc thu hút đầu tư của các thành phần kinh tế khác vào thị trường hàng không Việt Nam.
Trước mắt phải kiểm soát độc quyền
Chuyên gia kinh tế Lê Đăng Doanh cho biết phản ứng của VNA xét về nghĩa nào đó gần giống với sự phản kháng của Tập đoàn Điện lực Việt Nam trước đề xuất chia nhỏ tập đoàn này. Theo đó, những tập đoàn, tổng công ty đều muốn thâu tóm tối đa những công đoạn sản xuất, kinh doanh có liên quan. Trong khi đó, theo nguyên tắc của nền kinh tế thị trường nên để mỗi một khâu hoạt động độc lập và tự chịu trách nhiệm.
Theo ông Doanh, hiện nay Vinapco không chỉ cung ứng nhiên liệu cho mình VNA mà còn cho nhiều hãng hàng không khác đang là đối thủ cạnh tranh trực tiếp với VNA. Như vậy, VNA có thể sử dụng mối quan hệ này để giành quyền lợi cho mình và gián tiếp làm suy yếu đối thủ là các hãng hàng không khác.
Ông Võ Trí Thành, Trưởng ban Hội nhập kinh tế quốc tế (Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương), cho biết có hai vấn đề được đặt ra xung quanh việc phản đối tách Vinapco của VNA.
Thứ nhất, khi Vinapco thuộc VNA thì sẽ giúp hãng hàng không này tiết kiệm được chi phí đầu vào. Thứ hai, việc một doanh nghiệp cung ứng cho nhiều hãng hàng không sẽ dễ phát sinh độc quyền.
Theo ông Thành, cái khó là vấn đề thứ hai thì hiện vẫn chưa giải quyết được. Tách hay không tách thì hiện tại trên thị trường vẫn chỉ có mỗi Vinapco cung cấp xăng dầu cho nhiều hãng hàng không.
Đặt giả thiết nếu tách được Vinapco mà trên thị trường không xuất hiện thêm doanh nghiệp cung ứng xăng dầu nào mới thì có thể doanh nghiệp này vẫn độc quyền, có khi độc quyền cả với VNA. Cho nên vấn đề được đặt ra là liệu biện pháp tách Vinapco ra khỏi VNA đã được xem là hoàn hảo chưa hay cần phải có biện pháp nào đi kèm để giảm sự độc quyền.
Về lâu dài nên cho lập nhiều doanh nghiệp được phép cung cấp nhiên liệu cho các hãng hàng không. Nhưng trong lúc này, khi thị trường chỉ có mỗi Vinapco thì cơ quan quản lý cần có những quy định chặt chẽ hơn nhằm kiểm soát vấn đề độc quyền của công ty này.
Tách khâu kinh doanh ra khỏi sản xuất
Thực tiễn trên thế giới không có hãng hàng không nào có công ty xăng dầu. Nhiều hãng hàng không lớn thuộc các quốc gia như Singapore, Thái Lan, Anh, Pháp... đều không nắm công ty xăng dầu nhưng vẫn được xem là những hãng hàng không chuẩn mực của thế giới. Tại các sân bay nước ngoài đều có nhiều đầu mối cung cấp nhiên liệu với những thương hiệu lớn như Total, BP, Petronas... để các hãng hàng không có quyền lựa chọn.
Chuyên gia Lê Đăng Doanh cho biết sự độc quyền của Vinapco còn là câu chuyện chung trong sự điều hành, quản lý về mặt vĩ mô của toàn bộ nền kinh tế. Theo đó, đối với nhiều ngành, lĩnh vực cần phải tách khâu kinh doanh ra khỏi khâu sản xuất để hai khâu “được tách” và “bị tách” hoạt động hiệu quả hơn.
Riêng việc tách Vinapco ra khỏi VNA về lâu dài sẽ có lợi cho cả hai. VNA sẽ không phải ôm đồm quá nhiều việc mà sẽ tập trung cho việc khai thác dịch vụ bay, mạng bay một cách chuyên nghiệp hơn. Còn Vinapco sau khi thoát khỏi cái bóng của VNA sẽ phải tự chịu trách nhiệm, qua đó sẽ có điều kiện kinh doanh tốt hơn.
Rõ ràng là sự độc tôn của Vinapco chỉ hợp lý khi trên thị trường hàng không chỉ có riêng VNA nhưng bất hợp lý khi có nhiều hãng hãng không khác. Thực tế, Vinapco đã xảy ra mâu thuẫn với JP, mới đây là Indochina Airlines.
Trong tương lai, không ai dám chắc Vinapco có mâu thuẫn với các hãng hàng không mới được thành lập như Vietjet, Mekong Aviation hay không.
Chỉ có điều là trong kinh doanh, phát sinh mâu thuẫn được xem là chuyện thường tình nhưng điều bất bình thường là dù có mâu thuẫn hay không thì các hãng hàng không vẫn không có sự chọn lựa đối tác nào khác ngoài Vinapco.
| Vinapco hiện đang cung cấp nhiên liệu bay cho trên 56 hãng hàng không quốc tế và bốn hãng hàng không nội địa. Năm 2008, Vinapco cung cấp tổng sản lượng nhiên liệu đạt 577.300 tấn với doanh thu 10.377 tỷ đồng. |
TRUNG HIẾU
